سرویس تئاتر هنرآنلاین : فریاد که شنیدن ندارد زیرا همگان آن را میشنوند! هنر واقعی شنیدن سکوتی است که تبدیل به عربده میشود؛ سکوتی که "سر تامس مو" قاضی سرشناس نمایش کلاسیک "مردی برای تمام فصول" در فصل پایانی زندگیاش درست در اوج و در جایگاه صدراعظمی پادشاه انگلستان، در عمق آن فرو میرود و نه تنها پست و مقامش را از دست میدهد بلکه جانش را به خاطر همین سکوت میبازد و قربانی خودکامی پادشاهی میشود که در آرزوی صاحب ولیعهد شدن، میکوشد ازدواجش با کاترین، شاهزاده اسپانیایی را فسخ کند و به ازدواجی تن دهد که از دیدگاه کلیسا نامشروع است.
"مردی برای تمام فصول"، نوشته رابرت بولت و ترجمه فرزانه طاهری یکی از درامهای کلاسیک انگلستان است که بیش از آنکه روایت سکوت و مرگ قاضی انگلیسی باشد، درام غمباری از بالارفتن آدمهایی است که برای رسیدن به عرش، دست خود را به هر دیوار آلودهای در فرش میسایند. مردی برای تمام فصول روایتگر زندگی اخلاقگرایانی است که در مسیر وفای به خویشتن و در مسیر ماندن بر سر تعهدی که به خویشتن خویش و به قانون دارند، از عرش به فرش میآیند و در سایه سنگین اتهامهای ناباورانهای، جان خود را میبازند تنها به جرم همرنگ جماعت نشدن و سکوت اختیار کردن و فریاد بیعدالتی را عربده نکردن.
بهمن فرمانآرا، کارگردان صاحبنام سینمای ایران، این نمایش را که اولین تجربه تئاتری اوست بعد از سالها انتظار به روی صحنه تالار وحدت برده است. نمایشی سنگین و کلاسیک که در کلیت اجرا بسیار موفق ظاهر شده و در پرداختن به انگلستان سده 16 میلادی خوب عمل کرده است. شاید بتوان گفت فرمانآرا خیلی زیرکانه توانسته تجربه زندگی و تحصیل در مدرسه هنرپیشگی لندن را برای این اجرا به خدمت بگیرد؛ فرمانآرایی که در سینمای ایران، رد پای خود را به جای گذاشته است و اولین تجربه تئاتری خود را با به روی صحنه بردن این نمایش فوق کلاسیک به بوته قضاوت گذاشته است. اولین تجربهای که با ریتمی بسیار مناسب، گویی صحنههای تدوینشده فیلمی کلاسیک را به تماشا نشستهاید.
رضا کیانیان یار غار فرمانآرا، تامس مور را بازی میکند و در کنار او بازیگران نامآشنای دیگری چون سیامک صفری، سهیلا رضوی، بهناز جعفری و ... با بازیهای روان اما یکلایه نمایش را پیش میبرند. سخن در باب بازی بازیگران بسیار است که در جای خود به آنها خواهیم پرداخت. پیش از پرداختن به بازیها، باید گفت فرمانآرا با بهرهگیری از طراحی صحنه ساده و در عین حال سوررئال، همراه با توجه بسیار دقیق به جزییاتی که در عین دیده نشدن، در ارایه یک اثر مطلوب و باکیفیت نقش تعیینکنندهای دارند بسیار خوب توانسته آرزوی دیرین خود را که به روی صحنه بردن "مردی برای تمام فصول" بود جامه عمل بپوشاند. برای مثال یکی از کارهای جالبی که فرمانآرا در به خدمت گرفتن جزییات به ظاهر بیاهمیت انجام داده و خیلی کمتر توسط کارگردانان تئاتری دیگر مورد توجه قرار گرفته، توجه به لباس کسانی است که جزو بازیگران نمایش نیستند و وظیفهشان در روی صحنه تغییر اجزا، دکوپاژ و اِلِمانهای حاضر در صحنه است. عوامل