سروس تئاتر هنرآنلاین: امروز یکم اردیبهشتماه، حمیدرضا نعیمی نمایشنامهنویس، کارگردان و بازیگر مطرح و شناخته شده تئاتر که این روزها نمایش موفق "سقراط" با نویسندگی و کارگردانی او در تالار وحدت تهران روی صحنه است، چهل و یک ساله میشود. هنرمندی که شاید ربع قرن است که از حضورش در فعالیتهای حرفهای تئاتر میگذرد اما در این مدت توانسته با نگارش و کارگردانی نمایشنامههای فراموش نشدنی و به یادماندنی همچون؛ "وعده نهنگها"، "روزنه"، "خانه کاغذی"، "دختری با شنل ارغوانی"، "سقراط"، "فاوست" و... هم در عرصه کارگردانی و هم در عرصه نمایشنامهنویسی توانایی خود را به همگان اثبات کند.
به بهانه چهلویکمین سالروز تولد این هنرمند نام آشنا، میزبان او در دفتر خبرگزاری هنر ایران (هنرآنلاین) بودیم و با او درباره مسائل مختلفی گفتوگو کردیم. آنچه در ادامه میخوانید ماحصل گپوگفت ما با این هنرمند توانای تئاتر کشور است.
تا آنجا که همه میدانند شما اصالتا از اهالی سرپل ذهاب هستید، اما درباره چگونگی ورود شما به عرصه تئاتر و همچنین گذشته شما کمتر گفته و شنیده شده، ممنون میشوم به عنوان سوال نخست این گفتوگو نقبی به گذشته بزنیم و از دوران کودکی و جوانیتان برایمان بگویید.
من از دشتذهاب میآیم که یکی از زیباترین دشتهای ایران است و به اشتباه در همه جا ذکر شده که من سرپل ذهاب به دنیا آمدهام. مردم دشت ذهاب خیلی خونگرم هستند و تمام خاطرات من از این دشت سرچشمه میگیرد. در شهر پلذهاب چند ابنیه تاریخی هست و حتی جایی به اسم سمنگان در این منطقه است که همه میگویند چاهی که بیژن در آن میافتد در این منطقه قرار دارد. یکی از زیباترین اتفاقات در این منطقه برای من وجود "شاهنامه کُردی" است. چون تنها قومهایی که شاهنامه را به زبان خودشان دارند کردها و بعد از آن لرها هستند. البته شاهنامه کُردی دارای قدمت بیشتری است. چراکه در خود شاهنامه هم از قوم کُرد در داستان ضحاک اسم برده شده است. چیزی که میخواهم بگوییم اینست که زبان کُردی لهجه نیست و یک زبان است که دستور و خطالرسم خودش را دارد و فکر میکنم یکی از خوش آهنگترین زبانهای دنیا باشد. من با اینکه از آن منطقه هیچ خاطرهای ندارم اما همه اینها از دلبستگیهای من به آن منطقه است. من متولد اردیبهشت هزاروسیصدوپنجاهوسه هستم و وقتی چهار، پنج سالم بود انقلاب شد. خانواده ما جزو خانوادههای متمول شهر بود و زمانی که قصرشیرین به دست نیروهای مهاجم عراقی افتاد از آنجا توپخانههای عراقی شهر پلذهاب را مورد هدف قرار دادند. در واقع این اولین تجربه من از یک اتفاق وحشتناک به نام جنگ است. در واقع من دیدم که به ناگهان چگونه شهر از هم پاشید و مردم از همه جا و با هر وسیلهای که میتوانستند در حال فرار بودند. یادم میآید پدرم در همین گیر و دار به مادرم گفت همه چیز را به حال خود رها کن، بیا فرار کنیم احتمالا غروب برمیگردیم. و ما همه چیز را رها کردیم و با یک مقدار پول نقد و یک پتو راه افتادیم و آن غروبی که پدرم نوید آن را داده بود را هرگز ندیدیم. متاسفانه شهر و تمام اموال پدرم توسط نیروهای عراقی غارت شد و ما به شهر اسلام آباد غرب آمدیم.
