سرویس تئاتر هنرآنلاین: منوچهر هادی از جمله فیلمسازانی است که غریزی وارد سینما شد و سالها در سینما با سمتهای مختلف و با دستیاری بزرگانی مثل اصغر فرهادی تجربه اندوزی کرد و رفت به سراغ ساخت ملودرامهای خوش ساخت و قصهگو. او در سال 1385، اولین فیلمش، "تلاطم" را ساخت و در همین سال موفق شد 4تله فیلم دیگر با نامهای "آخرین روز ماه"، "تصادف"، "فرصتهای فردا" و "کوچه محجوب" را بسازد که علاوه بر کارگردانی، نویسندگی آنها را نیز عهدهدار بوده است. هادی سالهای بعد فیلمهای پر مخاطبی نظیر: "قرنطینه"(1386)، "یکی میخواد باهات حرف بزنه"(1390)،"دنیای پر امید" ( 1392 ) و "زندگی جای دیگری است" ( 1393 ) را ساخت . منوچهر هادی این روز ها در فرهنگسرای نیاوران به سراغ اجرای نمایش "مردگان بیکفن و دفن" رفته است. ژان پل سارتر سوای نویسنده بودنش یکی از بزرگترین فیلسوفان معاصر است که دیدگاههای فلسفیاش در دهههای پنجاه و شصت سر و صداهای زیادی بر پا کرد و شد سرمنشا تفکر اگزینسالیستها. او در مدت زندگانی آثار ماندگاری مثل: "تهوع"، "مگسها" ، "خروج ممنوع" ، "سن عقل و راههای آزادی" ، "شیطان و خدا"، "گوشهنشینان آلتونا" ، "چرخ دنده" و "خانواده خوشبخت" را نوشته است. اساس نگاه فلسفی سارتر به انسان این است که انسان را مختار میداند و بر این اساس به انکار هرگونه نیرویی که قدرت اختیار انسان را سلب کند میرسد؛ زیرا که او معتقد است انسان نمیتواند مختار باشد و محکوم به آزادی است، که این آزادی برای او مسئولیت انتخاب میآورد. خیلی از نوشتههای سارتر در سینما و تئاتر مورد استفاده فیلمسازان بزرگی مانند دسیکا و ماکسیمیان شل قرار گرفته و در ایران هم بزرگانی تظیر دکتر قطب الدین صادقی نمایشهای او را مثل "چرخ دنده" اجرا کردهاند.
نمایش "مردگان بیکفن و دفن" از کارهای متاخر سارتر محسوب میشود و داستانش مربوط به دوران اشغال فرانسه توسط نیروهای ارتش نازی است. سارتر در این اثر به نمایش نظام فکری و فلسفیاش در باب جبر و اختیار میپردازد، نظامی که در آن مفاهیمی مانند اختیار، دلهره، مسئولیت، تعهد، آزادی و جبر بصورت گستردهای مطرح میشوند.
سارتر در این نمایشنامه که در قالب روایت داستان کشوری اشغال شده ( فرانسه ) توسط کشوری اشغالگر ( آلمان) میپردازد و در این فرایند در پی مقاومت کشور اشغال شده؛ از سوی کشور اشغالگر خشونت و ارعاب در سر لوحه کارها قرار میگیرد تا مقاومت را بشکند و قدرتش را تثبیت کند و برای این کار به هیچ مرز اخلاقی پایبند نیست. حتی این خشونت در میان هم مسلکان (نیروهای مقاومت اسیر شده و پارتیزانها) هم میتواند ضامن بقا و ادامه راه باشد و به همین دلیل خواهری ( لوسی ) با بازی یکتا ناصر برای اینکه برادر جوان و کم تجربهاش رازهایشان را زیر شکنجه اعتراف نکند راضی به قتل برادر میشود و یا مبارزی هم رزمش را از بین میبرد و در توجیه عملشان هم از واژه مطلحت جمعی به جای مصلحت فردی استفاده میکنند و در این فرآیند اخلاق مداری محلی از اعراب ندارد.
در سایر کارهای هادی در سینما او تلاش میکند برای ارتباط با مخاطب موقعیتهای جذاب دراماتیک به وجود بیاورد. در قرنطیه چند مبتلا به بیماری سرطان برای زندگیشان مبارزه میکنند. "در یکی میخواد باهات حرف بزنه" با مرگ عزیزی تلاش برای اهدا عضوش آغاز میشود و پزشک بخش اورژانس بیمارستان فیلم "زندگی جای دیگری است" موقعی که متوجه میشود چند صباحی بیشتر زنده نیست، تلاش میکند با انجام کارهایی از زندگی روتین و تکراری گذشتهاش فاصله بگیرد و به همین دلیل جرم شوهر زن سابقش را به گردن میگیرد تا او به خانهاش برگردد. در نمایش "مردههای بیکفن و دفن" هم تم پر تعلیق و دراماتیک انتظار عدهای برای اجرای حکمشان و تلاشهایی که انجام میدهد موقعیتهایی برای مخاطب فراهم میکند تا با این شخصیتها احساس همذات پنداری و یا نفرت کند. بنابراین هادی در اجرای نمایشش هم از همان الگوهای مورد علاقهاش در فیلمسازی تبعیت میکند و تم مرگ و زندگی در آثار هادی جایگاه محوری دارند و موتور درام کارهایش محسوب میشوند و شخصیتها بر اساس آن واکنش نشان میدهند. تم عشق هم در این اثر هادی و سایر کارهایش از نکات مورد توجه است که در کنار مرگ اهمیت و ارزش پیدا میکند و در این اجرا هم علاقه و رابطه میان شخصیت نانش و ژان رهبر مبارزان چنین کارکردهایی دارد.
بازی بازیگران به اجرای روان نمایش کمک میکنند. سیروس همتی سالها است که در حوزه بازیگری تئاتر فعالیت میکند. کاظم بلوچی و سینا رازنی نیز بازیهای به قاعده و هوشمندی ارائه میکنند. یکتا ناصر به عنوان تنها شخصیت زن نمایش که در موقعیت انتخاب قرار میگیرد بازی درستی ارائه میکند. علی شادمان در نقش برادر به خوبی حالت یک قربانی با چهره معصومانه را ارائه میکند.
دکور نمایش هم در خدمت فضای نمایش است و شامل دو بخش زیر زمین محل نگهداری اعدامیان و اتاق افسران آلمانی است و پنج نردبان برای پنج زندانی که شاید نماد امیدی برای رهایی است اما طراح صحنه با انتخاب رنگ مشکی آنها و نردبانی که فقط یک پله دارد نشان واهی بودن و دور از دسترس بودن این امید را به مخاطب نشان میدهد. گویی آنها نمیتوانند از این موقعیت رهایی داشته باشند. به هرحال در "مردگان بی کفن و دفن" انتخاب این آدمها است که سرنوشت خود و دیگران را رقم میزند.
انتهای پیام/
احمد محمد اسماعیلی