سرویس تئاتر هنرآنلاین : "مترسک خودت باش" داستان کودکی است که از خوابیدن در تنهایی می‌ترسد و در تاریکی شب موجودات عجیب و غریبی را در اتاقش می‌بیند که سبب می‌شوند گلی خانم نتواند بخوابد. نمایشنامه با معرفی مسئله نمایش که "ترس کودکان در هنگام خوابیدن" است آغاز می‌شود و سپس پدر گلی خانم، تنها کاراکتر دیگر نمایش داستانی را برای دخترش تعریف می‌کند تا او راحت‌تر به خواب برود، گرچه در کارش چندان موفق نیست و از همانجاست که گلی خانم تصمیم می‌گیرد مترسک داستان پدر را به اتاقش بیاورد تا موجودات ترسناک اتاقش را فراری دهد.

مشهدی‌عباس در جدیدترین اثر خود، نمایشنامه‌ای را خلق کرده که به لحاظ فرمول کلی منطقی و درست به نظر می‌آید. معرفی شخصیت ها خصوصا با وجود تعداد کم آنها، به خوبی و تا حد ممکن به اجمال بیان شده است. گرچه شخصیت پدر بیشتر پیش برنده‌ی داستان است تا کنشگری در صحنه. این البته عیبی برای این نمایشنامه خاص محسوب نمی‌شود زیرا شخصیت پدر صرفا بحران اولیه نمایشنامه را بیان می‌کند و سپس تا انتهای نمایشنامه دیگر حضوری ندارد. بحران اولیه گرچه به صورتی کاملا مستقیم بیان می‌شود اما به واسطه اهمیت موضوع و ملموس بودن مسئله خصوصا برای مخاطب هدف که کودکان هستند، اشکالی در رشد دراماتیک اثر ایجاد نمی‌کند بلکه آدرسی سر راست به مخاطب می‌دهد که دنبال کردن موضوع برایش ساده‌تر گردد. از این پس و با پیدا شدن دیگر شخصیت‌های نمایش مثل مترسک و موجودات ترسناکی که خواب را از چشم گلی ربوده‌اند، نمایشنامه وارد مرحله پیچیدگی دراماتیک خود می‌شود. حوادث موثر بر شخصیت‌ها روند دراماتیک اثر را با سرعتی قابل قبول به پیش می‌برد. و سرانجام در مرحله گره‌گشایی تماشاگر شاهد مکاشفه گلی و تصمیم نهایی اوست. همان طور که پیداست "مترسک خودت باش" نمایشنامه‌ای است کاملا استاندارد که قابل کالبدشکافی از منظر فرمول بندی‌های اولیه یک نمایشنامه است. گرچه پرداخت اثر می‌توانست با ظرافت بیشتری صورت بگیرد و جذابیت ایده اولیه را دوچندان کند اما با این حال "مترسک خودت باش" هنوز هم دارای درامی محکم است که اشتباهات بنیادی در آن جایی ندارد.

مشهدی عباس در مقام کارگردان به مراتب درخشان‌تر ظاهر شده است. هوشمندی او در ایجاد تنوع بصری و حفظ ریتم مناسب و استفاده خلاقانه از ابزار نمایشی و موسیقی مترسک خودت باش را به اثری جذاب تبدیل کرده است. پرتعداد بودن صحنه های نمایش هرگز به از دست رفتن ریتم کلی و گم شدن خط اصلی داستان نمی انجامد بلکه به عکس سبب می‌شود که مخاطب دچار ملال نشود. به ویژه زمانی‌که کودکان مخاطب کار هستند این کار سخت‌تر خواهد بود. کودکان به خاطر ویژگی‌های ذاتی‌شان به سرعت انگیزه دنبال کردن هر موضوعی را از دست می‌دهند و نشسته نگاه داشتن آنها روی صندلی‌های سالن نمایش نیز از این قاعده مستثنی نیست. به نظر می‌رسد که مشهدی عباس پس از سال‌ها تجربه اندوختن در این میدان سهل و ممتنع، نبض این تماشاگران خاص در دستش است. استفاده از تکنیک‌های گوناگون نمایش عروسکی نه تنها در خلق تصاویر بدیع و ایجاد جذابیت‌های بصری موثر است بلکه ذهن خلاق کودکان را هم به شدت درگیر می‌کند. کودک از کشف لذت می‌برد و هر قراردادی را می‌پذیرد. عروسک‌های نمایش "مترسک خودت باش" با اینکه ساختمان چندان پیچیده‌ای ندارند اما به خوبی لذت کشف را به کودکان می‌دهند. البته نباید انکار کرد که عروسک‌ها با ظرافت ساخته‌اند و به زبانی بسیار ساده همگی عروسک‌های زیبایی هستند.

