سرویس تئاتر هنرآنلاین: رشد سریع و گسترش برگزاری جلسات نمایشنامهخوانی در سالهای اخیر، به ویژه طی دو سه سال گذشته توسط هنرمندان تئاتر و بعضا استفاده از چهرههای مطرح سینما و تلویزیون برای برگزاری اینگونه برنامهها، که معمولا با دو هدف و بهانهی کمک به خیریههای گوناگون و همچنین گسترش پدیده و مقوله نمایش در میان مردم و در جای جای شهر، برای بسیاری این سوال را به وجود آورده که آیا اصولا گسترش و برگزاری نمایشنامهخوانیهای مختلف و حتی برگزاری نمایشنامهخوانی به صورت جشنواره و مناسبتهای مختلف مذهبی، دینی و... تا چه توانسته مخاطب گریزان از سالنهای تئاتر را با این پدیده آشنا کند؟ و یا سوالهای دیگری از ایندست که اصولا بین نمایشامهخوانی و روخوانی چه تفاوتی وجود دارد؟ یا اینکه اصلا در کشورهای دیگری هم به این شکل که در کشور ما رواج یافته، وجود دارد یا این روند محصول حرکتی خودجوش توسط خود اهالی تئاتر در ایران است؟ و یا مثلا آیا باید جلسات نمایشنامهخوانی، آن هم برای مخاطبی که اصولا اهل تماشای تئاتر نیست بلیتفروشی داشته باشد یا نه؟ و....
نمایشنامهخوانی برای من بیشتر یک حرکت نمادین است
هما روستا بازیگر و کارگردان شناخته شده و پیشکسوت تئاتر نیز که به تازگی نمایشنامهخوانی ˝آنا کارنینا˝ را در حمایت از هنرمندان بیمار با نقشخوانی تعدادی از چهرههای مطرح بازیگری در کتابخانه ملی اجر کرد، نیز هدف از اجرای نمایشنامهخوانی را بیشتر حرکتی نمادین دانست.
او با اشاره فاصله زیاد بین نمایشنامهخوانی و اجرای نمایش روی صحنه در جذب مخاطب و تاثیرگذاری آن، هدف خود را از این کار همانطور که پیش از اجرای نمایشنامهخوانی ˝آنا کارنینا˝ عنوان کرد، حرکتی نمادین برای جلب توجه مسئولان به هنرمندان بیمار برشمرد و گفت: اجرای نمایشنامهخوانی برای من حالتی نمادین دارد و بیشتر برای اینست که مدیران و مسئولان تصمیم گیرنده به هنرمندان تئاتر، زلزله زدگان شهرهای مختلف و... توجه بیشتری داشته باشند.
نمایشنامهخوانی بهانهایست برای کار کردن
بهزاد فراهانی کارگردان و بازیگر مطرح تئاتر درباره مسئله گسترش نمایشنامهخوانی با اشاره به اینکه او خود یکی از اولین کسانی بوده که سالهای پیش از این به صورت حرفهای نمایشنامهخوانی کرده است، عنوان کرد: به نظر من نمایشنامهخوانی یکی از بهترین کارها در شرایط اختناق است.
این کارگردان تئاتر ادامه داد: در واقع گسترش نمایشنامهخوانی تنها راه گریز و بهانهای است برای اینکه علاقهمندان و هنرمندان تئاتر از این رخوت خارج شوند و بتوانند در شرایطی که تعداد سالنها بسیار کم است و امکانات سختافزاری در حداقل امکان قرار دارد، کاری کرده باشند.
هیچ جای دنیا نمایشنامهخوانی به این شکل وجود ندارد
فریندخت زاهدی؛ استاد دانشگاه، پژوهشگر و مترجم شناخته شده حوزه نمایش در اینباره با بیان اینکه اتفاقا من هم همیشه این سوال برایم وجود داشته که برگزاری این هم جلسات نمایشنامهخوانی چه معنایی میتواند داشته باشد و چه کمکی به مقوله نمایشنامهنویسی و در کل تئاتر میتواند بکند، به خبرنگار هنرآنلاین گفت: در نتیجه همین پرسش و پاسخس که از خودم داشتم به این نتیجه رسیدم که ما در کشوری زندگی میکنیم که سنت تئاتر رفتن و نمایشنامهخواندن حتی بین افراد کتابخوان هم بسیار کم هست. یعنی من افرادی را میشناسم که بسیار کتابخوان هستند اما اهل خواندن نمایشنامه نیستند، چراکه اصولا خواندن رمان و داستان کار راحتتری نسبت به خواندن نمایشنامه هست.