در این شهر پدر من که همیشه متمول بود و همیشه از یک رفاه و جایگاه خاصی برخوردار بود با یک بیپولی و بیکاری بدی مواجه شد. من میدیدم که چگونه تن به هر کاری میدهد که معیشت خانواده را تامین کند. خُب در این مرحله از زندگیام من فقری که ناشی از جنگ بود را دیدم و لمس کردم. حتی مادرم نیز در این شرایط مجبور شد کار کند. من دبستان تا دبیرستان را در این شهر بودم و در دوره دبیرستان به خاطر دارم که همزمان بود با بمباران شدید بعثیها که شهر را به خاک و خون کشیده بودند. البته ما تا زمان فتح خرمشهر وضع زندگیمان بهتر بود از این جهت که رادیو فارسی زبان عراق به مردم پیغام میداد که مثلا ما فردا میخواهیم شهر را بمباران کنیم پس شهر را خالی کنید. ما هم به خارج شهر میرفتیم تا خطر برطرف شود، اما بعد از فتح خرمشهر و زمانیکه ایران نیروی برتری به حساب آمد؛ برای ناامید کردن مردم نسبت به نظام و حکومت دیگر زمان بمبارانها از رادیو اعلام نشد و من اولین اجساد پاره پاره و آدمهای زخمی و خونریزیهای ناجور را در این زمان دیدم. به همین دلیل میگویم که کودکی من کودکی ترسناکی بود و به همین خاطر هم از آن دوران خاطره خوشی ندارم. در دوره دبیرستان صلح اتفاق افتاد و خانواده من در این دوران به یک ثبات اقتصادی رسیده بود. خانواده ما در شهر اسلامآباد هم جزو یکی از خانوادههای سرشناس و موفق به حساب میآمد ولی در کل میتوانم بگوییم که فضای کلی شهر خیلی بد بود، چراکه فقر عمومیت داشت و برای همه بود. به دلیل فقر مواد مخدر هم زیاد بود و بیکاری موج میزد. روستاییها به دلایل مختلف و نابودی کشاورزی برای کار به شهر هجوم میآوردند و بر اثر همین مسائل شهر ظاهر و اصالت خودش را از دست داد و خیلیها از شهر مهاجرت کردند و کسان جدید جای آنها را در شهر گرفتند. در ان دوران من به ورزش پناه برده بودم چراکه تنها چیزی بود که اوقات فراغتم را با یک اتفاق خوب پُر کنم و فکر میکنم اینها جوابگوی من نبودند چراکه شهر از لحاظ فرهنگی بسیار پایین بود و مسئولین شهر به مسائل فرهنگی شهر اهمیت نمیدادند. باشگاه و سینما و تئاتر درستی نداشتیم. من اولین باری که سینما را تجربه کردم در دوم ابتدایی بود که به همراه برادر بزرگترم فیلم از آقای ایرج قادری به نام "بت" را در همان شهر اسلامآباد دیدم. یادم میآید که ایده هنرپیشه شدن از همان زمان به ذهن من خطور کرد. یادم میآید که وقتی از سینما برگشتم سعی کردم تمام دیالوگهای فیلم را برای اعضای خانواده تقلید کنم. تمام عشق من در دوران کودکی برنامه کودک ساعت پنج بود و گاهی هم سریالهای تلویزیون را نگاه میکردیم. البته فقط شبکه یک را داشتیم. بعد در زمانیکه به کلاس پنجم دبستان رسیدم باز به همراه همان برادرم من برای نخستین بار در مسجد جامع شهر، تعزیه شهادت حضرت ابوالفضل را دیدم و در واقع این اولین تجربه نمایشی من به حساب میآمد. البته معرکهگیری در شهر ما زیاد بود و من عاشق زنجیر پاره کردن و پهلوانها بودم.
