سرویس تئاتر هنرآنلاین: گیراترین و دراماتیکترین " طرح ساختاری" نمایشنامه یا نمایش معمولأ طرحی است که در بطن خودش طرح دیگری را جای داده باشد و هر دو طرح در پایان و نهایتأ به هم مرتبط و مکمل از کار درآیند. نمایش "هتلیها" به نویسندگی ساناز بیان و کارگردانی حمیدرضا آذرنگ دارای چنین ساختاری است و اگرضعفهائی هم در نمایش وجود دارد، برمیگردد به چگونگی پردازش عناصر تشکیل دهنده، انضمامی و الزامی "طرح" مورد نظر، وگرنه طرح کلی هنرمندانه است.
در این نمایش "طرح اصلی و کلی" شامل دو "طرح فرعی" است؛ طرح اول به دو زندگی زناشوئی ارتباط دارد که تا حدی با هم ادامه مییابند تا تماشاگر بتواند این دو زندگی را که یکی از آنها ازهم پاشیده و دیگری هنوز دچار چنین تلاطمی نشده، با هم مقایسه کند و وجوه اشتراک یا تفارق و تفاوت آنها را دریابد و نهایتأ پرسوناژها هم عملأ با هم به قیاس و تحلیل درآیند. درکنار این طرح که دوگانه است، با استفاده هنرمندانه از "مونتاژ موازی" که در سینما کارکرد دارد، زندگی دو دختر سرگردان و آسیب دیده اجتماع هم به موازات طرح فرعی فوق نشان داده میشود. سپس نویسنده بسیار هوشمندانه زندگی رقت بار دختردوم را به طورمستقیم و زندگی اسفناک دختر اول را تلویحأ و تمثیلوار حاصل و برآیند زندگی از هم پاشیده زوجهای طرح فرعی اول معرفی مینماید و به این ترتیب، نمایش ضمن رسیدن به یک انسجام ساختاری و موضوعی، سبک و سیاق تحلیلیتری به خود میگیرد و حتی تعلیقآمیزتر و گیرا تر میشود؛ ضمنأ نویسنده با شکلدهی این طرح فرعی دوم و نتیجهگیری از آن، از همه موضوعهای مرتبط و داستانگونه "طرح کلی و اصلی" گرهگشائی میکند؛ ضمن آن که در کنار این قیاسها و تحلیلها، به گروه و طبقه اجتماعی معینی هم که به طور نسبی وجه مشترکی با هر دو دختر نمایش دارد، اشاره میشود تا بهگونهای ضمنی وضعیت کلی جامعه و روابط و شرائط غلط اجتماعی و فرهنگی هم در ارتباط با بیسامانی و آوارگی این دختران، به نمایش درآید؛ مهمتر آنکه، دو مقوله "گذشته" و "آینده" در قالب روایت صحنهای دو مقطع از زندگی "دختر جوان دوم" با ترفندی که نشانگر ذهنیت خلاق، تحلیلگر و ابتکارورز نویسنده و ویژگیهای دراماتیک اجرا هم است، به طور همزمان در برابر دیدگان تماشاگران به تصویر در میآید و این ویژگی و شاخصه مهم، متن و اجرا را واقعأ از جنس نمایش میکند.
نمایش "هتلیها" به خوبی نشان میدهد که بار و سنگینی طاقت فرسای رنجها و آلام ناشی از زندگیهای غلط خانوادگی و جدائیها و طلاقها در وهله نخست بردوش فرزندان میافتد. در این اجرا به شکل همزمان، ضمنی و درونی شدهای زندگی دختران مجرد نیز با زندگی زنان شوهردار مقایسه شده و جالب آن که به شکل پارادوکس داری نتیجه هر دو زندگی - به سبب ارتباط متناقضی که این دو نوع زندگی در نمایش به هم دارند - در راستای همان نتیجهگیری واقعگرایانه نمایش است. در این اجرا زنان و وضعیت آنان محوریت دارد و مهمتر آن که نویسنده متن که خودش یک زن است دچار نگره فمینیستی نشده است.
نمایش "هتلیها" به کارگردانی حمید رضا آذرنگ حین پرداختن به موضوع خانواده به جامعه و اجتماع هم نظر دارد، اما در کلیت خود از "درام" فاصله گرفته و عمدهتأ به یک "ملودرام تلخ خانوادگی" تبدیل شده است. نمایش از لحاظ اجرا و میزانسن تا حد قابل توجهی وابسته و تحتالشعاع طراحی صحنه و دکور است و البته خود طراحی و دکور هم به موضوع نمایش ارتباط تنگاتنگ دارند. بازی بازیگران هم عمدهتأ متناسب با مضمون و درچارچوب طراحی پرسوناژهاست. در مواردی دیالوگها و حرکات و بازی "زوج دوم" تا اندازهای سن عقلی آنان را پائینتر از سن واقعی و نقش خانوادگیشان نشان میدهد که این موضوع با تم اصلی نمایش همخوانی دارد.
به رغم ساختار هنرمندانه و هوشمندانه متن باید یادآور شد که ضعفهای نسبی نمایش "هتلیها" به کارگردانی حمیدرضا آذرنگ و بازی خود او و نسیم ادبی، سام کبودوند، بهاره کیان افشار، آیه کیانپور، ستایش محمودی و آناهیتا همتی، برمیگردد به عدم پردازش و تحلیل جامع علتهائی که منجر به جدائی و طلاق زوجها شده است؛ یکدندگی و لجاجت یک سویه و بیش از حد زنها در مشاجرات لفظی و حتی بعد از آن که به طلاق و جدائی آشتیناپذیر میانجامد، به طور نسبی به ساختار رئالیستی نمایش آسیب زده، زیرا باورپذیر نیست؛ باید به علتهای دیگری هم اشاره میشد. درحال حاضر، همه چیز بیشتر به یافتن و شکل دادن بهانهای ازطرف خود نویسنده شباهت دارد تا هرطورشده جدائی و طلاق اتفاق بیفتد و او بتواند همه تأکیدات و مانورهای ذهنی و ارزیابیهایش را صرف شرائط و عوارض بعد از طلاق کند.
نمایش "هتلیها" که هم اکنون درسالن "سمندریان" تماشاخانه ایرانشهر اجرا میشود، به رغم نارسائیهای نسبی مورد نظر، از لحاظ "طرح" هوشمندانه و هنرمندانه است و پرسوناژها هم تا حدی (نه کاملأ) شخصیتپردازی میشوند. نور به شیوهای دراماتیک به کارگرفته شده و طراحی صحنه و دکور به اقتضاء موضوع نمایش و فضای سالن، خوب و پذیرفتنی است. در کل باید اذعان داشت حمیدرضا آذرنگ بیآنکه دنبال دخالتهای عمدی و تجربهگرایانه باشد، خیلی خوب و متناسب با الزامات رئالیستی موضوع، نمایش را کارگردانی کرده است.
حسن پارسائی