سرویس تئاتر هنرآنلاین: هادی مرزبان یکی از فعالترین و پرکارترین کارگردانهای با سابقه تئاتر است که بیشتر آثار ایرانی را روی صحنه میبرد. همچنین بیشترین متونی که این کارگردان تئاتر تا به حال برای اجرا انتخاب کرده آثار زندهیاد اکبر رادی است. مرزبان سالهاست که با روی صحنه بردن آثار رادی چه در زمان حیات و چه پس از فقدان او مصرانه به این نمایشنامهنویس و نویسنده بزرگ کشو ادای دین کرده است.
به بهانه تولد این هنرمند شناخته شده تئاتر که امروز چهارم فروردین ۷۱ ساله میشود، میزبان او در سفره هفت سین هنرآنلاین بودیم و با او درباره مسائل مختلف حوزه تئاتر به گفتوگو نشستیم. آنچه در ادامه میخوانید ماحصل گفتوگوی صمیمانه ما با این هنرمند به بهانه هفتاد و یکمین سالروز تولدش است.
شما امروز چهارم فروردین وارد دهه هشتم زندگیتان میشوید و بیش از پنجاه سال است که در عرصهٔ تئاتر فعال هستید. با توجه به اینکه در شهرستانی مثل سبزوار در آن دوران خانوادهها علاقه نداشتند بچههایشان وارد عرصهٔ هنری بشوند شما چگونه وارد این حوزه شدید؟
با اینکه ما از طرف خانواده مادری و پدری یک خانواده مذهبی و سنتی بودیم ولی در انتخاب شغل و آینده آزاد گذاشته شدیم و من فکر میکنم به این دلیل بود که پدرم بیشتر از تحصیلات خودش میفهمید. پدر من به شاهنامهخوانی بسیار وارد بود و میتوانم بگویم که خیلی بخشهای آن را حفظ بود. در میان چیزهایی که برای من باقی گذاشته یک شاهنامه است که در ابتدای آن هم نوشته؛ "لطفاً این شاهنامه را برای خواندن از هادی طلب نکنید و اگر دوست دارید این کتاب را در خانه خود هادی بخوانید و لطفاً این کتاب را از او امانت نگیرید". انتخاب این رشته برای من از زمانی شکل گرفته است که من خودم به آن آگاه نیستم چرا که این عرضه کردن هنر به شکل نمایشی حتی از زمان دبستان در من وجود داشته است. من زمانی که دبستان نمیرفتم مانند همه کودکان که تصویری از شغل آینده خود دارند؛ دوست داشتم پا رکابی شرکت واحد بشوم. چون این پا رکابی در آن زمان که ما در مشهد زندگی میکردیم یک پایش همیشه از رکاب اتوبوس آویزان بود به همین دلیل هم قهرمان من محسوب میشد. و من به یاد دارم که داد میزد "دستا بالا یه قرون یه قرون". چون اتوبوس سواری آن زمانها یه قرون بود. اما پدر من که خیلی آدم خوشگذرانی بود در آن زمانها به یاد دارم به هر بهانهای در خانه جشنی به پا میکرد و به یاد دارم که تختی روی حوض داشتیم و به بهانههای مختلف نمایشهای تختهحوضی را برای اجرا دعوت میکردند. به یاد دارم از زمانی که سیاه روحوضی میآمد و خودش را سیاه میکرد من میرفتم برای تماشا، چون برایم خیلی جذاب بود. من دیدم که در کنار پا رکابی شرکت واحد، قهرمان دومی هم پیدا کردهام که همین سیاهِ نمایشهایِ تخته حوضی بود. متن نمایش در آن زمان هم یکسان بود و من هنوز آن متن را حفظ هستم و در مورد غلامی دست و پا چلفتی بود که میخواست از پیش اربابش برود ولی ارباب نمیگذاشت و در پیش میهمانها هم از خوبی غلامش خیلی تعریف میکرد. در واقع به مرور زمان پارکابی برای من کم رنگ و در ذهن من سیاه پررنگتر شد تا جایی که نمایش و هنر نمایش برای من خیلی جدی شد. همیشه هم آرزو داشتم که یک روز بتوانم نقش سیاه را بازی کنم. بعد از آن به دلیل شغل پدرم ما به شهر قائمشهر نقل مکان کردیم. وقتی سوم دبستان بودم نمایشی در مدرسه گذاشته شد به نام "عاقبت تنبلی" که نقش اول آن را به من سپردند. به یاد دارم که در آن زمان وقتی معلمی نمیآمد از من میخواستند که مبصر آن کلاس باشم و همان زمانها هم من فکر میکردم که من خیلی مبصری بلدم در حالی که من با نقالی و قصهگویی بچههای کلاس را ساکت نگه میداشتم و شاید این همان دلیلی بود که به خاطر آن نقش نمایشنامه را به من دادند. این نمایش اولین کار من بود و خیلی هم مورد تشویق واقع شدم و از آنجا بود که تلنگر توانایی در هنرهای نمایشی در ذهن من خورد. من فکر میکنم از سوم ابتدایی راه من برای خودم مشخص بود.
