سرویس تئاتر هنرآنلاین// مجید امرایی
تعزیه نمایشی ایرانی و اسلامی است که با الهام و برگرفته از واقعه جانگداز عاشورا و اتفاقاتی که در این رابطه رخ داده به وجود آمده است . مبنای این نمایشها را روایت سفرهای امام حسین (ع) و پیروانش از مدینه به بین النهرین، جنگ های او و در نهایت شهادت امام حسین (ع) تشکیل می دهد. نسخههای تعزیهای در دست است که در آن از حضرت محمد (ص) و خاندانش نیز نام برده شده اما همواره شاخصترین شخصیت این گونه نمایشها امام حسین(ع) است.
در تعزیه متن نمایش با عنوان نسخه خوانده می شود این متون همواره به فارسی منظوم و اغلب از زبان نویسندگانی گمنام و به صورت سینه به سینه نقل شده است.
بازیگری در نمایش های تعزیه حرفه ای نیست و بازی سازان نمایش های تعزیه هر یک به قشری از طبقات جامعه تعلق دارند و بر اساس اعتقادت دینی و مذهبی خود پا در این مسیر مقدس و خدایی میگذارند.
در گذشته نمایش تعزیه به دلیل خصلت بی واسطه بودن و رابطه تنگاتنگ و زنده با مخاطب اثر نمایشی و ارتباط گیری مناسب با تماشاگران از جایگاه خوبی در حوزه هنری کشور برخوردار بوده است اما متاسفانه در سالهای اخیر به دلیل کم توجهی به این گونه نمایشی کم کم شیوههای اجرایی و تکنیکی آن در حال زوال و نابودی است و تعزیه خوانان قدیمی آخرین تلاشهای خود را برای ادامه حیات نمایش تعزیه در حوزه نمایشی کشور انجام میدهند.
اما با توجه به این که هر پدیدهای بدون ارتباط با دنیای خارج و پیرامون خود نمیتواند در این جهان به حیات پویای خود ادامه دهد و هنر نیز از این قاعده مستثنی نیست، بنابراین دست اندرکاران نمایش های تعزیه برای حفظ و اشاعه این هنر باید با دستاوردهای جدید حوزه نمایشی جهان به خوبی آشنا شوند.
به اعتقاد کارشناسان توجه و حمایت از هنرهای سنتی و آیینی چون تعزیه به معنای حفظ بی چون و چرا و بدون ایجاد تحول در این حوزه نیست و از سوی دیگر تغییر و تحول در آیین های سنتی نمایشی به معنای از بین رفتن بنیادها و هسته های اصلی و فکری و آیین های گذشتگان محسوب نمیشود.
به باور کارشناسان کم توجهی به این گونه نمایش ها و نبود ارتباط با تئاتر روز دنیا و دوری از حوزه های پژوهشی و تحقیقی باعث شده است تا به مرور زمان بسیاری از مشخصه های تکنیکی و محتوایی نمایش های تعزیه به فراموشی سپرده شود.
بطوری که امروزه جایگاه معین البکاء گرداننده نمایش،به عنوان یکی از عناصر مهم و ساختاری نمایش تعزیه از بین رفته است و در مقاطعی تعزیه خوانان بدون توجه به تکنیک اجرای و محتوایی نمایش تعزیه باحفظ کردن اشعار و کنار گذاشتن نسخه شخصیت های نمایشی و استفاده از میکروفن و بلند گو و لباس های تعریف نشده در نمایش تعزیه و گاه دکورهای بی ارتباط به اجرای تعزیه می پردازند و این یعنی دوری از تکنیک و عدم توجه به سنت آیینی نمایش تعزیه.
به عقیده کارشناسان، اجراهای مداوم و حضور در جشنواره های بین المللی یکی از راه های پویایی این گونه ی نمایشی است و به این طریق می توان زمینه های غنا و ارتقای کیفی نمایش تعزیه را از نظر تبادل اطلاعات تکنیکی و خروج از بن بست حاصل از عدم ارتباط با تئاتر علمی جهان فراهم کرد.
برگزاری نشست های تخصصی، پژوهشی و تحقیقی ،ایجاد فضایی دائمی برای اجرای نمایش های تعزیه و همچنین ایجاد رشته دانشگاهی با عنوان تعزیه در دانشگاه و مراکز آموزشی از جمله راه های رشد و پویایی و برگرفتن گرد کهنگی از چهره نمایش تعزیه است.
این گونه نمایشها اگر با دید پژوهشی و علمی مورد توجه اهل فن قرار گیرند می توانند گونه جدید و مستقلی از هنر نمایشی را به تئاتر جهان معرفی کنند.
مناسبتهای مذهبی همچون شبهای قدر و شهادت امام علی (ع)، فرصتی برای بازنگری و توجه به نمایش های سنتی و آیینی خصوصا نمایش تعزیه است که می تواند به سوگواره ای بزرگ مردمی تبدیل شود.
به باور کارشناسان برنامهریزیهای کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت برای فعالیتهای نمایشی گروههای تعزیه، فراهم کردن امکانات لازم برای اجرای گروه های نمایشی، تلاش در راه ثبت نمایش تعزیه در یونسکو به نام ایران و ایجاد فرصتهای مناسب برای شکل گیری گروه های جدید در شهرستان ها از سوی متولیان تئاتر کشور، می تواند موجب پویایی و بروز خلاقیت در نمایش تعزیه شود. انتهای پیام/54/53