سرویس تئاترهنرآنلاین: نمایش "تیستوی سبز انگشتی" به نویسندگی مشترک بهار طاهری و رامین کهن بر گرفته از رمانی به همین عنوان نوشته موریس دروئون با ترجمه لیلی گلستان، بعنوان اثری که برای بسیاری از فارسی زبانان رمانی آشنا محسوب میشود این روزها با کارگردانی رامین کهن در تالار هنر روی صحنه رفته و در حال اجرا است، اجرایی که با استقبال خوبی از سوی مخاطبان تئاتر مواجه شده است.
به بهانه اجرای این نمایش در تالار هنر میزبان رامین کهن کارگردان و سعید ابک، روشنک کریمی و پرویز حاجیزاده سه تن از بازیگران اصلی این نمایش در دفتر خبرگزاری هنر ایران (هنرآنلاین) بودیم و با آنها درباره این نمایش به گفتوگو نشستیم. آنچه در ادامه میخوانید ماحصل گفتوگوی ما با عوامل اجرایی نمایش موفق "تیستوی سبز انگشتی" در تالار هنر است.
در وهله نخست کمی در خصوص روند شکلگیری این نمایش توضیح دهید و اینکه متن رمان "تیستوی سبز انگشتی" برای شما دارای چه ویژگیها و جذابیتهایی بود که تصمیم گرفتید این نمایش را از این کتاب اقتباس کنید؟
رامین کهن: لازم میدانم که ابتدا این نکته را یادآور شوم؛ نمایش "تیستوی سبز انگشتی" قصهای است که به دوره کودکی من هم مربوط نمیشود بلکه متعلق به دهههای قبلتر است اما این در حقیقت یکی از داستانهاییست که اساتید ما در حوزه دانشگاه همیشه از آن برای ما سخن میگفتند. من البته قبلا در دوران دانشگاه خیلی وارد این نمایشها نشده بودم تا اینکه تصمیم گرفتیم برای سال جدید کاری را شروع کنیم و البته لازم است بدانید؛ نوشتن این نمایشنامه حدود دو سال طول کشید. دلیل اینکه ما این نمایش را کار کردیم با توجه به اینکه ما حتی بیشتر موضوع جنگ را از دل قصه بیرون کشیدیم با توجه به شرایطی بود که در جامعه در حال شکلگیری است، یعنی ما دقیقا زمانی نوشتن "تیستوی سبز انگشتی" را کلید زدیم که انتخابات تمام شده بود و یک سری صحبتها در مورد مذاکره و صلح مطرح بود و به هرحال فضای جامعه به سمتی میرفت که مقداری از جنگهای روانی، زبانی و کلامی کاسته میشد و دومین دلیل آن هم به اتفاقاتی بر میگردد که در اطراف ما در حال رخ دادن است، به خصوص که اخیرا مسئله داعش، غزه و فجایعی که در منطقه شکل گرفته است در صدر اخبار مهم دنیا قرار دارد و اینکه دغدغه خود من هم همیشه جنگ بوده است و اینکه چه کاری میتوان انجام داد برای اینکه جنگی وجود نداسته باشد، چون به هرحال تئاتر بازتابی از آن چیزی است که در جامعه در حال رخ دادن است و میتواند واکنشی به این قضیه هم باشد و به همین دلیل هم به سراغ "تیستو سبز انگشتی" رفتیم.
دوست دارم در خصوص روند کار و اینکه چگونه به انتخاب اعضای گروه رسیدید بیشتر توضیح دهید.
کهن: ما این متن را به کمک بهار طاهری نوشتیم. به این ترتیب که ابتدا بهار طاهری به صورت مستقل شروع کرد به نوشتن اما نتیجه آن چیزی نشد که میخواستیم و بنابراین تصمیم گرفتیم این متن را به کمک هم بازنویسی کنیم و نتیجه این شد که اقتباس خیلی آزادتر شد. البته ما به مفهوم "تیستو" وفادار هستیم اما این وفاداری متناسب با ترجمه و خوانش ذهنی خودمان از ماجرای "تیستو" است. نمایشنامه که شکل گرفت شروع کردیم به انتخاب بازیگران و بازیگران جوانی را وارد این کار کردیم که هم خلاقیت و پتانسیل و هم انگیزه دارند و یک چالش خوبی بین دو طیف جوان که تازه در رشته تئاتر فارغ التحصل شدهاند و طیف حرفهایتر و با سابقهای که در این نمایش همکاری میکنند پیش آمد و یک انتقال تجربه هم به خوبی در این گروه نمایش اتفاق افتاد.