پشت صحنه که برای تغییر صحنه به روی صحنه میآیند همه ملبس به پوشش بریتانیای کلاسیک هستند و در وهله اول به نظر میرسد که قرار است نقشی را بازی کنند اما با کمی دقت میفهمید که اینها عوامل صحنه هستند که در میان بازی بازیگران به روی صحنه میآیند و بدون اینکه حضورشان به چشم مخاطب ملالآور باشد یا به بازی بازیگران صدمهای بزند خیلی تکنیکال و آرام و ملو، میآیند و دکور صحنه را تغییر داده، فضا را برای میزانسن بعدی نمایش آماده میکنند و میروند و چون ملبس به پوشش بریتانیای کلاسیک هستند اتفاقا خیلی به بهتر دیده شدن بازی بازیگران کمک کردهاند و حتی در مواقعی حضور بههنگامشان برخی ضعفهای موجود در بازیها را همپوشانی کرده و حواس مخاطب را از توجه به ضعفها، پرت میکنند. رعایت این جزییات که در طول نمایش به دفعات دیده میشود خیلی به کیفیت اجرا کمک کرده و فرمانآرا در توجه به جزییات پیشپا افتاده اما بسیار مهم، هوشمندانه عمل کرده است.
تئاتری که تدوین شده است
یکی دیگر از نقاط قوت گروه تئاتر فرمانآرا، استفاده بهجا و حسابشده از نور و صحنه و استفاده هوشمندانه از عمق صحنه تالار وحدت برای نمایش میزانسنها و به اصطلاح لوکیشنهای مختلفی است که روند درام و نمایش، در آنها اتفاق میافتد و در این به خدمت گرفتن اِلِمانهای صحنه خیلی خوب توانسته با چند طراحی ساده و در عین حال فراواقعی، مخاطب را به لوکیشنهای مختلف هدایت کند. طراحی صحنه به گونهای است که گویی در حال ورق زدن صفحههای نمایشنامه هستید و از یک صفحه به صفحه دیگر سفر میکنید و همینطور که پیش میروید و صفحهها را در ذهن ورق میزنید، تورها و ارگانزاهایی را که سمبلی از شفافیت و عدم شفافیت به صورت توامان هستند کنار میزنید و خیلی بیدردسر و بیزحمت، به صحنه جدیدی از نمایش پرتاب میشوید. مدیریت صحنهها و میزانسنها به شکلی است که میتوان گفت فرمانآرا از همان سالیان پیش که درصدد بوده این نمایش را به روی صحنه ببرد بیشک نمایش را در ذهن خود خلق کرده و صحنهها را هم طراحی کرده است و فقط در این فرصتی که در اختیارش قرار داده شده فقط زحمت تجسم ذهنیات خود را کشیده است و نیک میداند از این نمایش و از صحنه تالار وحدت چه میخواهد. نکته جالب دیگر، مدیریت زمان در مدیریت صحنههاست. منظورم زمان کلی نمایش نیست بلکه منظور مدیریت سرعتی است که در تغییر پیوسته و تکنیکال صحنهها یکی پس از دیگری مشاهده میشود و حضور بههنگام عوامل صحنه برای تغییر فضای صحنه، همه آنقدر چشمنواز و تکنیکال و حسابشده است که گویی پای میز تدوین نشستهاید و مشغول تماشای تئاتر تدوینشدهای از بهمن فرمانآرا هستید. مدیریت صحنهها و استفاده از سرعتی که به فضای نمایش کمک کرده همه باعث شده احساس کنید در حال تماشای تئاتر روی پرده سینما هستید نه صحنه تالار وحدت. به این معنی که فرمانآرا در اولین تجربه تئاتریاش، سینمایی عمل کرده و صحنهها را خیلی خوب تدوین کرده است. تدوینی تئاتری که فقط در کار فرمانآرا میتوان دید و حس کرد و همچون یک ورکشاپ آموزشی، صحنه به صحنه همه را در ذهن به خاطر سپرد.
