سرویس تئاتر هنرآنلاین: تئا‌تر، همواره از اتفاقات پیرامون خود تاثیر گرفته و با جامعه و تغییرات آن خواسته و ناخواسته ارتباط داشته و بنا به خواست و مقتضیات اجتماعی مردم واکنش نشان داده است. دوران هشت ساله دفاع مقدس به عنوان مهم‌ترین مقطع تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران نقشی تأثیرگذار در ادبیات و هنر و به ویژه ادبیات نمایشی کشور داشته که آن را می‌توان در رویداد‌ها و آثار نمایشی این حوزه مشاهده کرد.

تئا‌تر جنگ، گونه‌ای از نمایش است که محمل‌های موضوعی یا مفاهیم و محتوایش را در ارتباط با موضوع جنگ می‌بیند. در واقع وجود برخی اشتراکات موضوعی یا مفهومی می‌تواند اثری خاص را در محدوده یک ژانر مشخص قرار دهد.

در واقع هنرمندی که وارد حوزه فعالیت در ژانر جنگ می‌شود انتخابی از جهان نامحدود را تحت شرایطی محدود‌تر عرضه می‌کند. شاید از همین جهت هم هست که تئا‌تر جنگ ما، به واسطه جنبه قدسی حماسه حضور رزمندگان و نوع برخورد و جهان‌بینی آن‌ها نسبت به این واقعه، تا اندازه‌ای به یکسری موضوعات و محدوده‌های مشخص خلاصه شده است.

در این میان ایجاد نگاه متفاوت به این حیطه همیشه یکی از دغدغه‌های مهم کارگردانان و هنرمندانی است که به چنین موضوعی می‌پردازند. مهرداد کوروش‌نیا از جمله افرادی است که آثار متعددی در مورد جنگ و عوارض آن نوشته و یا به صحنه برده است. او این روز‌ها نمایش "مونس" را در تالار حافظ به صحنه برده است، نمایشی که از دنیایی زنانه به این موضوع می‌نگرد. بر این اساس در نشستی با حضور مهرداد کوروش‌نیا نویسنده و کارگردان، الهام شعبانی طراح لباس و بازیگر و مسیح کاظمی بازیگر به بررسی این اثر پرداختیم که می‌خوانید:

شما آثاری متعددی را در حوزه جنگ به صحنه بردید. نمایش‌هایی که بیشتر آن‌ها با اقبال عمومی روبه رو بوده‌اند. این توجه به مسئله جنگ از کجا سرچشمه می‌گیرد؟

مهرداد کوروش‌نیا: این اواخر ناخودآگاه متوجه این موضوع شدم که یازده نمایشنامه نوشته‌ام که از میان آن‌ها، شش اثر با محوریت جنگ است. با اینکه جهان‌ام و دغدغه‌هام چنان به این موضوع نزدک نیست. فکر کردم برای چه آنقدر راجع به جنگ می‌نویسم؟ ریشه این مسئله به دوران کودکی‌ام باز می‌گردد. سال شصت، هفت سال داشتم و زمانی که جنگ به پایان رسید پانزده ساله بودم. دوره‌ای مهم برای آموختن، تربیت و شکل‌گیری ذهن. دوره‌ای سخت که همه با مشکلات و مسائل بسیار روبه رو بودند. ما در جایی زندگی می‌کردیم که این سختی‌ها بیشتر خود را نشان می‌داد. در منطقه حاشیه‌ای از شهر تهران سکونت داشتیم که مردم سنتی‌تری داشت و بروز و ظهور این مسائل در آنجا بیشتر بود.

پدرم، هفت کودک و همسر خود را‌‌ رها می‌کرد و به جنگ می‌رفت و من به عنوان فرزند بزرگ‌تر، مرد خانه بودم. این تاثیرات ناخودآگاه در ذهن من آنقدر باقی مانده است که از بین نمایشنامه‌هایی که نوشتم بیشتر آن‌ها به جنگ و عوارض آن می‌پردازد. مسائل بسیاری در مورد دفاع مقدس می‌گویند و روی آن اصرار دارند، معتقدم بخش‌هایی از آن اشتباه است. به این دلیل که مقاومت تنها به پانصد هزار یا یک میلیون رزمنده محدود نمی‌شد، هفتاد میلیون ایرانی آن را انجام دادند. درد و رنجی که خانواده‌ها می‌کشیدند کمتر از آنهایی نبود که در جبهه‌ها حضور داشتند. فردی که شهید می‌شد دیگر وجود نداشت، اما درد و رنج نبودنش برای خانواده‌اش باقی می‌ماند و آن‌ها بودند که باید از این پس سالیان سال این داغ را با خودشان حمل می‌کردند. به همین دلیل چه در دوران جنگ و چه بعد از آن، بیشتر عوارض این سمت بود، یعنی در شهر‌ها و خانواده‌ها. اینجا موضوعات و دردهای بیشتری وجود دارد.

