سرویس معماری هنرآنلاین: عاطفه سید موسوی، دارای مدرک کارشناسی ارشد در رشته نقاشی و دکترای ایران‌شناسی از دانشگاه گوتینگن آلمان است.

او که به تازگی تألیف کتاب "تصویرسازی روایی در کاشی نگاره‌های شیراز عصر قاجار" را به پایان رسانده است، دراین‌باره به خبرنگار هنرآنلاین گفت: کاشی‌کاری از جمله مهم‌ترین مدیوم‌های بصری مورد استفاده در تزئینات معماری در کشور ما به شمار می‌آید که در دوران قاجار رنگ و بوی تازه‌ای هم از جهت مضامین و هم از جهت پالت رنگی، پیدا کرد. از آنجایی که کاشی نگاری و به‌خصوص کاشی‌کاری‌های روایی دوره قاجار در پژوهش‌های محققین کمتر مورد بررسی قرار گرفته‌اند، تصمیم گرفتم به‌طور تخصصی بر روی روایت‌های مصور بر پانل‌های کاشی متعلق به دوره قاجار در شهر شیراز تمرکز کنم.

او افزود: کاشی‌کاری‌های روایی را می‌توان در گروه هنرهای مردمی ایران دسته بندی کرد که از اقبال همگانی در شهر شیراز بهره‌مند شد. به ‌طوری که ساختمان‌های این شهر بیشترین حجم کاشی‌کاری روایی دوره قاجار در ایران را به نمایش گذاشته‌اند.

این پژوهشگر و ایران‌شناس تصریح کرد: اجرای این پروژه از زمان آغاز تا امروز نزدیک به پنج سال و نیم به طول انجامید که در راستای انجام آن دو سفر تحقیقاتی نیز به شیراز داشتم. در طول دوران تحقیق من از 90 مکان تاریخی که دارای تزئینات کاشی بودند، عکاسی کردم. این عکس‌ها فضاهای مختلفی از مکان‌های عمومی گرفته تا فضاهای خصوصی نظیر خانه‌ها و باغ‌های شخصی را در برمی‌گیرد.

تصویرسازی روایی در کاشی نگاره های شیراز

سید موسوی، کاشی را همچون رسانه‌ای قصه‌گو در دوران قاجار خواند و گفت: در دوره قاجار، کاشی همچون رسانه‌ای جدید است که در راستای داستان‌سرایی و قصه‌گویی بیش از پیش به کار برده می‌شود و با توجه به علاقه مردم به داستان‌ها این رسانه به‌شدت در بین جامعه گسترش پیدا می‌کند و علاقه‌مندان بسیاری به دست می‌آورد.

او ادامه داد: در واقع کاشی‌کاری‌های روایی شیراز، داستان‌ها، افسانه‌ها و قصه‌های مذهبی، تاریخی و کلاسیک فارسی محبوب مردم را از حالت شنیداری به شکل مصور گسترش می‌دهند. چنانچه داستان‌های محبوبی چون حضرت یوسف (ع) و یا بارگاه حضرت سلیمان (ع) با پردازش داستانی خاصی که دارند، بارها و بارها بر روی پانل‌های کاشی در مکان‌های مختلف مصور می‌شوند.

موسوی، خاطرنشان کرد: شاید بتوان گفت که کاشی از مهم‌ترین تزئینات معماری آن دوران است که علاوه بر ابعاد داستانی، نقوش قدیمی‌تری مانند گل‌مرغی و ... را نیز در دل خود دارد البته کاشی‌های آن دوران بیشتر در فضای بیرونی استفاده می‌شدند و ما همچنان در فضای داخلی می‌بینیم که افراد از گچ‌بری‌ و نقاشی استفاده می‌کردند.

این پژوهشگر، کاشی را عنصر مهمی در راستای تحقیق و کنکاش‌های مردم‌شناسانه دانست و دراین‌باره اظهار کرد: کاشی‌های روایی دوران قاجار قابل قیاس با عکس‌های باقی‌مانده از این دوران و بازتاب‌دهنده زندگی روزمره مردم نظیر نوع پوشش، آرایش، اشیاء و ... هستند و از این جهت مواد فرهنگی با ارزشی هستند که فرهنگ و اندیشه نسل‌های پیشین ایرانیان را روایت می‌کنند. از این رو این مدیوم تجسمی نیاز به پژوهش‌های همه‌جانبه دارد.

او درباره وضعیت کنونی این کاشی نگاره‌ها گفت: متأسفانه بسیاری از ساختمان‌های تاریخی مزین به کاشی‌کاری‌های روایی در شرایط خوبی به سر نمی‌برند و در حال از بین رفتن و نابودی هستند کما اینکه من خودم پیش از اتمام این پروژه، در طی سفر تحقیقاتی دومم به شیراز، مشاهده کردم که کاشی‌های چندین بنا که قبلاً عکاسی کرده بودم، نابود شده و یا دزدیده شده بودند. متأسفانه بسیاری از بناهای ارزشمند شهر شیراز در مناطقی قرار دارند که عملاً هیچ نوع حفاظتی از آن نمی‌شود. هرچند که حفاظت از چنین اسنادی برای نسل آینده و ترسیم گذشته ما ضروری است.

آیین رونمایی از کتاب تصویرسازی روایی در کاشی نگاره‌های شیراز عصر قاجار، روز یکشنبه 13 مردادماه از ساعت 17 الی 19 در تهران، خیابان بزرگمهر، تقاطع خیابان فلسطین، پلاک 29 برگزار می‌شود.