سرویس تئاتر هنرآنلاین: تدارک و اجرای هر تئاتری، کاری وقتگیر و پر زحمت است، حتی اگر مثل نمایش "پینوکیا"، عاقبت روی صحنه شکست بخورد. در این وضعیت، نوشتن درباره چنین اثری، دشوار میشود؛ چگونه میتوان از ناکامی یک گروه نمایشی نوشت، بیآن که حسن نیت و تلاش هنرمندان آن را زیر سؤال برد؟
نمایش "پینوکیا" که این روزها در سالن استاد ناظر زاده تماشاخانه ایرانشهر روی صحنه است، گروهی شناخته شده از هنرمندان را دور هم گرد آورده که به شهادت کارنامه هنریشان، دلمشغولی، دغدغه و تجربههایی موفق در تئاتر دارند، اما شگفت اینکه این بار، دستپختشان، هم بیمزه و هم شور است. شاید بهترین توصیف از این اجرا، دیالوگ پایانی نمایش باشد که از زبان شخصیت پینوکیا شنیده میشود: "... چرا زندگی من برای همهتون یک شوِ بیارزشه؟"
این اجرا، نتیجه دو بازخوانی است؛ نخست استفانو بننی از روی داستان مشهور "پینوکیو" از کارلو کلودی، نمایشنامه "پینوکیا" را نوشته و سپس حمیدرضا نعیمی اقتباسی از این متن را به نگارش درآورده و شهره سلطانی آن را کارگردانی کرده است. پسر بازیگوش و چوبی داستان اصلی، به شکل دختری جوان در قالب یک روبات درآمده و فرشته مهربان شخصیتی منفی پیدا کرده و همدست باندهای تبهکار شده است. پدر ژپتو هم دیگر آن پیرمرد مهربان نیست و روباه مکار و گربهنره هم زیر دستان فرشته بد نهاد شدهاند.
در نمایش "پینوکیا"، یک داستان کودکانه نوستالژیک، در دنیای مدرن روایت میشود که همه مناسبات قدیمی در آن به هم ریخته است و شخصیتهایش دگرگون شدهاند. اما مشکل اینجاست که خود اثر یا در واقع اجرایی که ما تماشاگر آن هستیم، پا به دنیای مدرن نمیگذارد و از متن (محتوا) و اجرایی کهنه و نخنماشده بهره میبرد.
از نظر متن و محتوا، "پینوکیا" به شدت شعاری است و حرفهایش درباره ویژگیهای منفی دنیای مدرن همچون زندگی ماشینی، تنهایی آدمها، گم شدن راستی و درستی، چیرگی هوسرانی، نگاه ابزاری به زن و ... همه و همه به شدت تو صورت تماشاگر کوبیده میشود. با این رویکرد، شخصیتهای مثبت و منفی چون پینوکیا (شهره سلطانی)، پدر ژپتو (محمدصادق ملکی)، جیرجیرک (بهروز پناهنده) و فرشته مهربان (پرستو گلستانی) بسیار لوس و حوصلهسربر میشوند. بازیهای بد هم مزید بر علت میشود و این بیمزگی را به اوج میرساند.
در این اوضاع، کارگردان (و البته دراماتورژ و مشاور کار) از آن ور بام میافتد و وجه کمیک دو شخصیت روباه (محمد نادری) و گربه (پوریا رحیمیسام) را بسیار شور میکند. در این راه، متلکپرانی، شوخیهای بیجا و ... هر چیز بی ربط و باربطی از جمله مذاکرات هستهای وین دستاویزی میشود تا تماشاگر بخندد. این اتفاق هم میافتد، اما مخاطب تنها به بازینمایی دو شخصیت روباه مکار و گربه نره میخندد و نه هیچ چیز دیگر.
با این رویکرد اشتباه که دراماتورژ و کارگردان برای اجرا انتخاب کردهاند، طراحی صحنه، آهنگسازی و طراحی چهره هم به بیراهه رفته و در نتیجه به اعوجاج بیشتر کار دامن زدهاند. نتیجه آن میشود که نه بخش کمدی نمایش به درستی شکل میگیرد و نه پیام تراژیک اثر در پایان جدی گرفته میشود؛ چرا که هر بخش از کار، ساز ناکوک خود را میزند.
"پینوکیا" نمایشی است که خیلی چیزها را میخواهد بگوید، اما بهتر آن بود تا هیچ چیز نگوید و تنها کمی بیان و شکل شلخته خود را مرتب میکرد.
مهدی یاورمنش