الهام شعبانی: دختران و پسران دهه شصت حال و هوای دیگری دارند. دقیقا عوارض جنگ در تک تک آن‌ها هست. به یاد دارم وقتی پدرم به جنگ می‌رفت، مدام گریه مادرم را می‌دیدم. پدرم سه سال مفقعود الاثر بود، فضای خانه‌مان و فضای حاکم بر آن دوران را به خاطر دارم.

اما نگاه شما به جنگ و مسائل وابسته به آن، نگاهی متفاوت و به دور از کلیشه‌هاست.

مهرداد کوروش‌نیا: شاید به خاطر اینکه جزو آن دسته از افرادی هستم که به لحاظ سنی و شرایط این سمت را بیشتر لمس کرده‌ام و در مورد این سوی جبهه صحبت می‌کنم. شاید این مسئله جذابیت دارد. وقتی اسم جنگ به میان می‌آید درد و رنج به همراه دارد که باید در مورد آن‌ها حرف بزنید. به دنبال ایده‌ای بودم که آن را شیرین‌تر مطرح کنم. این اتفاق مانند کاریکاتور می‌ماند. مگر کاریکاتور در مورد اتفاقات خنده‌‎دار حرف می‌زند؟ در واقع راجع به مسائلی بسیار عبوس، تلخ و جدی سخن می‌گوید و آن را به تصویر می‌کشد اما شوخ طبعانه. زیرا آن موضوع به اندازه کافی تلخ و گزنده هست.

رفتن به سمت یک مجلس زنانه هم به همین دلیل بود؟

مهرداد کوروش‌نیا: زن‌ها وقتی دور هم جمع می‌شوند، به واسطه آنکه در خانه و فضای بسته هستند، به خصوص در آن دوره، کلی مثل، متل، شادباشی‌ها و چیزهای زنانه دارند مانند همین آهنگ‌ها و ترانه‌هایی چون حمومی و... به همین دلیل با این زاویه دید، از دل جمع بسته زنانه که هیچ مردی در آن حضور ندارد بهره بردم. به این بهانه آنها می‌توانند، مشکلاتی که در مورد مرد‌ها می‌بینند را عنوان کنند. در عین حال این زن‌ها در جستجوی مرد آرمانی هستند. همه آن‌ها از مادر تا دانشجو حتی زنی که یاغی و بی‌قید به نظر می‌رسد، به دنبال آرمان است. به دنبال مرد آرمانی که شرافت، نجابت و انسانیت در آن تمام باشد...

نمایش‌های مختلفی با موضوع جنگ به صحنه رفته‌اند. از سویی شما به مسئله شوخ طبعی اشاره کردید. چگونه این انسجام را میان چنین موضوعی با چنین روندی ایجاد کردید؟

مهرداد کوروش‌نیا: مهم پیدا کردن یک ایده است که قوی و عمیق باشد. دو نمایش "آخرین نامه" و "مونس" از لحاظ ساختاری خیلی شبیه یکدیگرند. ابتدا با یک نگاه شوخ طبعانه شروع می‌شوند و در پایان چون نتیجه هر درام در فرود آن، درام است، متوجه می‌شویم کاراکتر اصلی کیست. گره‌گشایی مساله اصلی هم در پایان درام شکل می‌گیرد. آنجا می‌فهمیم مساله اصلی درام چیست؟ یکی از مشکلات درام‌نویس‌های ما آن است که ابتدا باید هسته مرکزی قدرتمندی پیدا کنند. کانسپت‌ها و مفاهیم مهم‌تر را یافته و بعد بگویند این ایده عمیق، جدی و انسانی را تبدیل به پلات کنم، حال شوخ‌طبعانه آن را برگزار می‌کنم. ابتدا باید هسته مرکزی قوی وجود داشته باشد، در غیر این صورت صرفا یک داستان پر تعلیق و جذاب سرگرم‌کننده خواهد بود. ما در این دو نمایش اینگونه نبودیم. ایده این کار برگرفته از داستانی کوتاه از امیر حسن چهل‌تن بود، ایده خوب پرداخت شده بود، اما پایان چندان جذابی نداشت، پایان آن داستان مادر مجنون می‌شود و من چنین باوری ندارم. بنابراین انتهای آن را اصلاح کردم.

