سرویس تئاتر هنرآنلاین: اغلب آثار فرانتس کافکا نویسنده معاصر و نام‌دار چک در فضایی تیره، کدر و سیاه جریان دارند و قهرمان اصلی آثارش آدم‌های تنها و آسیب‌پذیری هستند و چون نمی‌توانند با دنیای بیرون و آدم‌هایش ارتباط برقرار کنند میل به انزوا و خود ویرانگری و یا به عبارتی استحاله در قالب موجودات دیگر پیدا می‌کنند. شاید ریشه این نگاه تلخ و بدبینانه کافکا بر می‌گردد به شرایط زیستش در اوایل قرن بیستم که جنگ جهانی فضای تیره و سیاهی را در اروپا گسترانیده بود. جنگی که علاوه بر تاثیرات مخرب فیزیکیش که می‌تواند ترمیم و بازسازی شود تاثیرات سو و گاها غیرقابل جبرانی بر روح و روان آدم‌ها دارد که برآیند این تاثیرات عواقب فاجعه باری به همراه دارد.

مسخ محبوب

فرانتس کافکا رمان‌های مشهوری مثل قصر را نوشته است. اما خیلی‌ها او را با رمان مسخ می‌شناسند. رمانی که بارها و بارها توسط کارگردان مهم سینمایی و تلویزیونی مثل اورسن ولز و استیون سودربرگ مورد اقتباس قرار گرفته است. البته اغلب آثار اقتباس شده از رمان‌های کافکا به دلیل عدم شناخت درست سازنده از دنیای ذهنی کافکا و جهان بینیش اقتباس‌های ناموفقی نبوده‌اند.

یک مولف کار عروسکی

تئاتر عروسکی ما بزرگان زیادی دارد که کارهای ماندگار و خلاقانه‌ای روی صحنه آورده‌اند که بسیار موفق بوده‌اند. نمایش‌هایی که به واسطه عقبه درخشان این ژانر تئاتری، با تئاتر بومی مان (خیمه شب بازی) و ترکیب شدنش با نمایش‌های مدرن کارهای قابل توجهی را در حوزه تئاتر عروسکی به وجود آورده است. بدون شک یکی از این کارگردانان تئاتر عروسکی آزاده انصاری است. کارگردانی که کارهای مهمی مثل "ماه پیشونی و کچل" را در دهه هشتاد روی صحنه آورده است. اما بدون شک بهترین، کامل‌ترین و پخته‌ترین کار عروسکی انصاری نمایش "ماکاندو" است که تنها نمایش عروسکی است که به صورت رپراتوری در تئاتر شهر و تماشاخانه ایران شهر اجرا شد و هر دو بار نیز با استقبال مخاطبان روبه رو شد. این استقبال از نمایش در کشورهای خارجی مثل فنلاند و بلاروس هم ادامه پیدا کرد. نمایشی که شاهد استفاده خلاقانه از عروسک و بازیگر بود.

همکاری دوجانبه مثبت

خیلی از کارهای ماندگار تئاتر و سینما ماحصل همکاری دوجانبه میان نویسنده و کارگردان هستند. تیم دونفره آزاده انصاری و آرش پارساخو هم کارهایشان نشان می‌دهد به درک متقابلی از فضای ذهنی یکدیگر رسیده‌اند. تجربه موفق "ماکاندو" این تیم دونفر این بار در نمایش "سوسک می‌شود" ادامه پیدا کرد.

معماری نمایش

در اغلب کارهای انصاری عروسک و بازیگر در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و آنها با یکدیگر تلفیق می‌شوند. در نمایش "سوسک می‌شود" از تن‌پوش و ماسک برای روایت داستان استفاده شده است. الگوی موفقی که در نمایش ماکاندو البته به شکل خلاقانه و موثرتری جواب داده بود.

قرائت انصاری از دنیای ذهنی کافکا

در اغلب کارهایی که از کافکا و به خصوص رمان مسخ اقتباس شده با فضای تیره و خفقان‌آور روبه رو هستیم اما در نمایش "سوسک می‌شود" طنزی گسترده در تار و پود نمایش به وجود آمده است. نگاهی که شاید امروزی‌تر به دنیای کافکا تلقی شود و در بروشور نمایش هم انصاری صراحتا گرایشش را به این مضمنون و با استناد به کتاب ادبیات اقلیت این گونه مشخص کرده است. "کسی که تا به حال هنگام خواندن کافکا با صدای بلند نخندیده باشد هنوز کافکا را درست نخوانده است". البته این نگاه جای نقد هم دارد و نمی‌توان به صورت خیلی قطعی و آشکاری به دنبال نشانه‌های طنز و شادی در آثار کافکا بود . زیرا کافکا نویسنده‌ای بدبین و با نگاهی نه چندان مثبت‌نگر به دنیای اطرافش ارزیابی می‌شود . انصاری برای رسیدن به فضای طنزگونه از موسیقی متکی بر سازهای الکترونیک استفاده می‌کند. اما به نظر می‌رسد موسیقی محمد رضا جدیدی با توجه به حجم بالایی که در مدت نمایش دارد بیشتر باعث فاصله گرفتن مخاطب از نمایش می‌شود تا ارتباط با آن و انصاری از این مسئله به راحتی گذشته است.

صدای راوی

در ماکاندو و سوسک می‌شود بازیگران - عروسک‌ها سخن نمی‌گویند و راوی که شرح داستان و احوالات شخصیت‌ها را بیان می‌کند و البته جای جای بازیگران نیز حرف می‌زند. الگویی که جذابیت‌های خاص خودش را دارد و کوشش مناسبی برای ارتباط بهتر مخاطب با اثر است و شاید تداعی‌کننده نگاه خالق اثر به دنیای نمایش و شخصیت اصلی نمایش گرگین سامره است. نریشن‌های ابتدایی نمایش با این مضامین "همه دنبال پولن"،" یک کارمند معمولی اگه بخواهد معمولی باشه سوسکه می‌شه" . دنیای نمایش را برای مخاطب تبین و آشکار می‌کند. دنیایی که این روزها در جامعه ما هم وجود دارد و همه دنبال پول درآوردن هستند. در نمایش زندگی جوان کارمندی دون پایه (گرگین سامره) با پدر و مادر پیر و خواهر تنهایش که چشم خانواده به کار کردن او است روایت می‌شود. خانواده‌ای که با کار نکردن پسر به لحاظ اقتصادی شدیدا آسیب پذیر می‌شود.

بازی ها در نمایش‌های عروسکی، بازیگر هارمونی بازیگر با عروسک و یا هماهنگی با صورتک و یا ماسکش تاثیر زیادی در موفقعیت نمایش دارد . یاسر خاسب که به دلیل کارهای خاص فرم فیزیکال و بدن آماده و موم مانندش برای مخاطبان شناخته شده است . در نقش گرگین سامره آدمی که بتدریج از انسان به سمت حشره شدن را طی می‌کند بازی بی‌نقصی با اتکا به فیزیک آماده‌اش انجام می‌دهد. سایر بازیگران نمایش هم با علم به این مسئله که از نیمی از توان بازی‌شان ( صدا) محروم هستند تمام تمرکزشان روی بازی فیزیکی است.

جمع بندی

نمایش سوسک می‌شود نمایش خوبی است، اما در قیاس با اثر درخشان انصاری یعنی ماکاندو آشکار چند قدم رو به عقب محسوب میشود و از این کارگردان با تجربه این انتظار وجود دارد که روند روبه رشد و خلاقانه‌اش رت ادامه بدهد نه اینکه گامی به عقب بردارد.

انتهای پیام/

احمد محمد اسماعیلی