این استاد دانشگاه با تاکید بر این نکته که برای جامعهای که خیلی هم کتابخوان نیست، نمایشنامهخوانی مقوله سختتری هست، ادامه داد: با این حال برگزاری این برنامهها یک خوبی دارد و ان این است که نمایشنامه و نمایشنامهخوانی را یک مقدار در میان اقشار مختلف جامعه متداول میکند. در واقع برای جامعه ما که اصولا زیاد اهل تئاتر رفتن و نمایشنامه خواندن نیستند، این اقدامات از این جهت که انها را با این مقوله تا حدی آشنا میکند خوب است.
این پژوهشگر تئاتر افزود: اما از نظر حرفهای من در هیچ جای دنیا ندیدم که چند نفر بنشینند و برای عدهای به این صورت که در ایران متداول هست نمایشنامهخوانی کنند. اما دیدم که مثلا در ایتالیا یک بازیگر قَدر و شناخته شده که همه مردم میشناسند، بدون اینکه بازی کند، فقط روی یک صندلی مینشیند و یک نمایشنامه و یا بخشهای اصلی یک نمایشنامه را برای مردم از رو میخواند؛ آنقدر هم تاثیرگذار است که از مدتها قبل بلیتهای آن پیشفروش میشود. ولی این را هم بگویم که مردم هم فقط برای آن چند نفر خاص از مدتها قبل بلیت تهیه میکنند نه اینکه هر کسی که این کار را بکند مردم از آن استقبال بکنند.
فریندخت زاهدی در پایان با بیان اینکه عموم نمایشنامهخوانیهایی که در ایران صورت بار هنری خاصی ندارد، خاطر نشان کرد: با این حال من معتقدم که ما نباید از این مسئله زیاد انتقاد بکنیم زیرا برای جامعهای که زیاد اهل کتاب خواندن نیست، این کار باعث میشود که شادی بالاخره عدهای با مقوله تئاتر و نمایشنامهخوانی آشنا بشوند.
باید در حوزه نمایشنامهخوانی خلاقانهتر عمل کرد
حمید پورآذری کارگردان تئاتر نیز معتقد است برای جذب مخاطب در نمایشنامه خوانی باید به دنبال راه جدید بود. حمید پورآذری کارگردان تئاتر در گفتوگو با خبرنگار هنرآنلاین در خصوص گسترش پدیده نمایشنامهخوانی، ضمن موفق دانستن این نوع نمایشنامهخوانیها در جذب مخاطبان خود، تاکید کرد: اگرچه در حال حاضر نحوه اجرای نمایشنامهخوانیها بسیار خوب ارزیابی میشود اما این لزوما به این معنا نیست که نمایشنامهخوانی به همین شیوه ادامه داشته باشد و تغییری نکند بلکه باید در این حوزه مقداری خلاقانهتر عمل کرد.
پورآذری در توضیح این مطلب افزود: به عنوان مثال زمانیکه مخاطب نمایشی را میبینید و چیزی او را دچار شگفتی میکند این اتفاقی که رخ میدهد در واقع همان خلاقیت است، بنابراین قطعا در نمایشنامهخوانی تنها خواندن مهم نیست بلکه باید فکر کرد و خلاقیت داشت.
او استفاده از ابزارهای خاصی نظیر استفاده از موسیقی و یا انتخاب نوع خاصی از پوشش جهت کمک به درک بیشتر نمایشنامهخوانی را زرق و برقی توصیف کرد که نه تنها برای جذب مخاطب مفید نیست بلکه بیشتر تیشه به ریشه تئاتر خواهد زد و تاکید کرد: آنچه که می تواند مهم باشد خود نمایشنامه است که باید جذاب باشد و لحظات آن درست خوانده شود و نکته بعدی اینکه ما باید برای جذب مخاطب در نمایشنامهخوانی به دنبال راه جدید باشیم.
پورآذری در خصوص رویکرد برخی کارگردانان نمایشنامهخوانیها در خصوص انتخاب مخاطبان و دستهبندی مخاطبان به دو گروه عام و خاص نیز با بیان اینکه ما اساسا چیزی به عنوان مخاطب عام و خاص در این حوزه نداریم، یادآورشد: اما اینکه برخی کارگردانان برای نمایشنامهخوانی مخاطب خود را انتخاب میکنند این در واقع یک شکلی از اجرا است و با آن شکل عام و خاص شاید متفاوت باشد، ولی در مجموع ما تماشاچی عام و خاص نداریم اما میتوانیم تماشاچی خود را انتخاب کنیم و دلیل آن هم جنس آزمایشی است که ما روی کار خود انجام میدهیم. در واقع تجربهای است که برای تکمیل کردن کار خود لازم داریم.
