این که نسخهای تصویری از نمایشهای روی صحنه در قالب سی دی یا دی وی دی وارد بازار شود، رویای بسیاری از ما بود که تئاتر را دوست داریم و همواره حسرت میخوریم که پس از پایان اجرای یک نمایش ارتباطمان با اثر قطع میشود، البته که در تمام این سالها از بیشتر نمایشها تصویر گرفته شده و گاهی بعضی از این نمایشها به شکل محدود عرضه شده، اما ساز و کاری حرفهای و استراتژی مداوم برای نشر این آثار خارج از فضاهای تئاتری برای مخاطبی فراتر از قشری که برای دیدن یک نمایش به سالنهای تئاتری تهران میرود طراحی نشده بود.
چند هفتهای است که تعدادی از نمایشهای اجرا شده در سال گذشته در قالب سی دی وارد بازار شده، آرزویی قدیمی با اجرایی شدن این طرح عملی شده و رویایی دست نیافتنی به عینیت تبدیل شده است، اما جدا از این وجه نوستالژیک و احساسی که اجرای این طرح دارد، عرضه نمایشها در قالب سی دی برکاتی فراوان برای تئاتر ایران دارد.
تهیه آرشیوی غنی و با کیفیت از تلاشهای جامعه تئاتری اولین نتیجه این سیاستگذاری است، اگرچه در این سرزمین معمولا کمتر ارزشی برای ثبت تجربههای نسلهای قبل قائل میشویم و هر دوره ترجیح میدهیم چرخ را از نو اختراع کنیم و با آزمون و خطا مسیرهای رفته پیشین را تکرار کنیم، اما ثبت نمایشها این فرصت را به پژوهشگران و خانواده بزرگ تئاتر میدهد تا از منظر نقد و تحلیل دوباره این آثار را تماشا کرده و بررسی کنند.
برای منتقدان تئاتر، استفاده از این نسخههای تصویری زمینه نقد و تحلیل عمیقتر و جدیتر و ردیابی کارنامه یک هنرمند تئاتر را به وجود میآورد، امکانی که یک منتقد سینما دارد و به راحتی از آن استفاده میکند. از سویی دیگر اگر علاقمندان شهرستانها را هم در دسته مخاطبان تئاتر به حساب بیاوریم که معمولا نصیبی از اجراهای پایتخت ندارند، عرضه این نسخهها تئاتر را با کمترین هزینه و دردسر به خانه آنها میبرد.
شهرستانها منبع نیروهای بااستعداد در شاخههای مختلف هنر هستند که معمولا از کمبودها و محرومیتها رنج میبرند و راهی به فضای حرفهای ندارند، تماشای نسخههای تصویری از نمایشهای روی صحنه، کلاس درسی برای علاقمندان به تئاتر در شهرهای دیگر است. اما یکی دیگر از نتایج این طرح که شاید مهمترین کارکرد آن باشد، آشنا کردن مردم با قابلیتهای تئاتر امروز ایران است، فضای شبکه نمایش خانگی در حوزه محصولات تصویری بیشتر در انحصار آثاری است که نیازهای سطحی مخاطب را به سهل ترین شیوههای ممکن پاسخ میدهند.
مخاطب از منظر سازندگان فیلمهای ۹۰ دقیقهای به هر شیوه و طریق سرگرم میشود و لذت میبرد، پس همچنان شوخیهای سخیف آزاردهنده و بازیهای اغراق آمیز و داستانهای سبک از یک فیلم در فیلمی دیگر تکرار میشوند، عرضه نسخه تصویری نمایشها این امکان را به مخاطب می دهد تا با سویه دیگری از هنر آشنا شود، تجربههای درخشان تئاتر از سالنهای تئاتری بیرون میآیند، در سبد فرهنگی خانوادههایی قرار میگیرند که شاید هرگز فرصت دیدن یک نمایش را نداشتهاند.
آنچه در تلویزیون به عنوان تئاتر عرضه میشود، معمولا ناامید کننده است و بینندهای را که اولین مواجهاش با دنیای نمایش را پشت سرمیگذارد، دلسرد میکند. اما زمانی که تئاتر در شبکه نمایش خانگی عرضه شود، امکان انتخاب برای مخاطب به وجود میآید و او این فرصت را پیدا میکند تا هم با تئاتر آشنا شود، هم سلیقه گزینش پیدا کند. از وجه اقتصادی این طرح، مخاطبی برای تئاتر تربیت میکند که میتواند به سالنها برود و تماشاگر اجراهای زنده باشد، نمایشهای این روزها معمولا خالی از ستاره و بازیگر مطرح نیست، گاهی پای ستارههای سینما و تلویزیون به صحنه باز میشود و گاهی ستارهها و چهرههای محبوب تئاتر در یک نمایش حضور دارند، برای مخاطب دیدن بازی این ستارهها همیشه لذتبخش و دوستداشتنی است.
نسخههای تصویری نمایشها قطعا به مرور بهتر و کاملتر میشوند، سیستم تصویربرداری و صدابرداری باید به گونهای باشد که تماشاگر به خوبی دیالوگها را بشنود و فضای کلی نمایش و صحنه را درک کند، هر سی دی میتواند اطلاعات جانبی مانند مصاحبه با عوامل یا مجموعهای از تصاویر داشته باشد، حتی میتوان نمایشها را در قالب دی وی دی عرضه کرد که وضوح و کیفیت تصویری آن بهتر است.
آنچه فعلا باعث خرسندی است به وجود آمدن فرصت برای تماشای نمایشهایی است که دوست داریم و با آنها زندگی کردهایم، دیدن چندباره نمایش «ایوانف» و بازی درخشان حسن معجونی در قاب چند اینچی تلویزیون کشفی تازه است، تجدید خاطره با نمایش «خشکسالی و دروغ» لذتبخش است... فرصت را از دست ندهید، شما هم امتحان کنید.
محدثه واعظیپور