پس برادر بزرگتان در جهتدهی افکار شما به این سمت و سو نقش مهمی داشتند؟
برادرم عاشق سینما و دکتر علیشریعتی بود و کتابهای فلسفی میخواند. پدرم هم همیشه میترسید که برادرم به گروهکهای سیاسی آن زمان بپیوندد که البته هیچوقت اینگونه نشد. ولی باید بگویم که به هر جهت برادرم در این گرایش من سهم دارد و زمانیکه مرا به دیدن تعزیه برد من مدام فکر میکردم یک جادو و یا یک انرژی کیهانی را به شکل زنده تجربه میکنم. دو سال بعد از آن من نمایشی را با نام "قرارداد با شیطان" را دیدم که توسط گروهی که همه آنها معلم و فرهنگی بودند اجرا میشد. این اجرا هم مرا خیلی تحت تاثیر خودش قرار داد. از طرفی به دلیل اینکه من نقاشیام هم خوب بود جذب انجمن اسلامی شدم و برای کار نقاشی داوطلب شده بودم. یک روز که برای ثبت نام کلاسهای نقاشی میرفتم یکی از دوستان گفت که من هم برای ثبت نام کلاسهای تئاتر میروم و من هم آن روز با آن دوستم به سمت کلاسهای تئاتر راهی شدم. همان روز اول که با یک کارگردان آشنا شدم تا امروز دیگر هیچ وقت اتصال من با تئاتر پاره نشد، در واقع این اتفاق زندگی مرا از دوران دبیرستان عوض کرد. یادم میآید اولین بار که جادوی روی صحنه رفتن را تجربه کردم روی صحنه خشکم زد و دیالوگها از ذهنم پرید. فقط صدای یک نفر را میشنیدم که میگفت از صحنه خارج شو و من حتی توان خارج شدن از صحنه را نداشتم و به خاطر میآورم که یک نفر روی صحنه آمد و مرا بغل کرد و از صحنه خارج کرد. از آن روز به بعد من ترسم از صحنه ریخت. از همان زمان هم بود که درسهای دبیرستان برای من کشنده و ملالآور شدند. تنها درسهای زیبا برای من درسهای ادبیات و هنر بودند. من تمام دوران دبیرستان را با تقلب قبول شدم. شهر ما کتابخانه نداشت ولی من آرام آرام مطالعهام بیشتر شد. در شرایطی که فضای امنیتی شهر خیلی روی رفت و آمدها کنترل داشت پناهگاه ما به آموزش و پرورش، سازمان تبلیغات اسلامی و اداره ارشاد محدود میشد. جالب اینجاست که سازمان تبلیغات خیلی بهتر از دیگر جاها برای ما بازده داشت. سازمان تبلیغات برخلاف تصور ما خیلی حامی تئاتر و اتفاقات فرهنگی بود. مثلا اولین ویدیو کلوپ بعد از آزاد شدن دستگاه ویدیو متعلق به سازمان تبلیغات اسلامی بود. و یکی از دلایل بهتر بودن سازمان تبلیغات اسلامی هم این بود که روحانیهای این سازمان از شهرهای دیگر آمده بودند و با فرهنگ و هنر آشنایی داشتند. به یاد دارم که معلم جغرافی ما که خیلی هم انسان متشخصی بود به همسرشان گفته بودند که به دلیل استعدادی که دارند وارد تئاتر شوند تا تابوی بازی خانمها در تئاتر شکسته شود، اما وقتی رئیس آموزش و پرورش یک بار برای دیدن تئاتر این خانم که در حال تمرین بودند آمد؛ خیلی سریع بلند شد و خیلی ناراحت بود که این خانم و آقا درون نمایش با اینکه با هم محرم نیستند همدیگر را به اسم کوچک صدا میزنند! البته آن خانم و آقا نقش زن و شوهر را در آن نمایش بازی میکردند با این حال رئیس آموزش و پرورش ناراحت شده بود. در آن دوران ما فهمیدیم که نمیتوان کار نمایشی انجام داد و تمام کارهای تئاتری که ما اجرا میکردیم نمایشهایی بودند که شخصیت زن نداشتند.
