سرویس تئاتر هنرآنلاین : "سه جلسه تراپی" تا در جلسات اول و دوم خود، درست زمانی که انگارههای پیشین مخاطب را هدف میگیرد و وی را با نوعی بیمارهای جدید آشنا میکند، بسیار موفق است. به این اعتبار، هیچکس فکرش را نمیکند که روزی بتواند نام خود را از یاد ببرد و یا بخواهد نام یک شخصیت جذاب و غیرمعمولی دیگر را برباید. این مسائل بنمایه مناسبی برای دست انداختن یک تراپیست، شکستن کنشهای اقتدارگرایانه وی و نشان دادن این مسئله است که او همهچیز را نمیداند. برای آنهایی که حداقل یکبار تجربه تراپی را از سر گذراندهاند، عنوان نمایشنامه "سه جلسه تراپی" بهاندازه کافی شگفتانگیز به نظر میرسد؛ بازنمایی صحنههای متناقض تراپی، با همه اوج و حضیضها و تشرهایی که به ناخودآگاه میزند، آدم را توأمان میرنجاند و به شگفت میآورد. برای این افراد، دیدن روانکاو یا تراپیست با آن دانش روانشناختی ویژهاش، نشسته بر پشت میز کار، هنگامیکه یکبند و پشتهم سؤال میپرسد و روان آنالیزان خود را میکاود، و مقاومتهای فرد بیمار در آنسوی میز، هنگامیکه اصرار میورزد که مشکلی ندارد و روانش سالمترین روانها است، صحنهای آشنا به نظر میآید.
همچنین، ظن آن میرود که برخی از این افراد، در فرایند رواندرمانی خود به این فکر افتاده باشند که با دادن اطلاعات نادرست تراپیست خود را بازی دهند و اندکی وی را به حاشیه برانند. روانکاو، با اقتدار و سلطهای کامل، بهمثابه یک دانای کل بر صندلی خود تکیه میزند و ادعا میکند که همهچیزدان است؛ بیمحابا و بدون آنکه از کسی ابایی داشته باشد، با کاویدن روان آنالیزان و برای آنکه نکتهای به دانش پیشینی خود بیفزاید، با تقطیع زندگی بیمار و چسباندن برچسبهایی به آن، ادعا میکند که بیماری را شناخته است و بیمار موظف است توصیههایش را آویزه گوش کند. اما این تمام ماجرا نیست. تراپیستها دانای کل نیستند؛ مشکلات آنالیزان نیز همواره در میان اصطلاحات و تفکرات فرمولهی آنها یافت نمیشود. شاید در میان تمام این بیماران دوقطبی، شیدا و پارانوئیک کسی یافت شود که "نام" خود را فراموش کرده باشد. بله! نام خود را از یاد برده باشد. آنگاه باید منتظر بود و دید که تراپیست باهوش و همهچیزدان چه نسخهای برای وی میپیچد. نمایش "سه جلسه تراپی" نوشته نغمه ثمینی با کارگردانی افسانه ماهیان اجرایی جالب توجه از منظر مسائل فوق است. اگرچه کارگردان این اثر نمایش خود را در جرگه نوعی رئالیسم اجتماعی و مختص به درگیریهای انسان امروز با فراموشیها و بیتوجههای او به زندگی دستهبندی کرده است، به نظر میرسد که "سه جلسهی تراپی" بیشتر در جرگه آثار متافوریک یا استعاری دستهبندی میشود. از یاد بردن و احضار نام و سپس پاک شدنش از ذهن، نمیتواند مشکل تمام افراد جامعه باشد. همچنین، کمتر کسی در میان افراد عادی یافت میشود که در دزدیدن نام کسی ناکام مانده باشد. این مشکلات اما در اتاق چندمتری تراپیست نمایش ماهیان به آسانی مطرح میشوند؛ اتاقی سرد و خاکستری و تراپیست در مقابل بیماری که بهرغم حافظهی مثالزدنیاش در ضبط و ثبت وقایع بیمورد، نام خود را بهکلی فراموش کرده است. شخصیت تخت و یکبعدی این زن، اصراری که برای حاد نبودن مشکلش میورزد، احساسات دقیق و کنترلشده، نداشتن روحیهی اعتراضی و رد نکردن خط قرمزها جملگی باعث میشود تا تراپیست به معنای واقعی با روایت زندگی او گره بخورد. پیوند اینچنینی تراپیست با تجربیات آنالیزان خود موجد نوعی تغییر روایت و چالش در رویهی درمانی وی میشود.
از قبل همین تغییرات است که رواندرمان باید بداند تمام مشکلات فردی با دوران کودکی، بلوغ و نوجوانی ربط و بسط پیدا نمیکنند. تراپیست هر بار سعی میکند تا مورد درمانی خود که از قضا موردی روتین و روزمره است تحریک کند، تنها به امید آنکه بتواند نام یکی از بیماریهای از پیشساختهی خود را به او بچسباند و هر بار نیز با شکست روبهرو میشود. عملکرد وی با پرسوناژ مرد (بیمار دیگر) نیز به همینگونه است. این بار نیز، هنگامی که برچسبهایی چون خودبزرگبینی و نارسیسم جمعگرایانه به او میزند، واکنشی جز تمسخر دریافت نمیکند.
درواقع، با از سر گذراندن دو جلسهی تراپی، تراپیست متوجه آن میشود که مسئله در جایی دیگر نهفته است. همراه با تراپیست مخاطب نیز آگاه میشود که هر دو پرسوناژ نمایشنامهی ثمینی و نمایش ماهیان بهنوعی از هویتهای تکرارشونده و روزمره رنج میبرند؛ منتها با دو رویکرد متفاوت. یکی (شخصیت زن) درصدد پذیرش آن و کنار آمدن با ابعاد آزاردهندهاش است و دیگری در پی دزدیدن نام کسی که احساس میکند شخصیت برنامهریزی نشدهای دارد. در این میان، به نظر میرسد که دگرگون شدن شخصیت تراپیست و بیان این نکته که وی نیز تا به کنون در میان روزمرگی خود غرق بوده است، اندکی نمادین و غیرطبیعی به نظر بیاید. درواقع، سه جلسهی تراپی تا در جلسات اول و دوم خود، درست زمانی که انگارههای پیشین مخاطب را هدف میگیرد و وی را با نوعی بیمارهای جدید آشنا میکند، بسیار موفق است. به این اعتبار، هیچکس فکرش را نمیکند که روزی بتواند نام خود را از یاد ببرد و یا بخواهد نام یک شخصیت جذاب و غیرمعمولی دیگر را برباید. این مسائل بنمایهی مناسبی برای دست انداختن یک تراپیست، شکستن کنشهای اقتدارگرایانهی وی و نشان دادن این مسئله است که او همه چیز را نمیداند. اما چرخش موضعی در جلسهی سوم، همزمان با اقرار تراپیست به روزمرگی و گمشدن در میان صورتهای مختلف و اینکه میخواهد از خیر کارهای درمانی هر روزهاش بگذرد- به شکلی که گویی رازی را کشف کرده است- اندکی اضافه و نمایشی به نظر میآید و از لذت تماشای اثر بهصورت کل میکاهد.
انتها پیام/
هاله میرمیری