به گزارش هنرآنلاین به نقل از روابط عمومی کانون ملی منتقدان تئاتر؛ از سری نشست های "دوشنبههای نقد تئاتر"، نشست نقد و بررسی نمایش "فاوست به روایت شرق" به کارگردانی مریم میرعابدی بعد از اجرای روز دوشنبه 23 آذر ماه با حضور بابک فرجی و سولماز غلامی به عنوان منتقد در سالن اصلی تالار محراب برگزار گردید. این نشست در حالی برگزار شد که بخاطر سردی بیش از حد هوای سالن اصلی، مدعوین به همراه عوامل نمایش و منتقدین در اتاق گریم به بحث و گفت و گو نشستند.
در ابتدای جلسه سولماز غلامی منتقد و مجری جلسه درباره متن نمایش "فاوست به روایت شرق" گفت: نمایشی که دیدیم روایتی بود از شخصیت اسطوره ای فاوست که ممکن است برخی از مخاطبان با او آشناییت نداشته باشند. چرا که نگاه شما به عنوان کارگردان از همان ابتدای نمایش بر اساس شناخت و دانش تماشاگر درباره این داستان و شخصیت هایش است.
میرعابدی کارگردان این نمایش در جواب سوال غلامی مبنی بر دلایل انتخاب این موضوع گفت: می خواستم متنی کار کنم که کاملا جهان شمول باشد. می دانیم که فاوست روحش را به شیطان فروخت. تمی که ما از فاوست گرفتیم نارضایتی آدم از داشته ها و شرایطش است. داستان فاوست از آن دست موضوعاتی است که چه در آن دوران و چه در این دوران قابل توجه است. به همین دلیل فاوست را انتخاب کردیم که در همه اعصار و دوره ها قابل اجراست.
بابک فرجی از منتقدان کانون ملی، در خصوص گرته برداری از شخصیت اسطوره ای فاوست گفت: طبیعتا یک متن غربی آن هم از نوع رمانش با فرهنگ غرب عجین است. اما وقتی می خواهیم آن داستان را پرتاپ کنیم به سمت شرق دیگر با یک معرفت شرقی مواجه می شویم. دیدگاه غرب نسبت به احاطه شیطان بر انسان بسیار متفاوت است با دیدگاه شرق. در واقع نوع فروش روح انسان به شیطان در فرهنگ غرب نسبت به فرهنگ شرق متفاوت تر است. اگر بنا باشد ما متنی را بر این اساس در ایران یا در چین یا در هند یا در افغانستان و یا در هر کجای دیگری در شرق اجرا کنیم طبیعتا ما دیگر نباید فاوست داشته باشیم. ما فقط می توانیم از فاوست عصاره یا جورثومه اش را برداریم. یعنی شخصی که خودش را به شیطان می فروشد. این عصاره جهان شمول است. وقتی بخواهیم چنین متنی را در ایران اجرا کنیم، من ایرانی انتظار دارم این محتوا و ایده ایرانیزه شده باشد. ایرانیزه شدن به این معنا نیست که از نمایش های آیینی و سنتی کشورم استفاده کنم و چون می خواهم روایت شرقی از فاوست داشته باشم آنرا با انواع نمایش های مختلف شرقی از جمله کابوکی و کاتاکالی و غیره و غیره تلفیق کرده و اجرا کنم و کلمه فاوست غربی را هم بکار ببرم. من مخاطب ترجیح می دهم که اصلا کلمه فاوست را نشنوم. به این دلیل که فاوست مال غرب است. من مخاطب شرقی جورثومه و عصاره آن را می خواهم تا احساسش کنم. من مخاطب شرقی هم ممکن است روحم را به شیطان بفروشم. کاملا درست است اما به نظر من برای انتقال این ایده اصلا نیازی به شخصیت فاوست نیست. همانطور که گفتم شما باید این کار را ایرانیزه می کردید. برای این کار شما نیاز به قالبی داشتید که ایده تان را برای من مخاطب ایرانی ملموس کنید. ممکن است خیلی ها فاوست را بشناسند و خیلی ها هم نشناسند. وقتی ما یک اسطوره غربی را به شرقی تبدیل می کنیم یا بلعکس، طبیعتا آن بخش کهن الگویی آن مدنظرمان است. مثل پدرکشی و پسرکشی که هم در غرب داریم و هم در شرق و موضوعاتی جهان شمول هستند. فاوست هم همین گونه است. با این موضوع که چگونه انسان می تواند برای رسیدن به قدرت روحش را به شیطان بفروشد. شیطان در همه جا یکی است ذاتش ترسناک است و با روان انسان کار دارد. فرقی نمی کند در غرب و شرق. نوع نگاه ما مهم است. تنها ایرادی که به این متن وارد است ایرانیزه نبودن آن است. بعضی از شخصیت ها القا نمی شوند. فکر می کنم عدم انسجام محتویات متن است که نمی تواند تعیین کند کدام شخصیت چه محتوایی را به مخاطب انتقال می دهند. لذا اگر فقط ریشه و جورثومه آن یعنی فروختن روح را در نظر می گرفتید و آنرا با دیدگاه های خودتان به عنوان کارگردان ترکیب می کردید و چندین نوع نمایش را با هم تلفیق نمی کردید، این کار خیلی موفق تر می توانست باشد. این مطالبی که اشاره کردم به این معنا نیست که کار شما بد است یا خوب، پیشنهادی است که اگر اینطور نگاه می کردید شاید بهتر می بود.