از نظر مطالعه نمایشنامه و کتاب در آن دوران چه میکردید؟
در همان زمان من به مرور احساس کردم که نیاز به مطالعه دارم و چون کتابخانه در شهر نبود به کرمانشاه نزد آقایی میآمدم که کتابفروشی بزرگی داشتند و این آقا کتابهای بهرام بیضایی را به من معرفی کرد. بعد از آن کمکم نمایشنامههای زندهیادان اکبر رادی یا غلامحسین ساعدی را به من معرفی کرد. جالب اینکه چون در آن زمان کتابهای آقای رادی و ساعدی نامناسب به شمار میآمد و کتابهای آنها را در روزنامه میپیچیدیم و میخواندم. البته این آقا ناخواسته مرا با ادبیات روسیه نیز آشنا کرد و من در واقع با کتابهای فاخر کتابخوانی را شروع کردم. البته خیلی دلم میخواست ادبیات عامهپسند را هم بشناسم به همین دلیل الان حدود یک سال است که از ادبیات عامهپسند میخوانم. در این رابطه هم بگویم که من فکر میکنم یکی از افتخارآمیزترین آدمهای ادبیات ما ذبیحالله منصوری است چراکه آثار خوبی را ترجمه کرد که مردم را علاقهمند به ادبیات کرد و آنها را به سمت کتابهای خوب دیگر کشاند. البته اگر میگویند در ترجمههایشان مومن نبودند و در آنها دست میبردند این یک بخش دیگر ماجراست که من به آن کاری ندارم. پس از آن هم من به رمانهای ایرانی مانند آثار احمد محمود و محمود دولتآبادی رو آوردم. درباره کتابخوانی این را هم بگویم که من هنوز هم به کتاب خواندن علاقهمندم و نمیتوانم کتابهای دیجیتال را بخوانم. لذت ورق زدن کتاب چیزی است که این نسل به آن ناآشناست. به یاد دارم آقای رادی وقتی در زمان دانشجویی من در سر کلاس نمایشنامهنویسی آقای کوپال آمدند تعریف میکردند که در باد و بوران به خاطر یک کتاب مسافت بیست کیلومتری را طی کردهاند ولی بچههای امروزی علاقهای به خواندن کتاب ندارند.
به طور کلی خانوادهتان در رفتن شما به سمت رشته نمایش چه نقشی داشتند و یا مثل بعضی خانوادهها مخالفتی نداشتند؟
خانواده من هیچ نقشی در تعیین رشته من نداشتند چون اصلا نمیدانستند تئاتر یعنی چه. من در سال 72 دانشگاه قبول شدم، البته پدرم تاکید داشت که هر رشتهای که میخوانم معلم شوم چون معتقد بود که این رشته حداقل ثبات حقوق دارد. خُب من نمیخواستم معلم شوم و آن زمان هم اگر کسی ریش و سیبیل نداشت نمیتوانست از مرحله دوم گزینش معلمی رد بشود به همین خاطر برای اینکه در معلمی رد بشوم رفتم و ریشم را از ته زدم چون دلم نمیخواست معلم شوم و میخواستم تئاتر بخوانم. من برای دانشگاه آزاد اقدام کردم و وقتی برای مرحله دوم آمدم دیدم که استاد عزتالله انتظامی، استاد امیر دژاکام، دکتر مختاباد، دکتر ناظرزاده کرمانی برای مرحله دوم از ما قرار است تست بگیرند و خیلی هم سختگیر بودند. من تا جاییکه توانستم به سئوالاتشان جواب دادم و بعد هم یک مونولوگ که خودم نوشته بودم را برایشان اجرا کردم. بعد از پایان جلسه گزینش استاد انتظامی با اینکه رسم نبود، به من گفتند که در تهران خانه داری، گفتم نه، ایشان یواشکی به من گفتند بروم دنبال مکان باشم چون قبول شدهام و این در حالی بود که به هیچ کسی نمیگفتند که قبول شدهای یا نه. اینگونه بود که من وارد پایتخت شدم و میتوانم بگوییم بهترین دوران زندگی من از زمانی آغاز شد که وارد تهران شدم.