آقای ابک شما لطفا تعریف کنید که چگونه به جمع بازیگران این گروه نمایش پیوستید و در خصوص نحوه همکاری خود با گروه و نقشی که در این نمایش به عهده دارید هم توضیح دهید.
سعید ابک، بازیگر نقش عمو سیبیلو: واقعیت این است که وقتی رامین کهن به من این نقش را پیشنهاد کرد، پاسخ من این بود که باید اول متن را مطالعه کنم تا ببینم که اساسا این نمایش و نقش چه اندازه من را جذب خواهد کرد چون رامین کهن به من گفته بود که این نمایش با تیستویی که قبلا خواندم تفاوت دارد. من پیش از اینکه بازی در این نمایش را قبول کنم ابتدا متن نمایش را مطالعه کردم چون در طی این سالها سعی کردم کاری را انجام دهم که هم به لحاظ پذیرفتن نقش و هم کلیت کار بتوانم در آینده به آن ببالم، چیزی که من نام آن را شرف میگذارم و این کار هم یک کار باشرفی بود که من انتخاب کردم و در مورد نقش هم دوست داشتم نقشی را به عهده بگیرم که بتوانم روی آن کار کنم. بعد از اینکه متن را مطالعه کردم به شدت به آن علاقمند شدم چون حرفهای خوبی برای گفتن داشت و در مورد بچههای جنگ بود که واقعا برای همه ما و به خصوص کسانی مثل ما که کار کودک و نوجوان میکنیم یک دغدغه است. به طور کلی این متن به شدت متن احساسی بود. لازم است یادآور شوم که ابتدا برای من نقش پدر را در نظر گرفته بودند که من گفتم، احساس میکنم که میتوانم در نقش سیبیلو بهتر کار کنم. هم به لحاظ فیزیک خودم و هم به لحاظ چیزی که نقش به من میدهد و به همین دلیل نقش سیبیلو را انتخاب کردم.
با توجه به اینکه متن نمایش یک متن اقتباسی است نقش سیبیلو چه تفاوتی با این شخصیت در متن اصلی دارد؟
سعید ابک: سیبیلویی که در نمایشنامه آمده بود با سیبیلویی که در متن اصلی وجود دارد به شدت متفاوت است و با صحبتهایی که با هم کردیم تصمیم گرفتیم که سیبیلوی جدیدی ارائه دهیم که آن چیزی نباشد که داخل متن هست البته که لبه تیغ بود به این معنی که نمیخواستیم به گونهای باشد که کسایی که تیستوی اصلی را مطالعه کردهاند با دیدن این تفاوتها به نوعی از نمایش دلزده شوند و آن را پس بزنند و این گونه شد که با هم وارد کار شدیم و من با شوق زیاد متن را پذیرفتم.
دوست دارم مقداری هم در خصوص ارتباط اعضای گروه نمایش با یکدیگر نحوه همکاری اعضا برایمان توضیح دهید.
سعید ابک: در یک کار دیگر من با پرویز حاجیزاده هم بازی بودم یعنی کاملا با او آشنایی داشتم. زمانی که رامین کهن برای نقش پدر، پرویز را پیشنهاد کرد من هم از این پیشنهاد استقبال کردم و گفتم که بهترین گزینه برای نقش پدر، پرویز است که البته کمی سخت بود برای اینکه یک طنازی در بازی پرویز وجود دارد که در این نقش نباید وجود داشته باشد اما به زعم من پرویز به خوبی توانست از پس این نقش بربیاید.
نکته دیگر اینکه؛ بین ما بچههایی که یک مقدار بیشتر کار کرده بودیم با بچههای دانشجویی که یک سری از آنها هنوز دانشجو هستند و یک سری از آنها به تازگی فارغ التحصل شدهاند یک رقابت خیلی دوستانهای شکل گرفت که این احساس هم به نقش خودم و هم به نقش مقابلم بسیار کمک میکرد. به همین دلیل فکر میکنم ارتباط خیلی خوبی در کست بازیگران شکل گرفت و برای من خیلی خوشایند بود.