شما پیش از این در صحبت‌‌هایتان از دروغ مقدس مادرانه که محور این نمایش است سخن گفتید. کمی دقیق‌تر در مورد آن توضیح دهید؟

مهرداد کوروش‌نیا: در دو سال اخیر به واسطه پایان‌نامه‌ام شروع کردم به تحقیق کردن. گویی چیزهایی در ایران وجود دارد که نه کتاب شده، نه در دانشگاه‌ها درس داده می‌شود. این موضوعات بیشتر مربوط به مفاهیم است راجع به توضیح یک سری مسائل بنیادین که آن‌ها را به ما نمی‌گویند مثلا درام چیست؟ هر عنصری یک ماهیت و تعریف دارد. اگر ماهیتش را نقض کند یا متضاد عمل کند ماهیت دراماتیک دارد. یعنی مفهوم خانه چیست؟ سر پناهی برای آنکه عده‌ای دور هم جمع شوند و ایمن باشند. اگر یک نفر چاقو بردارد و فرد دیگری را بکشد، ماهیت خانه تبدیل به قتل‌گاه می‌شود. ماهیت خانه متضاد شده نه تنها سرپناه و ایمن‌گاه نبوده بلکه تبدیل به قتل‌گاه شده است. از اینجا کار درام شروع می‌شود. اگر خیلی از مفاهیم را اینگونه مطرح کنیم، عمق بیشتری پیدا می‌کند. یکی از مفاهیمی که به آن پرداختم این بود که آیا دروغ همیشه غلط است؟ چرا عموما در فرهنگ دنیا و خیلی بیشتر در ادبیات ایران در مورد مکر زنان صحبت شده است. مدام گفتند زن‌ها نیرنگ بازند، مکارند و...

سیاوش و سودابه قصه‌ای قدیمی است که معادل آن فدرو هیپولیت در یونان و یوسف و زلیخا در بین النهرین است. در این دو نمایشنامه زنان مکار نیستند، اما سودابه در ایران نیرنگ باز است. در مورد این‌ها فکر کردم و اینکه چرا مادر‌ها دروغ می‌گویند؟ مادران به این دلیل دروغ می‌گویند که آفرینش‌گر و رو به آینده هستند. ولی پدر میراث را می‌سازد و شهرت‌مان از او می‌آید به همین دلیل مرتب ما را منع می‌کند، اما مادر چون به آینده فکر می‌کند و آن را می‌بیند، ما را به جلو هل می‌دهد. به این دلیل راز‌هایمان را به مادر می‌گوییم. دروغی داریم که زیبا است. دروغ سازنده ایست و ما همه آن را دوست داریم. برای همین، "مونس" در این نمایش دروغ می‌گوید زیرا زندگی ساز است و به زندگی احتیاج دارد. مجبور است به خودش و به دیگران دروغ بگوید که بتواند مجددا حیات و زندگی را به آن حیاط و درخت خشکیده بازگرداند. نشانه این شیطنت و شلوغی و جو زنانه حیات است، خوش بودن و شادکامی است.

"مونس" احتیاج دارد سرزنده باشد، با همین فکر شروع می‌کند مو‌هایش را رنگ کند، جلیقه نو بپوشد، حتی در دعا‌هایش می‌بینیم چطور می‌ایستد و می‌گوید الهی هیچوقت سفره عزا پهن نباشد، دعایی مادرانه. به همین دلیل هم همه زن‌ها در پایان با او همراهی می‌کنند. زیرا آن‌ها هم مادرند. هیچکس او را ناامید نمی‌کند. شخصیت "آزاده" با اینکه مادر نیست و کوچک‌ترین عضو محسوب می‌شود، یاد می‌گیرد. او هم امید مادر را ناامید نمی‌کند و می‌گوید فردا می‌رم و شیر می‌خرم. این‌ها فرهنگ است.