دیگر نقطه قوت نمایش، آشنایی بهجا و بههنگام فرمانآرا از فضای انگلستان سده 16 و استفاده از مفاخر بصری آن زمان در فضای کلی نمایشش است. استفاده از لباس کاملا کلاسیک، استفاده از پیشکار تامس مور به عنوان راوی نمایش - با بازی طنازانه سیامک صفری - که به پر کردن خلاهای میان بازیها کمک کرده و در مدیریت صحنهها و تدوین سینماییتئاتری که پیشتر گفتم و در پرت کردن حواس مخاطب به مسائل غیرمهم، خیلی خوب کمک کرده است.
تکنیک پاسخگو نیست
فارغ از انتخاب بهجای بازیگران که خیلی به دقت انجام شده و افراد منتخب، خوب با نمایش هارمونی پیدا کرده و حتی حضور دلنشین فرمانآرا، با آن راه رفتن خاص که مختص خود اوست در نقش کاردینان، در خصوص بازیها باید گفت همیشه تکنیک پاسخگو نیست، درست مثل زمانی که برای تماشای مردی برای فصول میروید نباید انتظار داشته باشید که رضا کیانیان بازیگر محبوبتان نقشی در حد اعلا، ارائه دهد و انتظار بالای شما را برآورده کند. کیانیان جزو بازیگران تکنیکال سینما و تلویزیون ایران است و برای نقش تامس مور که نقشی چندلایه و عمیق است و نیاز به شخصیتپردازی حسی و قوی و غنی دارد خیلی خوب نتوانسته از عهده نقش برآید. درباره نقش تامس مور باید گفت هر چه بیشتر به لایههای درونی شخصیت این قاضی قانونمدار و اخلاقگرای انگلستان سده 16 سفر میکنیم و در جریان سکوت عمیق و فاجعهبارش قرار میگیریم و بیشتر شخصیت این مرد را زندگی میکنیم، باید شاهد دگردیسی بازیگر از تکنیک به حس باشیم و بازی آنقدر باورپذیر باشد که مخاطب با قهرمان درام، همذاتپنداری کند و برای این انتخاب و تبعات دردناک آن، قهرمانش را ستایش کند و با او همدردی کند و از او بیاموزد. سکوتی که تامس مور برمیگزیند و تبعات ناگوار پس از آن، آنقدر اندوهبار و غمانگیز است که فقط در سایه یک بازی "حسیتکنیکی" قوی میتوان مخاطب را به عمق این درد پرتاب کرد و برایش از سکوتی گفت که حاصل وفاداری به شدت قانونمند قاضیای است که زندگیاش را پای آن نهاده است. درباره بازیها باید گفت بیشتر بر ستون تکنیک، تمرین و ادا پابرجا هستند تا حس و تجربه، و خیلی شاهد پاساژهای حسی در کیانیان و حتی سایر بازیگران نیستیم و همین مساله، اساس باورپذیری نمایش را که فلسفه هنر تئاتر و هنر بازی است با چالش مواجه کرده است. به این معنی که صرف نظر از لودگی و طنازی سیامک صفری که نقش پیشکار تامس مور را دارد و در بازی سرنوشت، شاهد دگردیسی فاجعهآمیز زندگی او و ارتقای یک مرد عامی به زندانبانی مردان عالیرتبهای همچون تامس مور هستیم و به جز بازیهای یک لایه و سرد و نه چندان دلچسب، شاهد بازیهای درخشانی در این نمایش نیستیم و حس در نمایشی که میتواند بر قلب و روح و حس مخاطب جاری شود و آن را باورپذیر سازد، جای خودنمایی پیدا نکرده است و همین امر بر باورپذیرکردن این نمایش دراماتیک با قهرمان مشهوری همچون تامس مور قانونمدار با آن سکوت سهمگینش، سایه انداخته است.
انتهای پیام/
ستاره جاوید