نمایشنامهخوانی زمینهای برای آشنایی مخاطبان با چگونگی خواندن نمایشنامه
منصور خلج نمایشنامهنویس، پژوهشگر و مدرس دانشگاه نیز معتقد است؛ برگزاری نمایشنامهخوانیها گام مثبتی است که میتواند آشنایی با نمایش و نوع خواندن نمایشنامه را در جامعه گسترش دهد.
این نمایشنامهنویس مطرح تئاتر در گفتوگو با خبرنگار تئاتر هنرآنلاین با اشاره به گسترش پدیده نمایشنامهخوانی در کشور، این نوع نمایشنامهخوانی را به گونهای که اکنون جریان دارد به دلیل استقبال مخاطبان، یک دست گرمی برای ورود به مراحل بعدی در اجرا عنوان کرد و افزود: به هر حال گامهای مثبتی که در این زمینه برداشته شده زمینه مناسبی را برای خواندن نمایشنامه و آشنایی با شخصیتها فراهم کرده است.
خلج ادامه داد: به طور کلی آنچه بدیهی است، من شخصا نکته یا مسئله غیرمفیدی در این رویداد نمیبینم و در نتیجه، همین که نمایشنامهها انتخاب میشوند و گروهی دور هم مینشینند و این نمایشنامهها را میخوانند و گروهی دیگر خوانش نمایشنامه را گوش میکنند و درست خواندن و درست برخورد کردن با این متون در این نمایشنامهخوانیها را میآموزند، نکته مثبتی است.
خلج در خصوص رویکرد برخی کارگردانان نمایشنامهخوانیها در خصوص انتخاب مخاطبان و دستهبندی مخاطبان به دو گروه عام و خاص، نیز بیان کرد: واقعیت اینست که این موضوع در حد حرف باقی میماند اما عملا اتفاق نمیافتد و معمولا کسانی که در این جلسات نمایشنامهخوانی حضور پیدا میکنند قشر و تیپ خاصی از علاقمندان به نمایشنامهخوانی هستند و در حقیقت این شیوه نمایشنامهخوانی که اتفاق میافتد مخاطب خاص خود را دارد آنچان که در همه جای دنیا یک عده علاقمند هستند که به عنوان مثال اُپرا و تئاترهای فاخر میبینند و یک عده هم تفریحات عام را دوست دارند و فرهنگشان فرهنگ عامه است.
او با یادآوری این واقعیت که در جامعه سلایق و طبایع مختلفی وجود دارد که هیچ کدام هم قابل سرزنش نیستند، افزود: به عنوان مثال یک عده به ترانههای عامیانه علاقمند هستند و عدهای هم موسیقی وزین و سنگین و دستگاهی را میپسندند و اینها همه نشان دهنده گونه گونهای طبایع انسانها است.
خلج با بیان این مطلب خاطرنشان کرد: بر اساس اطلاعیهای که در خصوص نمایشنامه خوانیها داده میشود، علاقمندان و مخاطبان آن کار میروند و آن کار را میبینند، بنابراین اگر مثلا کارگردان بگوید که من مخاطب خاص خود را دارم معنی آن این است که تیپی که آن نمایش را میبیند علاقمند به آن نوع طراحی صحنه، نوع تئاتر و سبک اجرایی است که آن کارگردان ارائه میدهد، یعنی مخاطبی است که در این زمینه تربیت شده و یا اینکه تحصیل کرده است.
این نمایشنامهنویس و پژوهشگر در پایان تاکید کرد: مطلب مهمی که در رابطه با این موضوع میتوان اشاره کرد، اینست که اگر از افراد مسلط در حوزه نمایشنامهخوانی استفاده شود میتواند آشنایی با نمایشنامهها و خواندن نمایشنامه را در کشور گسترش دهد چراکه مردم ما رمان را راحتتر از نمایشنامه میخوانند لذا چنانچه خوانش نمایشنامههایی نظیر نمایشنامهنویسانی همچون چخوف و ایبسن نیز گسترش یابد مخاطب نسبت به این نوع نمایشنامهها و خوانش آنها آگاهی بیشتری پیدا خواهد کرد.
شیوه نمایشنامهخوانی در ایران یک شیوه منحصربفرد است
شهرام کرمی کارگردان و نمایشنامهنویس مطرح تئاتر نیز درباره جلسات نمایشنامهخوانی با بیان اینکه این جلسات در واقع جلساتی تخصصی و فنی برای اهالی تئاتر محسوب میشود، گفت: از قرن 19 به این سو و از زمانیکه مقوله نمایشنامهخوانی به مرور رواج پیدا کرد تا قرن ما، آنچه که همه به عنوان نمایشنامهخوانی میشناسند، خوانش نمایشنامهای است برای اهل فن. ولی در کشور ما به خصوص در دو دهه گذشته این مقوله شکل دیگری پیدا کرده است.