الهام شعبانی: یک سری فرهنگ‌های ما دست به ما رسیده، از مادر بزرگ به مادر، از مادر به بچه‌ها.

مهرداد کوروش نیا: "فرانس فوکو یاما" کتابی به نام "پایان نظم" دارد. این کتاب را خواندم و دگرگون شدم، جهان بینی‌ام تغییر کرد. کتاب راجع به سرمایه‌های اجتماعی است. می‌گوید من نمی‌توانم بگویم سرمایه اجتماعی چیست؟ ولی می‌توانم بگویم چه چیزهایی آن را از بین می‌برد. جدول دقیقی از آمار و ارقام کشورهای توسعه یافته با بالا‌ترین رفاه اجتماعی و کنار آن‌ها چند کشور شرقی مانند کره، ژاپن و... بررسی می‌کند و بیان می‌کند این‌ها از لحاظ رفاه اجتماعی و تکنولوژی در یک سطح هستند، اما در غرب به علت بی‌توجهی به مفاهیمی مانند کانون خانواده، سرمایه اجتماعی از دست می‌رود و آمار دقیق می‌دهد.

اینکه از بین رفتن کانون خانواده و مفاهیمی از این دست تولید؛ ناامیدی، خودکشی، فرزندان بدون پدر، سقط جنین و... می‌کند.

در طول نمایش این زنان، به دفعات با یکدیگر بحث می‌کنند و به سرعت هم آشتی می‌کنند و همدیگر را دلداری می‌دهند. "پروانه" در نقطه مقابل "آمنه" که زنی مذهبی است قرار دارد. او زمانی که متوجه درد و رنجی که "پروانه" به واسطه شوهرش متحمل می‌شود قرار می‌گیرد، عمیقا ناراحت شده و همدردی می‌کند. با اینکه ذات این دو نفر با هم در تضاد است. زن به هیچ عنوان مقابل تیرگی‌ها و ویرانی‌ها بدون عکس العمل نمی‌ماند. این مسئله در مستندهای اجتماعی هم بسیار دیده می‌شود. بچه گریانی را کنار خیابان بگذارید، تنها زنان به این مطلب عکس العمل نشان می‌دهند. برای زن موجود مقابل‌اش فرقی ندارد. هر موجودی که در موضع ضعف باشد، نسبت به او واکنش نشان می‌دهد. ما به این موضوع می‌پردازیم.

زن گاهی معشوق، گاهی مادر و حتی گاهی یک جنگاور است. "مونس" در قسمت پایانی برای توضیح کارش مجبور به گفتن دروغ می‌شود، که باز هم زن‌ها اجازه دروغ گفتن نمی‌دهند، به شدت او را درک می‌کنند و می‌پذیرند. نمی‌توانند قبول کنند که او شرمگین باشد. می‌پذیرند و با او همراه می‌شوند تا حالش خوب باشد، چرا که خودشان را مسئول خوب بودن "مونس" می‌دانند. این‌ها‌‌ همان سرمایه‌های اجتماعی هستند. سرمایه‌هایی که باعث نگهداشتن آدم‌ها در کنار هم می‌شوند.

"مونس" نمایشی کاملا زنانه است. بدون شک بازیگران آن در شکل‌گیری‌ آن نقش مهمی داشتند، می‌توان جزئیات بسیاری را در بازی تک تک آن‌ها دید. از حرکت دست‌ها، نوع رفتار و... این روند چگونه ایجاد شد؟

مهرداد کوروش‌نیا: برادر فیلمسازی دارم، که به تماشای این نمایش نشست. پس از پایان کار گفت، باید چند بار دیگر این کار را ببینم، چون در بسیاری از صحنه‌ها می‌دیدم که یکی از شخصیت‌های نمایش در حال انجام کاری است و‌‌ همان زمان در گوشه دیگر صحنه کار دیگری انجام می‌شد. با یکبار نمی‌شود این کار را دید. این به دلیل پیچیدگی‌های زنانه است که مردان از آن بی‌بهره‌اند. با اینکه کاراکتر‌ها در سطح رفتار می‌کنند و تیپیکال به نظر می‌رسند. عده‌ای این کار را با نمایش "کوکوی کبوتران حرم" مقایسه می‌کنند. آن کار کمی علت معلولی‌اش بیشتر است. ما عامدانه اینجا کارهایی را انجام دادیم و علت‌ها را بیان نکردیم تا تماشاگران خود آن را کشف کنند. عامدانه نمی‌گوییم تا تماشاگر را به فکر وادار کنیم. به نظرم بهتر است که معلول را بگوییم و کشف علت را به عهده تماشاگر بگذاریم.