شما فرزند بزرگ خانواده بودید؟
خیر برادرم مهدی مرزبان که بعد از پدرم همه کاره من شد؛ شش سال از من بزرگتر است. برادرم از ابتدای جنگ به جبهه رفت و تا آخرین روز جنگ جبهه بود و اکنون هم بازنشسته شده است. میخواهم بگویم با اینکه من ریاضیات خواندم راه من مشخص بود. البته آدمهایی مانند ما عمرمان را تجربه کردهایم که بعداً مفصل در مورد آن صحبت خواهیم کرد. مثلاً به یاد دارم ما سری سوم دانشجوهای دانشگاه بودیم و به یاد دارم درسی را برای ما در دانشکده هنرهای زیبا گذاشته بودند به نام تحلیل ریاضی که خیلی باعث تعجبمان بود. البته من چون دیپلم ریاضی داشتم برایم راحت بود اما برای خیلیها درک مسائل ریاضی دشوار بود. همکلاسیهایمان در آن زمان فارغالتحصیلان هنرستان هنرپیشگی بودند. مانند آقای عزتالله انتظامی، آقای ولی شیر اندامی و امثال اینها متعلق به زمانی است که مصطفی اسکویی هم استاد بود و اولین کار صد در صد حرفهای من "رستم و سهراب" به کارگردانی مصطفی اسکویی بود و نقشمان هم در کار یکسان بود یعنی من و او هر دو شاه سمنگان را بازی میکردیم. در آن زمان نمیفهمیدم که چرا او از دو بازیگر برای یک نقش استفاده میکند ولی بعدها فهمیدم که از زرنگیهای مصطفی اسکویی بود و من گهگاه در زندگی حرفهای خودم برای برخی از بازیگرها که فکر میکنم ممکن است در طی تمرین ادا در بیاورند؛ جایگزین در نظر میگیرم. و من این ترفندها را از اسکویی یاد گرفتم. جا دارد یادی از او بکنیم که از لحاظ مبانی و اصول بازیگری ما در ایران کسی را مانند اسکویی نداشتیم که اینگونه تدریس کند.
در کارنامه شما کار با دو شخص یعنی اسکویی و حمید سمندریان را میبینیم و همه اینگونه فکر میکنند که این دو شخص خیلی با هم مشکل داشتند ولی خود من هرگز ندیدم که مصطفی اسکویی بخواهند در مورد آقای سمندریان بد بگویند.
شاید دلیلش این باشد که ما آدمهای کوچکی هستیم و برای اینکه خودمان را بزرگ نشان بدهیم فکر میکنیم اگر از یک آدم بزرگ بدگویی کنیم خیلی جایگاهمان بالاتر میرود. گه گاهی همکاران من میگویند؛ مرزبان با مدیران همواره رابطهٔ خوبی دارد و من هم میگویم که من پدر کشتگی با کسی ندارم و دارم کارم و حرفهام را دنبال میکنم. من نسبت به قول یا حرفی که میزنم تعهد دارم پس باید آن حرف یا قول را به نحو احسنت اجرایی کنم. من درخواستهایم را خیلی واضح به مسئولین میگویم و داد و فریاد هم نمیکنم چون از وضعیت مملکتم آگاه هستم و چون میدانم امروزه ما در جامعه معضلاتی داریم بنابراین سعی میکنم خواستهایم را بنابر معضلات منطبق کنم. یک خاطره برایتان تعریف کنم. سال شصت و سه بود نمایش "پلکان" را به اجرا درآوردیم، کار که تمام شد تماشاچیها در حال دست زدن بودند که من دیدم چند نفر از جمعیت شروع به شعار دادن کردند که امام را تنها نگذارید و مرگ بر تودهای و بعد این افراد را که آشوب به پا کرده بودند دستگیر کردند بعد که برای حرف زدن با اینها رفتیم من از آنها پرسیدم هر چه گفتید اشکال ندارد اما میخواهم بدانم مرگ بر تودهای را از کجا آوردهاید چون این چیزها اصلاً به گروه خونی من نمیخورد. زمان گذشت و من نمایش "پلکان" را دوباره دو سال پیش کار کردم. وقتی در یکی از اجراها کار تمام شد بین گل دادنها و دست زدنها دیدم که یک پیرمرد آمده و یک پاکت در دستش است و میگوید؛ "آقای مرزبان آقای مرزبان این را خودتان بخوانید". من چند روز بعد توانستم آن نامه را بخوانم و نوشته بود "آقای مرزبان من یکی از دو جوانی هستم که سال شصت و سه در تئاتر شما آشوب و اخلال ایجاد کردم و با نوشتن این نامه میخواهم از شما حلالیت بطلبم. من را ببخشید من آن زمان از تئاتر چیزی سر در نمیآوردم".