پس دوران دانشگاه باید سختیهای زیادی کشیده باشید؟
از اولین ترم جنگیدن من آغاز شد تا توانستم لیسانسم را بگیرم. من بهترین اساتید را در زمان دانشجویی داشتم؛ مانند استاد ناظرزاده کرمانی، استاد سمندریان، دکترکوپال، استاد محمود دولت آبادی، دکتر نعمتاللهی، دکتر عبداللهی و... در مجموع خیلی اساتید خوبی داشتیم. من در عرصه بازیگری و نویسندگی توانستم خودم را در دانشگاه ثابت کنم. در آن زمان یکی از اساتید به من گفتند تو آنقدر در سطح خوبی هستی که همین الان میتوانم تو را معرفی کنم تا با همین مدرک لیسانس بروی و در دانشگاه اراک درس بدهی ولی من این کار را قبول نکردم. پس از آن من برای فوقلیسانس اقدام کردم و بعد از فوق لیسانس برای تدریس در دانشگاه اقدام کردم و تا امروز هم تدریسم در کنار نمایشنامهنویسی و کارگردانی ادامه دارد.
جالب اینکه فکر میکنم دوره شما در دانشگاه دورهای بود که عموم کسانیکه در دانشگاه درس میخواندند الان جزو افراد تاثیرگذار تئاتر شدند.
بله دقیقا. در عرض سه یا چهار سال دانشگاه آزاد باعث شد که اساسا تئاتر و سینما تحت تاثیر یک سری افراد قرار بگیرد. مثلا سال قبل از ما پانتهآ بهرام را داریم، پیمان شریعتی، مژده شمسایی، سیما تیرانداز، کمند امیرسلیمانی، شهرام کرمی، شهرام پوراسد و در دوره ما پردیس افکاری، آرش دادگر، رضا حداد، شهاب مجدی، حامد نصرآبادی و بعد از دوره ما حامد بهداد، شهرام حقیقت دوست، کیهان ملکی و... را داریم که اگر نگاه کنیم امروز به نوعی سینما و تئاتر ما در دست همین افراد است. در واقع میخواهم بگوییم سه یا چهار سال دانشگاه آزاد خروجیهایی داشت که روی سینما و تئاتر ما تاثیرگذار بودند. کارگردانهای سینمایی خوبی مانند وحید موسائیان هم در این دوره بودند. البته افرادی که نام نمیبرم همگی در شهرستانها به ریاست و جایگاههای بالایی در تئاتر رسیدهاند و شاید شما آنها را نشناسید.
اولین متنی که به عنوان نمایشنامه نوشتید چگونه شکل گرفت؟
راستش در سال 73 بود که رضا حداد همه را جمع کرد و خواست که گروههایی را تشکیل بدهیم و از ما خواست که یک نفر به عنوان کارگردان در راس گروه باشد. بین سیاستهای دانشگاه آزاد و دولتی تفاوتهای زیادی وجود داشت و به دلایل مختلف بچههای دانشگاه آزاد بیش از دیگر دانشگاهها فعالیت میکردند. وقتی گروهها تشکیل شد منم یکی از بازیگران بودم. زمان انتخاب نمایشنامه همه تصمیم داشتند آثار خیلی سنگین و بزرگ را اجرا کنند. من در آن زمان به بچهها گفتم که بیاید نوشتههای خودمان را اجرا کنیم و وقتی بچهها گفتند که مگر تو متنی داری من به دروغ گفتم بله من نمایشنامهای در مورد "گیل گمش" خودم نوشتم و آن را برای کار کردن پیشنهاد دادم. بعد از این جریان به منزل آمدم و دیدم که هم خانهایام که شهرام کرمی بود (یادم رفت بگوییم که در اسلام آباد من و شهرام کرمی با هم تئاتر را شروع کرده بودیم) دارد در مورد تعزیه کُردی یک تحقیق مینویسد. خلاصه من یک چای برای شهرام ریختم و بالاخره به او گفتم که من در دانشگاه به دروغ به بچهها گفتم من نمایشنامهای بر اساس "گیل گمش" نوشتم و حالا نمیدانم چه کار کنم. خُب شهرام در حال نوشتن چنین نمایشنامهای بود و به من گفت که ناراحت نباشم و نمایشنامهاش را به من داد تا به عنوان کار خودم به دانشگاه ببرم. فردای آن روز همه به من گفتند که چقدر کارت خوب