آقای حاجیزاده شما نقش پدر را در این نمایش به عهده دارید، درباره این شخصیت و ویژگیهای آن برایمان بگویید و اینکه چطور شد که به این نقش رسیدید؟
پرویز حاجیزاده در نقش پدر (آقای میرپوال): البته من مدتی بعد از دوستان دیگر به این کار ملحق شدم و خیلی هم اهل این نیستم که ابتدا متن را مطالعه کنم تا ببینم آیا متنی را میپسندم یا نه و بیشتر سعی میکنم هر نقشی که به من محول میشود با آن نقش ارتباط برقرار کنم و از آن لذت ببرم. همان طور که سعید ابک اشاره کرد کار من اساسا بیشتر خنداندن دیگران است و بنابراین این کار برای من مقداری سخت بود البته ابتدا مقداری کمدی هم در این نقش وجود داشت اما بعدا با زحمت فراوان رامین کهن توانستیم نقش را به یک پدر مستبد برسانیم که برجی که در آن زندگی میکند دائما در حال فرو ریختن است و در پایان نمایش بار دیگر به یک پدر خوشحال تبدیل میشود.
از تجربه کار با اعضای گروه نمایش برایمان بگویید.
پرویز حاجیزاده: با آقای ابک قبلا همکاری کردم و میدانم که چقدر لذتبخش است کار کردن با او و با رامین هم همین طور و رامین کسی است که دائما در مورد کار خود فکر میکند و هر روز میخواهد یک چیزی به آن کاری که در حال انجام آن است اضافه کند و با روشنک کریمی هم دورادور آشنا بودم. و بقیه اعضای گروه هم با اینکه مدت زیادی نیست که از دوره نوجوانی بیرون آمدهاند و وارد دوره جوانی شدهاند اما به راحتی توانستند با دیگر اعضای گروه ارتباط برقرار کنند و من میخواهم به رامین کهن برای گردآوری چنین گروهی دور هم تبریک بگویم.
خانم کریمی شما بفرمایید که چطور شد که به جمع بازیگران این نمایش اضافه شدید و اینکه این نمایش دارای چه جذابیتهایی بود که موجب ترغیب شما برای بازی در این نمایش شد؟
روشنک کریمی بازیگر نقش نانا: اگر بخواهم از روال کار شروع کنم لازم است این نکته را یادآوری کنم که من در اصل هم کار تئاتر میکنم و هم به کار طراحی لباس مشغول هستم اما معمولا در طراحی لباس خیلی وسواس به خرج نمیدهم و معمولا هر پیشنهادی که دوستان در این حیطه مطرح میکنند حتی اگر متن را دوست نداشته باشم سعی میکنم به عنوان یک فردی که میتواند کمکی ارائه کند در گروه حضور پیدا کنم اما برای بازیگری این وسواس در من وجود دارد که در چه متنی بازی میکنم اما اینکه در چه گروهی باشم و کارگردان چقدر حرفهای باشد برای من فرقی نمیکند بلکه در درجه اول متن برای من مهم است و بعد چند جلسه سر تمرین میروم تا ببینم که آیا فضای کار فضایی هست که من بتوانم در آن دوام بیاورم یا خیر چون برای من همیشه این حرمتها و احترامها بسیار ارزشمند است. برهمین اساس برای این نمایش هم ابتدا متن را مطالعه کردم و قاعدتا نقطه نظرات کوچکی هم داشتم که همه آنها را به کارگردان انتقال دادم اما به هر روی کلیت متن را بسیار دوست داشتم و به نظرم آمد که میتوان از آن اجرای موفقی درآورد.
نقشی که من در این نمایش بازی میکنم نقش یک خدمتکار است که بیش از حد شاد است. متن نمایش هم متن سختی است چون بر اساس آنچه که حداقل من در متن دیدم، متن نمایش باید خیلی خوب به اجرا در بیاید تا آن اثرگذاری لازم را داشته باشد. این نمایش اگر کار خوبی است و دیده شده صرف نظر از جنبههای فنی و تکنیکی و اتفاقات خوبی که در آن رخ داده است نتیجه فضای مثبت و پرانرژی است که در پشت صحنه کار وجود دارد و امیدوارم این اتفاق ادامه پیدا کند و برای همه گروههای تئاتر کودک این اتفاق بیافتد.