الهام شعبانی: در این میان نکته قابل توجه، انتخاب کفش هر کدام از این کاراکترهاست. معتقدم کفش افراد نشان‌هایی از شخصیت آن‌ها است. آقای کورش‌نیا می‌خواستند کفش هر کدام از این افراد صدای خاصی بدهد، برای مثال صدای لخ لخ دمپایی‌های شخصیت "قدسی"، "تق تق" کفش‌های پاشنه‌دار و قرمز رنگ "پروانه". این شش دختر مانند تیم فوتبال کنار هم قرار گرفته‌اند و همدیگر را حمایت می‌کنند تا به هدف اصلی‌شان برسند. این نمایش واقعا بی‌ادعاست.

مهرداد کوروش‌نیا: از‌‌ همان ابتدا جمله بی‌ادعا را به من می‌گفتند. این کلمه از آنجا می‌آید که شما نخواهید چیزی را به رخ بکشید. متن اولیه ما بیست صفحه بود، متنی که در انتها حدود چهل صفحه شد. این در پاسخ به‌‌ همان سئوال شماست که می‌خواهید بدانید نقش بچه‌ها در تحلیل و پرداخت این نقش‌ها چگونه بوده است؟ ما می‌نشستیم و هر کدام از این کاراکتر‌ها را تحلیل می‌کردیم. به عنوان مثال "آمنه" چگونه باشد؟ خود بازیگران صفت‌ها و ویژگی‌هایی را برای او تعریف می‌کردند. از میان همان‌ها انتخاب می‌کردیم و آن را بسط می‌دادیم. ایده‌ها از سوی بچه‌ها مطرح شد. برای همین به دل می‌نشیند. من به عنوان کارگردان، تنها تنظیم کننده بودم. برای همین کاراکترهای "پروانه"، "قدسی" و... باور پذیراند. همین است که می‌گویند بازی‌ها یکدست است. برخی کارگردان‌ها آنقدر خط کشی می‌کنند که کاملا متوجه می‌شوید بازیگران در حال بازی کردن هستند. کاراکترهای "قدسی" و "مونس" نقش‌هایی هستند که حدود بیست سال با نقش آفرینان‌شان فاصله دارند اما به همین دلایلی که مطرح شد باعث می‌شود اجرای این نقش توسط مخاطبان باورپذیر باشد.

چرا به سراغ افرادی که به سن کاراکتر‌ها نزدیک باشند نرفتید؟

مهرداد کوروش‌نیا: هیچوقت با افراد مسن کار نکردم. کار با گروه جوان بده بستان، انرژی و حرف دارد. نتیجه آن هم تحسین امروز تماشاگران نمایش است. اگر نقصی وجود دارد به خاطر متن و کارگردانی من است نه بازی‌ها. از اعضا این گروه کاملا تشکر می‌کنم، به راستی مانند شش فرشته کنار هم کار کردند.

مسیح کاظمی: همیشه وقتی راجع به یکدست بودن بازی‌های یک کار حرف زده می‌شود، حتما رهبر گروه در چیدمان و هدایت صحیح بازیگر مهارت دارد. کارهای بسیاری را می‌بینم که این یکدستی در آن‌ها وجود ندارد. آقای کورش‌نیا در طول تمرین‌ها تلاش کردند تا تمام اتفاقات در راستای مفهوم اصلی کار پیش برود. نوع موضوع و محتوای نهفته در آن می‌تواند بسیار طنز باشد که فضای اصلی کار را کاملا از بین ببرد، با اینکه از بسیاری اتود‌ها خوششان می‌آمد، اما کانسپت‌ها را یادآوری می‌کردند، این مسئله باعث می‌شد همدلی و همکاری بیشتری در کار ایجاد شود. در این میان هیچکدام از بچه‌ها جاه طلبی برای نشان دادن خود نداشتند.

الهام شعبانی: یکی از موفقیت‌های این کار آرام بودن آقای کورش‌نیا است که آن را به خوبی به اعضا گروه منتقل می‌کند. او به جز کارگردان و نویسنده بودن، روان‌شناس خوبی است.