میرعابدی در ادامه تکمیل سخنانش افزود: درست است فاوست فقط یک اسم است. در عصر حاضر ما فاوست های زیادی داریم. ما عمدا متنی غربی انتخاب کردیم تا نگاهی شرقی به آن داشته باشیم. این کار پیش از اجرای عموم در جشنواره آیینی - سنتی شرکت داشته است. ما قسمت به قسمت روی متن اصلی فاوست تحقیق کردیم. چرا اپرای پکن را برای صحنه دختر و زن همسایه انتخاب کردیم؟ چون اسطوره ای به همین نام در چین هست. اتفاقا ما قصدمان این نبود این کار را ایرانیزه کنیم ما می خواستیم نگاه شرقی داشته باشیم." غلامی درباره کارگردانی نمایش "فاوست به روایت شرق" گفت: "در این نمایش، مخاطب با شیوه های اجرایی متعددی مواجه است. که به نظر می رسد کارگردان برای تک تک آنها فکر کرده و برای هر بخشی از نمایش ایده هایی داشته است. تلفیق شیوه های مختلف نمایش های آیینی سنتی در شرق ایده خوبی به نظر می رسد. اما در نهایت این ایده به انسجام نرسیده است.
فرجی درباره شیوه کارگردانی این نمایش گفت: گاهی کارگردان باید در مورد متن وارد عمل شود و بخش هایی از متن را حذف کند. کارگردان باید نسبت به متن بی رحم باشد و اضافات آن را حذف کند. شمای کارگردان باید بر اساس موقعیت، بازیگران و امکانات متن را اصلاح کند. در این نمایش با چند شیوه اجرایی مواجه هستیم که شاید مخاطب عام را با زرق و برقش و لحظات کمدی اش جذب کند اما مسلما این نمایش مخاطب های خاص هم خواهد داشت و قطعا مخاطب خاص انتظارات بیشتری از کارگردان دارد. اصلاح چند بخش در این نمایش به نظرم می تواند به هر چه بهتر شدن این اجرا کمک کند.پیشنهاد می دهم وقتی می خواهید از یک فضا به یک فضای دیگر بروید کدهایی بگذارید تا مخاطب متوجه شود که چرا از فضا ژاپنی به فضای هندی رفته اید. طبیعتا برای من مخاطب، کارگردان باید کدهای بگذارد. عدم وجود این کدها باعث شده که مخاطب متوجه ضرورت وجود فرهنگ های مختلف در نمایش نمی شود. چرا که کارگردان با من مخاطب قرارداد نمی گذارد. در این جا بحث سلیقه نیست بلکه بحث تکنیک است. این کد گذاری را هم در سینما داریم. وقتی از سکانسی به سکانس دیگر می خواهیم برود با توجه به محتوا از فید یا دیزالو یا کات و یا تکنیک های دیگر استفاده می کنیم. اینگونه شیوه روایت نیازمند پیوند یا نخ تسبیح است. در واقع یک دلیل منطقی از این سفر به آن سفر در کار لازم است. مسلما باید بر اساس یک توالی صورت بگیرد تا مخاطب هم متوجه شود دلیل این شیوه های اجرایی چیست! گاهی بازی ها به لودگی کشیده می شود. درست است که از تماشاگر خنده می گیرد و عمد بر پارودی است اما اگر بازی ها در جاهایی با ابهت تر باشد، من مخاطب را بیشتر تکان می دهد. بخصوص آن جاهایی که باید به تماشاگر کد بدهد. البته اینها فقط ارائه پیشنهاد است که می تواند در اجراهای آینده شما موثر باشد. فقط یادتان باشد که شما مخاطب خاص هم دارید.
در انتها فرجی درباره نکات مثبت این نمایش افزود: از نکات مثبت این نمایش می توانم به موسیقی خوب و کاراکتریزه شده اش اشاره کنم و همچنین بازیهای خوب آن از جمله بازی لیلی جنیدی. این اجرا می تواند جواب مخاطب عام را در این سالن به راحتی بدهد و مسلما از این کار لذت هم می برد. فقط قدری پرتاب دیالوگ ها را کندتر کنید تا به مخاطب فرصت تعمق دهید و بگذارید جواب در ذهن مخاطب تحلیل و ته نشین شود.