دوستان زیادی سعی کردهاند از زندگی من یک کتاب بنویسند اما اخیرا خانمی شروع به نگارش کرده است و فکر میکنم که کتاب جالبی خواهد شد. البته این کار را به سفارش مرحوم اکبر رادی میخواهم انجام دهم چون رادی خیلی اعتقاد داشت که تو باید زندگیت را بنویسی و خیلی به من تاکید میکرد که کارهای زیادی بنویسم. امیدوارم این کتاب کار خوبی از آب در بیاید.
در کارنامه هنری شما همواره کارگردانی به بازیگریتان میچربد، آیا این انتخاب آگاهانه بوده است؟
البته همیشه و مانند همه جذابیتهای بازیگری برای من مطرح بوده است و زمانهایی است که افرادی در خیابان مرا میبینند و میپرسند چرا کار نمیکنم در حالی که من فقط خیلی جلوی دوربین یا روی صحنه نیستم وگرنه کار میکنم و زیاد هم کار میکنم. اینجاست که اذیت میشوم که کارهایم دیده نشدهاند. من از زمانی که فهمیدم در وادی هنر چه کار میخواهم بکنم مقولهٔ هنر را از کاتالیزور ذهنم عبور دادم و آنجا بود که فهمیدم حرفی برای گفتن دارم و عمیقاً اعتقاد دارم که هنری که در پس آن چیزی نباشد، هنر نیست و تنها یک سرگرمی است که زودگذر است و مانا هم نخواهد بود. خب این اعتقاد من است که باید هنر این گونه باشد به همین دلیل هم تا وقتی که تلنگری به من نخورد و حرفی برای گفتن نداشته باشم کار نمیکنم.
من مقولهٔ بازیگری و کار کردن را خیلی دوست دارم و برخی از دوستان فکر میکنند که من پیشنهاد بازیگری ندارم اما به صورت متوسط حداقل یک پیشنهاد کاری در ماه را داشتهام و دارم و این پیشنهادها هم در سینما بوده و و هم در سریال و خودم البته کار سریال را بیشتر دوست دارم و سریالهایی هم که کار کردهام همگی قابل دفاع و مطرح بودهاند. من خیلی سال پیش یک سریالی را به اسم "قالیچهٔ مادر بزرگ" کار کردم که نقش یک جوان را در آن بازی میکردم و یک کار کمدی بود. سر آن سریال برای من نامههایی از شهرستان میآمد که شما برای ما از قدیسین هستید. بعدها به مرور زمان دیدم آنقدر که در کارگردانی میتوانم حرفی برای گفتن داشته باشم در بازیگری ندارم؛ چون در بازیگری در هر روی من تحت اختیار و نظر یک تفکر دیگر به اسم کارگردان هستم و نهایت شاهکار من این است که افکار آن شخص را بازتاب بدهم. این بود که من بیشتر به سمت کارگردانی رفتم و خودم را بیشتر کارگردان میبینم مگر اینکه یک نقش خیلی خوب به من پیشنهاد شود که اغوا کننده باشد. چون من به هر کسی که کاری را پیشنهاد میکند میگویم که باید اول متن را بخوانم. برای ایفای یک نقش خیلی بالا پایین میکنم تا یک نقش را بپذیرم. مثلاً یکی از کارگردانهای مطرح نقشی را به من پیشنهاد داد و من خواستم که متن را بخوانم و خود کارگردان هم گفت که به هر کسی متن را دادهایم گفتهاند که این نقش برای هادی مرزبان ساخته شده است. من خودم هم قبول دارم چون نقش یک کارگردان تئاتر بود و من نقش را دوست داشتم و شرایطم را برای بازی در کار گفتم که مورد قبولشان واقع نشد. در نهایت میخواهم بگویم که در کارگردانی خیلی بیشتر حرف برای گفتن دارم.