است و چه قلم خوبی داری و اثری که نوشتهام خیلی شاهکار هست. البته این ماجرا را غیر از یک عده معدود هنوز هم کسی نمیداند. بعد از این ماجرا شهرام کرمی گفت که میخواهم خودم این اثر را کارگردانی کنم. به این ترتیب از سال 73 بود که من و شهرام کرمی سنگ بنای گروه شایا را گذاشتیم. آن نمایش جایزه ویژه نمایشنامهنویسی در تهران را برد و من این جایزه را دریافت کردم در حالی که این جایزه باید به شهرام تعلق میگرفت. در جشنواره تئاتر دانشجویی هم جایزهام را از دست رکنالدین خسروی دریافت کردم. یادم هست همه در آن سال متعجب بودند که یک دانشجو توانسته است در اولین کارش این جایزههای مهم را از آن خودش کند. همه به من هجوم آوردند که نمایشنامه جدید چه دارم و من هم میگفتم که من نمایشنامهنویس کُندی هستم و گفتم ممکن است کار بعدی من دوازده سال نوشتناش طول بکشد و همه هم گفتند اشکال ندارد کار بعدیات را ما میخواهیم کار کنیم. به خاطر همین دروغ مجبور شدم و برای نویسنده شدن تلاش کنم. از آن زمان به بعد من بازیگری را کنار گذاشتم و مطالعات سرسختانهای را شروع کردم که گاهی تا بیستودو ساعت در طول شبانه روز مطالعه میکردم. اما در عوض طی 5 سال بر اثر کم خوابی تمام موهای سر و صورتم سفید شد. سال 75 اولین کارم به اسم "روزنه" نوشتم که خب این نمایشنامه در جشنواره مورد توجه قرار گرفت و مقام اول نمایشنامه نویسی را از آن خودش کرد. "روزنه" در واقع اولین نوشته و کارگردانی من به شمار میرفت اما نمایشنامه "وعده نهنگها" کاری بود که مرا در سطح ایران مطرح کرد. این اثر در هفتاد شهر ایران اجرا شد و یکی از پر بینندهترین نمایشها تا سالهای نود به شمار میرود.
آیا این احتمال هست که در متنهایی که در آینده مینویسید از 18 سال اول زندگیتان وام بگیرید؟
هیچ چیزی بعید نیست.
در مورد جزر و مدهایی تأثیرگذار در زندگیتان برایمان بگویید؟ آیا برای حمیدرضا نعیمی که در تئاتر ارضاء شده هنوز تئاتر مانند روزههای دانشگاه هیجانانگیز است؟
من همیشه فکر میکردم که دو همسر دارم و یکی از آنها همسر حقیقی من و دیگری تئاتر است و اگر قرار باشد از بین این دو هم یکی را انتخاب کنم تئاتر مسلما انتخاب اول من خواهد بود. ولی خیلی زود به این نتیجه رسیدم که این یک فکر اشتباهست و امروز میتوانم بگوییم که تمام دستاوردهایم را با یک موی همسرم و پسرم عوض نمیکنم. بزرگترین و خوشایندترین اتفاق زندگی من ازدواج و پدر شدنم بود و تلخترین و دردناکترین اتفاق زندگی من از دست دادن پدرم بوده است. از زمانیکه من پدرم را از دست دادم رابطه عجیبی بین من و ایشان ایجاد شد و ممکن است استثناء پیش بیاید که یک روز به پدرم فکر نکنم. و پدرم برای من در زندگیام حکم یک اسطوره را داشت. اما جدای از این دو اتفاق خوب و بد، صادقانه بگوییم که اگر تئاتر وجود نداشت دلیلی هم برای زندگی من در ایران پیدا نمیشد. چون در ایران به نظر من هیچ تفریحی وجود ندارد. به نظرم ایرانیها قابل ستایش هستند و در دنیا مورد توجه قرار میگیرند. ما در ایران منابع عظیم مالی و انسانی داریم. من نسبت به این آب و خاک اعتقاد راسخی دارم و خیلی حیف است که ما امکانات خوبی برای این همه مردم با استعداد نداریم. این اعتراض من برای اینست که میبینم که این مردم پاک و خونگرم در ایران زندگی میکنند و کسی آنها و غیرت و شکوهشان را نمیبیند.