تبدیل شدن گلی که نقشش در ابتدا توسط بازیگر، بازی می‌شود به عروسک هم ایده‌ی مناسبی است برای خلق فضای مورد نظر کارگردان. این تبدیل خصوصا با توجه به وارد شدن به فضای رویا، بسیار تأثیرگذار است و سبب می‌شود که کودک هم متوجه تمایز این دو دنیای خلق شده در نمایش بشود. از دیگر نکاتی که سبب شده کارگردانی مشهدی عباس چشمگیر باشد، موسیقی نمایش است. میزان استفاده از موسیقی در نمایش با توجه به جهانِ تصویر شده در "مترسک خودت باش" به درستی بسنده است. هماهنگی میان اشعار و داستان در حال روایت از دیگر نکات مثبتی است که این نمایش را هرگز به اثری چندپاره تبدیل نمی‌کند. متاسفانه مرسوم شده که نمایش کودک هرچه باشد و در هر فضایی که روایت شود، موسیقی را در خود داشته باشد. البته استفاده از موسیقی ابزاری است که از دیرباز در نمایش کودک رواج داشته و به خاطر انتزاعی بودن این هنر و تاثیری که برناخودآگاه کودک می‌گذارد از اساس شیوه‌ای است برای جذب مخاطب. اما ناهماهنگی میان موسیقی و روایت آفتی است که خیلی از نمایش‌های کودک امروز به آن دچار هستند. و البته روشن است که استفاده از موسیقی به هر قیمت و یا به بیان دیگر تحمیل موسیقی به نمایش نمی‌تواند عاملی برای ارتباط برقرار کردن کودک با اثر نمایشی یا حتی ایجاد جذابیت باشد. هر چند ممکن است کودک در لحظاتی که درحال شنیدن موسیقی است نمایش را دنبال کند اما این عامل نمی‌تواند به تنهایی نبود یک داستان گیرا که ناتوان از ترغیب کودک به دیدن ادامه نمایش است، جیران کند. خوشبختانه "مترسک خودت باش" از این حیث دارای تعادل مناسبی است. اشعار نیز همانند دیالوگ‌ها پیش برنده داستان هستند و موسیقی نیز کاملا همسوست با فضای مورد نظر کارگردان.

ایده طراحی صحنه در "مترسک خودت باش"، ساده، خلاقانه و بسیار کاربردی است. تخت خواب ایستاده نه تنها امکان ایجاد میزانسن‌های گوناگون و متنوعی را در اختیار کارگردان قرار داده است بلکه در نگاه اول نیز بکر و شگرف به چشم می‌آید. گرچه کناره‌های تخت خواب ایستاده که بسته به صحنه بازی، کارکردهای گوناگونی به خود می‌گیرند در ساخت چندان ظرافتی ندارد و برای نمایشی چون "مترسک خودت باش" کمی شلخته به نظر می‌رسد اما در مجموع دکور صحنه با کمی اغماض، آسیب جدی به جذابیت روایت وارد نمی‌کند.

بازی بازیگران قابل قبول اما نه شگفت انگیز است. ویژگی مثبت بازی حمیدرضا حسینعلی، که در ابتدا نقش پدر و سپس نقش مترسک را بازی می‌کند، انرژی فوق‌العاده‌ای است که در اجرای نقش دارد. او در جذب مخاطب کودک تواناست و شگردهای این کار را به خوبی بلد است. شوخی‌های او برای مخاطب- اینجا منظور کودک است- شیرین است و او با مهارت توانسته است این شوخی‌ها را از حد شوخی‌های کلامی فراتر ببرد و حتی به عروسک‌گردانی‌اش نیز وارد کند. و اما بهناز مهدی‌خواه از اساس انتخاب چندان مناسبی به نظر نمی‌رسد. ویژگی‌های فیزیکی این بازیگر، جنس صدای او و البته تکنیک بازی‌اش، نتوانسته است گلی را آنچنان که باید و شاید دوست داشتنی کند. گرچه با ظهور عروسک گلی، ارتباط میان مخاطب و این کاراکتر به مراتب بیشتر می‌شود اما با توجه به نمایشنامه، میزانسن‌ها و دیالوگ‌ها گلی می‌توانست شخصیتی بسیار جذاب‌تر از آنچه هست، خلق شود.

نمایش "مترسک خودت باش" روی هم رفته اثری است دلنشین و جذاب که کودک ارتباط بسیار خوبی با آن برقرار می‌کند. داستانش را دلچسب بیان می‌کند و هرگز برای جذب لحظه‌ای مخاطب به زواید متوسل نمی‌شود. مشهدی عباس با "مترسک خودت باش" نشان داده است که ممارست او در فعالیت در عرصه تئاتر کودک، نه تنها بی‌نتیجه نبوده است بلکه او را به کارگردانی هوشمند و توانا تبدیل کرده که می‌تواند هر روز بیشتر و بیشتر در این میدان بدرخشد.

انتهای پیام

مهتاب صفدری