میتوانید در این نیم قرن فعالیت هنری جزر و مد هنریتان را بازگو کنید؟
من یکی از شانسهای خوبم در زندگی این بوده است که آدمهای متفاوت و خوبی را در طول زندگیم دیدهام. چه در ایران و چه در فرنگ اساتید زیادی را دیدهام. اولین باری که با مصطفی اسکویی کار کردیم خیلی برای من مهم بود چون به مانند یک کویر بیآب و علفی که به هر طرفش میدویم و سراب میدیدم، ناگهان در دانشگاه با آدمی روبرو شدیم به اسم اسکویی که اولین جرقههای ذهنی را برای ما زد و خیلی چیزها به ما یاد داد. از اسکویی به بعد ما با آدمهای زیادی کار کردیم ولی آنها هم کارها و رفتارهای اسکویی را تکرار میکردند تا سال سوم دانشکده که آقای سمندریان استاد ما شدند. وقتی سمندریان آمد دیدیدم که یک نفر آمده که حرفهایی غیر از حرفهای اسکویی را میزند. البته حرفهای اسکویی را رد نمیکرد بلکه مانند داستان برشت و استانیسلاوسکی است که میگوید اگر میخواهی مرا بیاموزی اول استانیسلاوسکی را یاد بگیر. میخواهم بگویم اگر من اسکویی را نداشتم، نمیتوانستم سمندریان را بفهمم. من خیلی از کارهایم و به ویژه کارگردانیام را مدیون سمندریان هستم. اسکویی مبانی را به ما خیلی خوب آموخت و سمندریان تکامل در آن مبانی را به ما یاد داد. بعد از اینکه من از ایران به انگلستان رفتم، اساتید خیلی خوبی را یافتم که به من خیلی چیزها را اضافه کردند البته باید بگویم که چیزی بیشتر از سمندریان به من نیاموختند ولی از نظر تکنیکی خیلی چیزها از آنان فرا گرفتم. به عنوان مثال در امتحان سه رنگ پروژکتور به ما میدادند و از ما میخواستند هملت را طراحی کنیم و این خیلی چالش برانگیز و جذاب بود. و یا نحوهٔ تمرکز را که در آنجا یاد گرفتم باعث شد که بفهمم تمرکز چقدر ساده و لازم است. من در زمان دانشجوییام یکی از آرزوهایم این بود که آیا میشود یک روزی هادی مرزبان بشوم و فکر میکردم امکان ندارد. باید بگویم من به آنچه که در آن زمان میخواستم رسیدهام ولی در اوج نیستم چون روزی که فکر کنم به قله رسیدهام کار را تعطیل میکنم چون من فکر میکنم هنر اوج ندارد و من باید هر روز در جستجو باشم وگرنه ساکن شدن مرگ است و به همین دلیل مدام باید بالاتر رفت. اصلاً من این شغل را به همین دلیل انتخاب کردم.
هیچ فکر کردید که اگر اساسا چیزی به عنوان هنر تئاتر وجود نداشت چه کار میکردید؟
من یکبار در سئوال یکی از دوستان که اصرار میکرد "اگر این شغل نمایش وجود نداشت چه کاره میشدید؟" فکر کردم و به این نتیجه رسیدم که حتماً خلبان میشدم چون خلبان هم نمیداند اوج آسمان کجاست و برایش پرواز نهایتی ندارد.