و سخن آخر حمیدرضا نعیمی در سالروز تولدش؟
راستش من نقصهای زیادی میبینم مانند بیکاری جوانان یا اعتیاد و فحشا یا کم شدن عزت ایرانی که مرا آزار میدهد و حقوق هنرمندان که نادیده گرفته شده مرا به درد میآورد. سهم هنرمند از سرمایه این مملکت صفر است. من اعتقاد دارم پروژههایی در این مملکت کار میشود که خیلی مهم نیستند اما ساخت سالنهای تئاتر و کتابخانهها و محلهای فرهنگی که مهم هستند تقریبا صفر است. کشوری مثل آلمان بالای سیصد سالن تئاتر دارد در حالی که ما در مجموع 30 تا سالن نداریم، پس نمیتوان انتظار هم داشت در مقابل آلمان حرفی برای گفتن داشته باشیم. ما حتی از کتابهای فاخر کشورمان مانند "شاهنامه" دیگر استفاده نمیکنیم و در مقابل "شاهنامه" عموما گارد میگیرند. بنابریان اگر تئاتر وجود نداشت هیچ چیز دیگری در زندگی من وجود نداشت. چرا که تلویزیون سرشار از برنامههای شکلاتپیچ است که مرا جذب خودش نمیکند و سینمای ما هم وضعیت تأسفباری دارد. تنها دست آویز من برای نشان دادن این مشکلات به مسئولین و مردم همین تئاتر هست. میخواهم بگوییم تئاتر جایی است نه تنها برای ارتباط با مردم بلکه جایی است برای ارتباط با مسئولین. مسئولین در حال انجام کارهای کلان مملکتی هستند و از درد مردم در کوچه پس کوچههای این شهر ناآگاه هستند. بنابریان با تئاتر من سعی دارم این مبحث را برای مسئولین روشن کنم. من فکر میکنم مسئولین نمیدانند که بزرگترین خدمت را به جامعه، یک هنرمند انجام میدهد. هنرمند پل واسطه بین مردم و مسئولین است. متاسفانه در قضاوت عموم به نظر میرسد که هنرمند در حال سیاهنمایی است در حالی که هنرمند سعی دارد مشکلات را نشان دهد تا مسئولین واکنش نشان دهند و قصدش سیاهنمایی نیست. متاسفانه به جای واکنش مسئولین نسبت به شرایط اجتماعی حالتی پیش میآید که به دلیل همین نشان دادن مشکلات هنرمند را منزوی میکنند تا دیگر کار انجام ندهد. با توجه به اینکه ما وارد دوره شهرنشینی و مدنی شدن هستیم باید قوانین این مدنیت را هم رعایت کنیم و یکی از این قوانین اینست که یک شهروند حق اعتراض دارد. آن فرد تا زمانیکه به منابع مالی دولتی و عمومی لطمه نزده؛ حق دارد انتقاد داشته باشد. من فکر میکنم مسئولین به هنرمندان افتخار نمیدهند که کار آنها را ببینند، بلکه این هنرمند است که به مسئولین این افتخار را میدهد که کارش را ببینند و میتوانند برای خودشان یک چهره و قبای فرهنگی بدوزند. من عاشق ایران هستم اما ایران سوئیس نیست که هیچ مشکلی نداشته باشد و باید مشکلات را نشان داد و با پنهانسازی هرگز هیچ مشکلی حل نخواهد شد. من مطمئن هستم که مسئولین ما با نیت خیر میخواهند به این مملکت خدمت کنند ولی در بین آنها هم کسانی هستند که نیت خیر نداشته باشند اما عده آنها خیلی کم است و نباید نسبت به مسئولین گارد گرفت و در همین حین هم مسئولین نباید نسبت به هنر گارد بگیرند. هنرمند قرار نیست نسبت به مشکلات راهکار بدهد بلکه او میتواند مشکل را نشان بدهد و مسئولی که تخصصش در این زمینه است این مشکل را ببیند و حل کند.