کرمی ادامه داد: در کشور ما نمایشنامهخوانی به مرور تبدیل به یک شیوه اجرا شده، البته دلائل آن هم معلوم است چراکه وقتی سالنهای فعال و استاندارد تئاتر ما در تهران به تعداد انگشتان دو دست هم نمیرسد، و از طرفی تعداد هنرمندان تئاتر هم زیاد هست مجبور میشوند چنین رویکردی داشته باشند. طبیعی است که همه رو میآورند به روشهای مختلفی که بتوانند از آن برای عرضه کار خود استفاده کنند.
کرمی با بیان اینکه در این مدت نمایشنامهخوانی بیشتر یک بهانهای شد برای اینکه عدهای دور هم جمع شوند و اثری را خوانش بکنند، افزود: این کاری که امروزه تحت عنوان نمایشنامهخوانی اتفاق میافتد به هیچوجه یک کار تخصصی نیست چراکه برای مخاطب عام اجرا میشود. ضمن اینکه عمدتا مخاطب از نمایشنامهخوانی لذت نمیبرد، برای اینکه اصولا نمایشنامه برای شنیدن خلق نشده بلکه نمایشنامه برای شنیدن و دیدن توامان با هم خلق شده و همین امر بعضا شاید باعث این شود که مخاطب پس از دیدن یک نمایشنامه خوانی از دیدن تئاتر نیز زده شده و در واقع گسترش یه این شکل ممکن است باعث ضرر هم بشود.
این نمایشنامهنویس و کارگردان تئاتر در ادامه با تاکید بر اینکه شیوه نمایشنامهخوانی در ایران یک شیوه منحصربفرد است و در هیچ جای دنیا چنین شیوهای را نمیبینیم، اضافه کرد: با تمام نکات منفی آن از جمله؛ دفع مخاطب و اینکه کمکی به هنرمندان تئاتر و مقوله نمایشنامهنویسی ما نمیکند، با این حال حُسنهایی هم دارد که نباید از آن غافل ماند. یکی اینکه اهمیت نمایشنامه را خیلی در بین مردم و به ویژه تئاتریها مطرح کرده و الان اعتبار بیشتر جلسات نمایشنامهخوانی به اعتبار نویسندههای اثر است و نه صرفا به کسانیکه نقشخوانی میکنند. دیگر اینکه امکان فعالیت گروههای بیشتری را فراهم کرده و گروههایی که امکان اجرا ندارند میآیند و در جلسات نمایشنامهخوانی کارهای خود را اجرا میکنند که خود این امر به نظر من اتفاق خجستهای است. و حُسن دیگر آن این است که گاهی اوقات این نمایشنامهخوانی باعث ایجاد انگیزهای برای اجرا میشود که این هم به نظر من امر مبارکی است.
نمایشنامهخوانی به صورت رسمی هیچ کمکی به امر نمایشنامهنویسی ما نمیکند
عزتاللله مهرآوران نویسنده، بازیگر و کارگردان تئاتر هم درباره برگزاری نمایشنامهخوانیهای و در پاسخ به این سوال که اصولا برپایی اینگونه برنامهها میتواند برای مخاطبان تئاتر جذاب بوده و پای آنها را به سالنها تئاتر باز کند، به خبرنگار هنرآنلاین گفت: به نظر من این نوع نمایشنامهخوانی به شکلی که یک عده را دعوت کنند یا یک عده بیایند و بخواهند یک نمایشنامهخوانی را گوش بدهند، کار درستی نیست. در واقع باید یک مکانی مثل یک کافه یا قهوهخانه یا جایی باشد که مردم نیاز به خرید بلیت و یا دعوت کردن نداشته باشند و به میل خود بیایند و نمایشنامه گوش کنند.
این نمایشنامهنویس، کارگردان و بازیگر تئاتر ادامه داد: اما وقتی نمایشنامهخوانیها به این صورت رسمی برگزار میشود، بیتردید مردم ما با اینکه فرهنگ ما فرهنگ شنیداری و ادبیات ما ادبیات شنیداری است، باز هم عموما حوصلهشان سر میرود. در واقع به دلیل بالاتر رفتن سطح آگاهی مردم و دیدن تصاویر بصری زیبا، این روزها مردم بیشتر تمایل به دیدن کارهای بصری دارند و تمایلشان به برنامههای شنیداری کم شده است. در واقع برگزاری این گونه برنامهها نه کمکی به تئاتر و جذب مخاطب میکند و نه کمکی به مقوله نمایشنامهخوانی.
انتهای پیام/