اما برخی معتقدند کارگردانی از متن جلو‌تر است؟

مهرداد کوروش‌نیا: اصولا کارگردانی این نوع کار‌ها سخت نیست. در این نوع اجرا‌ها، زمانی که همراه یک گروه خوب، ایده‌هایت را به درستی مطرح کنی، می‌توانی طرح‌های مناسب را پیدا کنید. اگر تیم خوبی را پیدا، آن‌ها را توجیه و هدایت کنید خود کار شکل می‌گیرد. باورتان نمی‌شود سهم من به عنوان کارگردان در این کار بیش از یک بازیگر نبود. فقط از بیرون آن را تنظیم کردم، همین. این شکل کار که شکل زندگی است، خودش خلق می‌شود و شما تنها باید از بیرون آن را روتوش کنید.

این نمایش به نوعی ادامه "آخرین نامه" به شمار می‌رود، آن نمایش طراحی صحنه خاصی داشت. اتفاقی که در این اثر به گونه‌ای دیگر خود را نشان می‌دهد.

مهرداد کوروش‌نیا: به دلیل پژوهش‌هایی که برای کار‌هایم انجام دادم، یاد گرفتم ما در دوره‌ای نیستیم که ناتورالیستی کار کنیم، قطعا اگر رئالیستی هم می‌خواهید کار کنید باید استریلیزه باشد که مسائل بتوانند تبدیل به نشانه شوند. ممکن است شی‌هایی در صحنه داشته باشید که به عنوان نشانه بتواند مفهوم تولید کند. اگر این کار را انجام ندهید اشیا تبدیل به ابزار می‌شوند. در اجرای این کار با محدودیت زمانی بسیار روبه رو بودیم و بنابراین به اجرای یک کار رئالیستی استریلیزه بسنده کردیم. در "آخرین نامه" هیچ شئی جز "استنبلی" در صحنه نبود. در این نمایش بسیار مینی‌مال عمل کردیم در ساخت حیاط به یک حوض نصفه و مقداری برگ به نشانه خزان، درخت خشکیده، قالیچه‌ایی که گویای ارتباط "مونس" با زمین و بافتنی‌ها که از‌‌ همان مفاهیم زنانه می‌آید بهره بردیم.

چرا از بافتنی استفاده کردید؟ در این میان این المان‌ها بافتنی بیشتر خودنمایی می‌کرد.

مهرداد کوروش‌نیا: مادر، هر چیزی را که بگیرد تبدیل به یک چیز کامل‌تر می‌کند. نطفه‌ای که تبدیل به انسان می‌شود، هرچیزی را کامل می‌کند، نمونه جهانی آن بافتنی است، دو نخ را باهم ترکیب می‌کند و اتفاق جدیدی را شکل می‌دهد، با در هم تنیدن دو نخ. اتفاقی که دارای ویژگی زنانگی است. این و مفهوم بافتن، بافتن رویا، زندگی، آینده را به دو دلیل گذاشتیم. هم کامل کردن مفهوم و هم پر کردن دست بازیگر تا مجبور نشویم چیزهای دیگری بیاوریم. قرارمان این بود که راجع به چای، آش،... حرف بزنیم اما چیزی به صحنه نیاوریم مثل نیامدن اسفندیار. همه چیز فضایی ابزورد دارد. آن‌ها تنها می‌نشینند و رویا را می‌بافند.

مسیح کاظمی: در چیدمان میزانسن کارگردان می‌خواهد در عین حال که رئالیستی به نظر می‌رسد، با آن نمادگرایانه برخورد کند، حتی در چیدمان میزانسن‌ها. این عجیب نیست که آدمی اتمسفر فضای ذهنی خودش را دارد. فردی رویاهای خودش را دارد، اطرف‌مان نظیر چنین کسانی را بسیار می‌بینیم. افرادی که در هر طبقه‌بندی قرار می‌گیرند. مهرداد کورش‌نیا در دو نمای موازی، زندگی انفرادی "مونس" که تنهاست را به تصویر بکشد در بازی‌ها هم خواستند اینگونه باشد. در عالم خودش با خودش حرف بزند تا متوجه بشویم که این فضا، فضای این آدم باشد. در نمای دیگر زن‌ها در حال گپ و گفت هستند. بعضی وقت‌ها آن‌ها را در یک نمای واحد می‌بینیم که درهم دیزالو می‌شوند، این یک برخورد کاملا نمادین با این قضیه هست که در طراحی صحنه هم دیده می‌شود.