جالب است بدانیم که چرا تمایل نداشتید به سمت آموزش بروید؟
من از لحظهای سمت آموزش نرفتم که این شعر که میگوید "شیر ژیان و رستم دستانم آرزوست" را سر لوحهٔ خودم قرار دادم. اتفاقاً من خیلی آموزش دادن را دوست داشتم و یک زمانی در دورترین نقاط ایران کلاس گذاشتم. وقتی دانشکدهام تمام شد قبل از اینکه از ایران بروم به خرم آباد و مازندران و گیلان برای آموزش دادن رفتم. چون این کار را دوست داشتم. من به یاد دارم در فردوس خراسان که در دل کویر است به مدت یک ماه با هزینه شخصی خودم برای بچهها کلاس گذاشتم. من حتی در چندین دانشکده درس میدادم و در اصفهان استاد پروازی بودم. منتها یک زمانی دلم شکست. آن هم زمانی که من به دلیلی جایی رفتم برای آموزش و دیدم که حتی جکهایی که من برای بچهها سر کلاس میگویم را در آنجا بر علیه هم به من تحویل میدهند، خیلی اذیت شدم؛ چون این بچهها از خانواده به من نزدیکتر بودند و افتخارم این بود که من دو دانشجوی معتاد هروئین را ترک دادم. میخواهم بگویم من رابطهام با دانشجویانم خیلی خوب و صمیمی بودم. اما به هر روی کار آموزش را بعد از آن ماجرا کنار گذاشتم.
آقای مرزبان با توجه به اینکه شرایط حاکم بر تئاتر را میدانید آیا به آینده تئاتر کشورمان بدبین هستید یا خوشبین؟ و دلیلتان چیست؟
من خوشبینم اما به آن چند هزار فارغالتحصیل در سال امیدی ندارم بلکه امیدم در سال به فارغالتحصیلانی کمتر از تعداد انگشتان دست است. من زمانی که خودم وارد دانشکده شدم را به یاد دارم. سی نفر بودیم که از سال اول دانشگاه حدود یازده نفرمان کار میکردیم. ما سال پنجاه یا پنجاه و یک فارغالتحصیل شدیم و الان چهل و دو سه سال است که از آن زمان میگذرد و همان آدمها هنوز هم در حال کار کردن هستند و من امروزه جوانهایی را دیدهام که با اینکه تعدادشان انگشت شمار است اما به اندازه یک لشکر کار میکنند و من هم چارهای ندارم که به اینها امید نداشته باشم. من اگر به اینها امیدوار نباشم باید چراغ تئاتر این مملکت را خاموش کنیم. حرف من این است که من مجبورم امیدوار باشم. جوانهایی که من کارهای آنها را میبینیم -به غیر از سیاهی لشکرها که دردی از ما دوا نمیکنند- همان تعداد اندکی که کارهایشان خوب است باعث امیدواری من به این روند رو به جلو در تئاتر است. همین الان حدود یازده متن روی میز من است که همهٔ آنها هم شبیه به اکبر رادی نوشتهاند و نویسندگان آنها هم اکثرا جوان هستند و کار نوشتاریشان بسیار عالی است. من همانگونه به این عده آدمی که در حال کار کردن هستند هم خیلی امیدوار هستم. مثلاً نمیتوانیم بگوییم که به همنسلان محمد رحمانیان یا محمد چرمشیر امیدوار نیستیم. بعد از اینها هم مسلماً نسلهایی آمدهاند که باید به آنها امید داشته باشیم. آدمهایی مانند محمد یعقوبی اکنون یک وزنه در تئاتر به حساب میآیند. من فکر میکنم این فرهنگ که همه چیز برای من و بعد از من دیگر چیزی وجود ندارد تمام شده است؛ بلکه جوانها باید بعد از ما بیایند وارد این عرصه شوند.
میدانیم که بیس و پایه کاری هادی مرزبان رئالیست اجتماعی است و هرگز به دنبال کارهای آوانگارد یا ابزورد نرفتید، گویا عمدی داشتید که رئالیست اجتماعی را روی صحنه نشان بدهید. برایمان در این مورد توضیح دهید.