مهمترین ویژگی این نمایش را در چه میبینید؟
روشنک کریمی: همه چیز در این نمایش خیلی ساده و بیتکلف بود و به عقیده من این مهمترین ویژگی این نمایش است و البته این سادگی به معنی سرسری بودن نیست بلکه به این معنی است که بدون اینکه قصد پیچیده کردن چیزی را داشته باشیم بخواهیم آن را برای بچهها بیان کنیم و من معتقدم یکی از ویژگیهای یک کار موفق هنری حتما ساده بودن است، ساده بودنی که بچهها در ذهن خود درک و دریافت درستی از آن خواهند داشت، ما میتوانستیم دکورهای عجیب و غریبی را داشته باشیم. ولی وقتی کارگردان ایده دکور را مطرح کرد دیدم که این قاب عکسها و پردههای سیاه و سفید چقدر قشنگ هستد و چقدر با فضای نمایش ما همخوانی دارد. تمام اینها را بچهها در عین اینکه خیلی ساده است میبینند و درک میکنند و راجع به موسیقی هم همین طور و موسیقی کاملا در خدمت کار است و یکی از نقطههای عطفی که به نظر من این کار دارد دقیقا موسیقی آن است. حتی ترانههایی که در این نمایش خوانده میشود چه ترانههای شاد و چه ترانههایی که با آن فضای شب و انتظار ساخته میشود موسیقی نیست که تماشاگر بخواهد همراه با آن دست بزند و شادی کند اما اتفاقا بچهها خیلی خوب با موسیقی ما ارتباط برقرار میکنند چون کاملا موسیقی در خدمت نمایش است. یکی دیگر از حسنهای این کار این است که ما در اعلامهایی که کردیم تاکید داشتیم که کودکان ۵ سال به بالا این نمایش را ببینند چون ما نمیخواهیم صرفا تماشاچی بیاوریم و برای ما مهم این است که بچه آسیب نبیند البته فضای کار هم به گونهای است که ما چیز بدی نمیبینیم که برای کودکان آسیب دهنده باشد و هیچ یک از فضا سازیهای ما اینگونه نیست که آسیب زننده باشد.
آقای حاجیزاده شما اگر بخواهید از بیرون به این نمایش نگاه کنید، کارگردانی این نمایش را چگونه ارزیابی میکنید؟
پرویز حاجیزاده: در خصوص کارگردانی این نمایش نکتهای که میتوانم بیان کنم این است که کارگردان از قبل کاملا میداند که چه میخواهد اما در عین حال این موضوع دست کارگردان را برای تغییر نبسته است، این انعطاف پذیری در عین دانستن اینکه چه میخواهد خیلی به این کار کمک کرد. نکته جالب دیگر در این کار این بود که بازیگر در این کار درگیری احساسی پیدا میکند به عنوان مثال در بخشهایی از نمایش اشک در چشمان من حلقه میزد و من فکر میکنم که در این کار به تماشاچی احترام گذاشته میشود. من در این نمایش متوجه شدم که در بسیاری از نمایشها اگر چه تماشاگر وارد نمایش میشود و از فضای شاد نمایش هم نهایت استفاده را میکند اما در نهایت به عقیده من در بسیاری از مواقع احساس احترام را به دست نمیآورد اما در کارهایی مثل نمایش "تیستوی سبز انگشتی"، نمایش حس احترام را در تماشاگر بر میانگیزد به این معنی که تماشاگر احساس میکند که به او احترام گذاشته شده و صرفا نیامده است تا یک نمایش شادی را ببیند و بعد هم اصلا متوجه نشود که چه اتفاقی افتاد. این حس احترام به تماشاگر هم به نظر من حسی است که به این کار قوت میدهد و تا آنجایی که من از بازخورد تماشاگران متوجه شدم دیدم که از این احترام لذت بردهاند.
آقای ابک نظر شما چیست؟
سعید ابک: همیشه برخلاف جریان حرکت کردن با دشواریهایی رو به رو است و مخصوصا در مورد تئاتر کودک و نوجوان. از بیرون هستند افرادی که تئاتر را کودکانه میبینند اما در مقابل برخی دیگر تئاتر کودک و نوجوان را کاملا تئاتر تخصصی میبینند و برای ما تئاتر کودک و نوجوان تئاتر تخصصی است و در واقع هر کسی نمیتواند از عهده آن بربیاید و حال اینکه بخواهیم در این حیطه از مفاهیمی مانند جنگ برای کودکان صحبت کنیم، مفاهیمی که واقعا دشوار است. من یک بار پیش از این یک تجربه اینچنینی را در نمایش "رویای بارانی" به کارگردانی پرستو گلستانی داشتم که آن هم در مورد جنگ بود و کاملا سیاه و تلخ و دارای لحظاتی حتی تلختر از نمایش "تیستو" و من بازخورد تماشاگر را در سال ۸۹ در تالار هنر میدیدم که به شدت از طریق تماشاگر ضربه خوردیم که میگفتند این چه نمایشی است. نه از این بابت که نمایش