"مونس" زنی تنهاست و ما شاهد رویاهای این زن هستیم. ما در نقش‌هایمان رویای این زن هستیم، رویایی که این زن از همسایه‌هایش در ذهن خود می‌سازد، ما می‌رویم و این زن دوباره تنها می‌ماند. هر روز تمام اتفاقات را برای خود مرور می‌کند. ما بخشی از رویای این زن را در زمان آمدن فرزندش کامل می‌کنیم و می‌رویم.

بخش عمده‌ای از شخصیت این زنان را لباس‌هایشان می‌سازد. این طور نیست؟

الهام شعبانی: هر دوره‌ای لباس‌هایش مشخص است. ما یک شناسنامه لباسی داریم و از‌‌ همان شناسنامه هم استفاده می‌کنیم. آن دهه‌ها پوششی را داشتیم که نوستالژی دارد و اگر دوباره به کمد‌هایمان مراجعه کنیم، نمی‌توانیم آن‌ها را پوشیم، این یادآوری برای ما جالب است. لباس‌های گلدار، کفش‌های برقی و... لباس‌های دهه شصت شاخصه‌های خاصی دارد و لباس های نمایش کاملا وام‌دار‌‌ همان دوره هستند.

با توجه به نقش مهم لباس در ایجاد ارتباط با مخاطب، برای ایجاد تعادل بین تیپ‌هایی که به وجود آمده و بازی‌هایی که انجام می‌شد چگونه عمل کردید؟

الهام شعبانی: وقتی تنها سمت طراح لباس را در نمایشی دارم و بازی نمی‌کنم، کار را می‌بینم، آنچه برایم اهمیت دارد راحتی لباس بازیگر است، بعد در نظر گرفتن نظر کارگردان. برایم اهمیت دارد که بچه‌ها با لباس ارتباط برقرار کنند، چون بخشی از زندگی‌شان است مثلا این حس را داشتم که شخصیت "پروانه" باید لباسی با گل‌های درشت داشته باشد زیرا رفتارهایش هم گل درشت است و جلب توجه می‌کند، بنابراین با لباس‌های گل درشت‌اش هم سعی می‌کند جلب توجه کند و به چشم بیاید.

مهرداد کوروش‌نیا: در سینما می‌گویند موسیقی فیلمی خوب است که شنیده نشود، کم کم به این حرف در این کار هم می‌رسیم که کارگردانی خوب است که دیده نشود. در انتخاب لباس من کمترین نظر و دخالت را داشتم. خانم شعبانی با بچه‌های گروه مشورت کردند، جالب اینکه طراح گریم‌مان هم بازی می‌کند و این ارتباط و بده بستان در گریم و لباس هم به درستی شکل گرفت.

می‌توانیم درباره "آخرین نامه" و "مونس" بگوییم که می‌توانیم در آن‌ها نسبت به مسایل عمیق مدلی پیدا کنیم که در مورد آن‌ها کمی شوخ طبعانه حرف زد و یعنی به گونه‌ای آن‌ها را مطرح کرد که مخاطب از آن‌ها فرار نکند و مخاطب را سرگرم کند و به تفکر وا دارد. تئا‌تر جدی لزوما تئا‌تر عبوس و خشک نیست. یکی از دلایلی که ما تنها مخاطب خودمان هستیم این است که راه‌های جلب عموم مخاطبان را بلد نیستیم. در شکل کلی تئاترهای آزاد را داریم که به دنبال ایجاد سرگرمی‌اند و از سمتی دیگر تئاترهای عبوس، خشن و سنگین بر صحنه داریم که کسی آن‌ها را نمی‌فهمد، کارهایی که افراد هر چه بیشتر آن‌ها را نمی‌فهمند گویی ارزشمند‌تر است.

"آخرین نامه" یک کار کاملا مردانه است و "مونس" جهانی کاملا زنانه دارد و تنها اشتراک‌شان جنگ است. هر دو کار شوخ طبعانه است و با پایان تلخ تمام می‌شوند، یعنی از یک مدل برای دو موضوع مختلف استفاده کردیم. به نظرم "مونس" کار عمیق‌تری است، قطعا اگر این کار هم مانند "آخرین نامه" صد اجرا برود شیرین‌تر، منظم‌تر و دلچسب‌تر می‌شود.

انتهای پیام/

مهرانگیز قهرمانی