نکته دیگری هم میخواهم بگویم اینکه یکی از مشکلات ما متاسفانه اینست که سرانه مطالعه ایرانی ها خیلی پایین است. این هم به دلیل این است مشکلات و مشغلهی ایرانیها خیلی زیاد شده است. عموم خصوصیات و اخلاقهای مثبت مانند فتوت و جوانمردی و ایثار در زمانهای قدیم از طریق کتابهایی مانند شاهنامه به مردم منتقل می شده که امروزه اصلاً خوانده نمیشوند و باید به این موضوع هم رسیدگی شود. و تئاتر به دلیل قابلیت رسیدگی به همه این جنبه ها هنوز هم برای من همان طعم روز اول را دارد و از جاذبه آن کم نشده است. تئاتر هنوز برای من مانند یک بازی است که نتوانستهام بخشهای عظیمی از آن را کشف کنم. تئاتر بی انتهاست و شاید من نتوانم از همه کوچههای آن عبور کنم ولی تلاشم این است که آن را احساس کنم. به همین خاطر بعد از نمایش "سقراط"به دنبال نمایشی با مسیری متفاوت هستم که نو و تازه باشد و از تجربه های قدیمم در آن اثری نباشد. تئاتر هر روز برای من رنگ و بوی جدیدی دارد و به شدت میل خود ویرانگری در من وجود دارد هر چه که میسازم دوست دارم آن را ویران کنم و ببینم از آن چیز دیگری و بهتری میتوان ساخت. برخی هنرمندها هم البته هستند که در کسوت و مقام اولیه خودشان باقی ماندند و تغییر نکردهاند که به نظر من یک نوع در جا زدن است و همین هم باعث شده که پیشرفت نکنند. یک روز شخصی رادیدم و مرحوم استادمحمد به من گفت فلانی میتوانست نویسنده خیلی بزرگی شود؛ اما نشد. میدانی چرا؟ چون خیلی زود استاد شد و همین جلوی پیشرفت او را گرفت. با اولین کاری که از آن شخص به روی صحنه رفت و دیده شد و همه گفتند تو یک پدیده هستی از همان لحظه آن شخص در کسوت استادی قرار گرفت و همین باعث درجا زدنش شد. و این شخص شروع به تکرار کردن خودش کرد. میل به خود ویرانگری باعث شد که من نسبت به داشته هایم هیچ دلخوشی نداشته باشم. من به نداشتههایی که امروز آنها را ندارم ایمان دارم. نداشتههایی که امیدوارم روزی آنها را به دست بیاورم چون داشته های من را تا امروز به اینجا آورده است و آن چیزی که ثابت میکند من هنوز پویا و زنده هستم نداشتههایی است که میخواهم آنها را کشف کنم. من فکر میکنم تئاترهای ما نسبت به دیگر هنرها باید حساس باشند و باید دیگر هنرها را دنبال کنند. من گاهی فکر میکنم برخی از همکاران تماشاچی های تئاتر را دست کم میگیرند و نمیدانند که آگاهی تماشاچیها خیلی بالاتر از آن است که آنها تصور میکنند. و باید برای تماشاچیانی در سطح بالا کار تولید کنند. باید برای تولید تئاتر در خور تماشاچی سطح بالا خود تئاتریها سطح خوشان را بالا ببرند و این ممکن نیست مگر با مطالعه و دیدن دیگر هنرها و شناختن هنری های دیگر در دنیا.
انتهای پیام/
حسین سینجلی