بدی است بلکه از این بابت که چرا دارید چنین چیزی را برای بچهها به نمایش میگذارید اما هیچگاه به این فکر نمیشود که بچه باید این مسائل را بداند چرا که در کنار سرگرمی، کودک و نوجوان با یک احساسات دیگری هم درگیر هستند و این احساسات همانا نفرت، عشق، تلخی، اندوه، غم و غصه است. کودک و نوجوان زمانی که تلویزیون را نگاه میکند و میبیند که چه واقعیتهایی در اطراف او اتفاق میافتد و مدام بازیهای کامپیوتری جنگی بازی میکند و اینها را میبیند و بعد وقتی که در یک نمایش تنها جیغ و دست و هورا به او یاد میدهیم تناقض دارد با آنچه که برای او اتفاق میافتد و بنابراین این وظیفه امثال ما است که به او بگوییم که در پیرامون تو یک اتفاقات اینچنینی مانند جنگ در حال رخ دادن است و این همان بر خلاف جهت حرکت کردن است و این یک مقدار مسیر کار را برای ما سخت میکند به عنوان مثال در نمایش "تیستوی سبز انگشتی" در جاهایی واقعا نمیدانستیم که بازخورد تماشاگر چه میتواند باشد. مثل همان اتفاقی که ما این نمایش را از ابتدا برای نوجوانان در نظر گرفته بودیم ولی در روند اجرا دیدیم که سنهای پایینتر از رده سنی گروه نوجوان هم با این نمایش ارتباط برقرار میکند در نتیجه معتقد هستم که نمایش "تیستوی سبز انگشتی" و نمایشیهایی از این دست کاملا به شعور تماشاگر احترام میگذارد و این بزرگترین حسن این نمایش است. احترام گذاشتن به شعور تماشاگر این نیست که وقتی که در سال مثلا در تالار هنر بیست نمایش اجرا میشود در هر بیست نمایش باید چند موسیقی شاد با سطح بالا کار شود بلکه ما در جاهایی هم باید به کودک بیاموزیم که تو در یک جاهایی باید به خاطر احساسی که در تو وجود دارد اشک بریزی و در جاهایی باید نفرت داشته باشی چون حس نفرت هم در تو وجود دارد و تو باید اینها را بدانی. اتفاقی که در حال حاضر در پیرامون ما در حال رخ دادن است اتفاق خوشایندی نیست ما واهمه داریم از اینکه بر خلاف جریان حرکت کنیم.
وقتی احساس کودک را به کار بیاندازیم و او را وارد محیط فانتزی خود بکنیم، قطعا این را میپذیرد و برای این کار راههای صحیحتری هم وجود دارد که ما آنها را فراموش کردیم و این اتفاقی است که در حال حاضر برای کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان افتاده است و سالها است که از مسیر اصلی خود دور شده است. مهمتر از همه اینکه ما اساسا کودک و نوجوان را نباید در کنار هم قرار دهیم بلکه تئاتر کودکان و تئاتر نوجوانان باید از هم جدا باشد. تئاتر کودک یک چیز است و تئاتر نوجوان چیز دیگری است و به همین دلیل هم هست که میگوییم مهمترین نکته در کارگردانی نمایش "تیستوی سبز انگشتی" همان احترام به شعور مخاطب است.
آقای کهن نظر شما راجع به صحبتهایی که مطرح شد چیست و اینکه خود شما فکر میکنید چقدر توانستهاید در کار کودک ونوجوان خلاف جریان حاکم حرکت کنید؟
رامین کهن: البته هدف من از ابتدا این نبوده است که ببینم که دیگران چه میکنند و من جور متفاوتتری از دیگران باشم. اگر آن کانون پرورش فکری که سعید ابک از آن حرف میزند که من هم آن سالها مخاطب آن بودم و ترغیب شدم به اینکه تئاتر ببینم و یا در آینده تئاتر کار کنم، آن سالها اگر کانون بر من تاثیر گذاشت دلیل آن یک چیز بود و آن مشارکت بچهها بود در فکر، اندیشه و سهیم کردن آنها در خلاقیت. همیشه داستانهایی موفق هستند که قوه تخیل مخاطب را دست کم نمیگیرند و در زمینه موسیقی هم همین طور است. تئاتر هنری است که نباید به چیزهای بازاری آغشته شود و دغدغه ما در تئاتر در درجه اول باید هنر باشد. سوالی که میماند این است که چرا نسل قبلتر از ما موسیقی را خیلی بهتر میشناسند، دلیل آن این است که به عنوان مثال ثمین باغچهبان موسیقی را در آن زمان برای کودکان تولید میکرد که اصلا هیچ ظاهر کودکانهای نداشت. به همین دلیل نباید قوه ادراک و تخیل را دست کم گرفت چون کودکان باید در آینده که وارد جامعه میشوند قدرت استدلال داشته باشند و فکر کنند وگرنه تبدیل به یک مصرف کننده صرف خواهند شد.
ادامه داد....
انتهای پیام/