من تا یکسال بعد از فارغالتحصیلیام کارهای آوانگاردی از برشت یا سارتر کار کردم من حتی از بِکت کار کردم منتها آدم به تدریج مسیر کاری خودش را پیدا میکند. من این روزها وقتی روی اثری کار میکنم نه دانشجو را در نظر میگیرم، نه استاد دانشگاه و نه یک آدم بیسواد را، بلکه مد نظر من یک آدم متوسطِ معلوم الحال است و معتقدم این باید حرف مرا بفهمد و اگر این حرف مرا بفهمد من کارم را انجام دادهام و برای من کافی است. در انگلیس که بودم به من میگفتند "بمان کجا میخواهی بروی؟ اگر تئاتر میخواهی کار کنی همین جا کار کن". البته شرایط ماندن را هم داشتم اما من همیشه میگفتم من متعلق به این مملکت هستم و شعار هم نمیدهم و معتقد بوده و هستم که تئاتر باید بوی نم کاهگل بدهد. شما به یاد ندارید در آن زمانها وقتی کسی بیهوش میشد کمی از کاهگل دیوار میکندند و خیس میکردند و جلوی بینی فرد میگرفتند تا آن فرد به هوش بیاید. هر جای دنیا که بروید دیوارها عطرهای مختلف دارند و من فکر میکنم بوی نم کاهگل متعلق به این خاک است و این بو خیلی بوی نجیبی است و من همیشه میگویم تئاتر باید بوی نجیب کاهگل بدهد. من معتقدم تئاتر باید رهنمودی برای مخاطب داشته باشد من خیانت کردهام به تماشاچیام اگر وقتی از سالن بیرون میرود حداقل پنج تا از علامت سئوالهای او را بیجواب گذاشته باشم و در ضمن باز هم خیانت کردهام اگر ده تا علامت سئوال برایش ایجاد نکرده باشم. در این حالت است که من خودم را میتوانم موفق فرض کنم. من کار میکنم چون معتقدم باید آن طرفتر از نوک دماغم را باید ببینم.
آیا این را مناسب با اجرای رئالیست اجتماعی میدانید؟
البته من مخاطبم را بیشتر همسو با این راه میبینم. من معتقدم ما تئاتر را برای مردم کار میکنیم و باید برای اجرای یک اثر متوسط مردم را در نظر بگیریم و اگر آن شخص حرف ما را فهمید ما موفق بودهایم ولی اگر میخواهیم برای یک سری آدم خاص کار کنیم باید برویم و در خانه خودمان کار کنیم.
با توجه به اینکه تولدتان در ایام عید است آیا عید را دوست دارید؟ این را میگویم چون برخی به ویژه اکثر جوانان گویا هرسالی که میگذرد نسبت به عید بیتفاوتتر میشوند.
من فکر میکنم باید همه چیز را خودمان بسازیم. باید خودمان شادی را به زندگی خود اضافه کنیم. من در این چند سال هر وقت که از منزل خارج میشوم هر جا که میرسم سعی میکنم برای اطرافیانم لطیفه تعریف کنم و باعث خنده و شادی آنها شوم. سعی میکنم با مردم شوخی کنم. چرا که نه؟ باید این شرایط را خودمان به وجود بیاوریم. وقتی سن بالا میرود گذر زمان را احساس میکنیم و میفهمیم که زمان با شتاب در گذر است و زمان باز نمیگردد باید خودمان برای خودمان شرایط بهتر را بسازیم. ولی باید بگویم من در بدترین زمان به دنیا آمدهام چون ما برای همه کادو میخریم برای همهٔ دوستان جشن میگیریم اما به خودم که میرسد تولدم در ایام عید میافتد و هیچ کسی در دسترس نیست چون یکی به مسافرت رفته است یکی در حال دید و بازدید است و خیلی لطف کنند یک تلفن میزنند و تولدم را تبریک میگویند. با این حال من عید را دوست دارم و فکر میکنم که از بهترین اعیاد ایران است.
برای این سال جدید چه آرزویی دارید؟
من در رشته خودم آرزو دارم که اگر دوستان قدرتمند مملکتم و مدیرانی که کارها در دستشان است و نظارتهایی به کار ما دارند خیلی منصفانه به کارهای ما نگاه کنند و تحت تاثیر هیچ حرف و سخنی و نیز تحت تاثیر پارزیتهای گوشه و کنار قرار نگیرند و کل آرزویم برای همه در همهٔ سالها این بوده است که هیچ خانوادهای دغدغهٔ نان شب را نداشته باشند و این دغدغه شامل خیلی چیزها میشود. من میدانم خیلی از پدرها هر چه به عید نزدیکتر میشوند بیشتر ناراحت هستند چون جوابگوی بچههایشان نیستند. بچههایی که میخواهند لباس نو به تن کنند و حق هم دارند و پدرها در این میان شرمنده میشوند و امیدوارم هیچ پدری به "چه کنم چه کنم" نیفتد و هیچ کسی دغدغهٔ نان نداشته باشد.
انتهای پیام/
حسین سینجلی