سرویس فرهنگ و ادبیات هنرآنلاین: سهیل سمی درباره شاهکار جوزف هلر میگوید: رمان "تبصره 22 " که حال به شکل یک اصطلاح وارد زبان انگلیسی آمریکایی شده است در سال 1961 چاپ شد. هلر در سال 1953 نوشتن این کار را آغاز کرد.
او گفت: بعد از جنگ دوم آمریکا که درآن سوی اقیانوس سعی داشت برای خود دنیایی آرمانی بسازد با واقعیتهایی مواجه شد که دست کم برای اندیشمندان و هنرمندان این کشور عامل بیدار شدن از خواب خرگوشی بودند.از آن زمان طنز سیاه آمریکایی در ادبیات آمریکا جان گرفت و در عرصه هنرآرمان زندگی آمریکایی و اقدامات رسمی دولتهای این کشور به سخره گرفته شد. یکی از این نویسندهها جوزف هلر است.
سمی درباره این رمان میگوید: "تبصره 22 " به ظاهر ساختاری پراکنده دارد. اتفاقاتی رخ میدهند که در بخشهای بعدی به کنه واقعیت آنها پی میبریم. بخشهای رمان مربوط به شخصیتهای متفاوت میشوند که هر یک به نوبه خود سعی دارند از آنچه در اطرافشان میگذرد درک درستی پیدا کنند. اما ترفند اصلی هلر بهره گرفتن از موقعیت های تناقض آمیز است."تبصره 22" گویا فرصتی است که خلبانانی که دچار آشفتگیهای روحی روانی هستند به مدد آن میتوانند از پروازهای خطرناک در کشاکش جنگ معاف شوند.
او ادامه داد: اما مشکل این جاست که از جانب مقامات هرکس که به این تبصره متوسل شود در واقع دارد ثابت میکند که به شکلی کاملا منطقی و خردمدارانه نگران سلامتی خویش است.پس از طرف مقامات به لحاظ روانی سالم تشخیص داده میشود. بنابراین مشکل اصلی گویا این است که تمام شخصیتها ناچارند پرواز کنند و کشته شوند.
سمی ادامه میدهد: کل رمان بر اساس همین اصل متناقض پیش می رود.شخصیت اصلی سروان جان یوساریان است که سعی می کند در این میانه سلامت عقلش را حفظ کند.این که جنگ هیچ آرمانی ندارد از تلاش تک تک سربازها برای زنده ماندن کاملا روشن است. نویسنده و راوی هیچ یک در جنگ ارزشی نمی یابند. حتی با در نظر گرفتن این که این جنگ برای نابود کردن ارتش نازی بود. راوی در جریان جنگ با این واقعیت مواجه می شود که در سوی مقابل جبهه واقعا کسانی هستند که می خواهند او را بکشند. پس جنگ بدون هیچ آرمانی تبدیل می شود به تلاش برای زنده ماندن؛هدفی که البته در خیلی از موارد تحقق نمییابد.
سهیل سمی، مترجم معاصر همچنین معتقد است: ساختار "تبصره 22" شبیه به تداعی آزاد است. به نظر خودجوش و بی بهره از ساختار است. این که روایت ترتیب زمانی کلاسیک ندارد نیز به القای این برداشت کمک می کند. اما منتقدان این رمان را ساختمند دانستهاند. تکههای به ظاهر پس و پیش به لحاظ زمانی و علیت در کلیت رمان به نظم و سامان می رسند و روایت در نهایت شکل و قوام مییابد. در فصل آخر رمان نوک تیز طنز سیاه کمی کندتر میشود و واقعیت های تلخ جنگ کمی روشن تر تشریح میشوند.
سهیل سمی گفت: "تبصره 22" و "یه اتفاقی افتاده" تصویرگر وضع و حال آمریکا و رویای آمریکایی پیش و پس از جنگ دوم هستند. باب اسلوکم پنداری سروان یوساریانی ست که جنگ را پس سر گذاشته و حال کمی پخته تر و جاافتاده تر از همتای پیشین خود این بار در درون ساختار اجتماعی این کشور و با همان طنز سیاه به مفاهیم خانواده و پیشرفت و وفاداری در جامعه بورژوازی میتازد.
سهیل سمی، که از مترجمان این نویسنده آمریکایی است، میگوید: هلر در مصاحبهای با زندگینامهنویسی گفته بود که در زندگی حرفهایاش بسیار تحت تاثیر سلین و ناباکوف بوده. هلر به آن معنا در نوشتن اهل بازی های زبانی نیست. شاید تاثیر ناباکف بر او کمی ناخودآگاهانه تر باشد، اما بی تردید رد پای "سفر به انتهای شب" در تبصره 22 مشهود است. رمان تبصره 22 به فارسی ترجمه و منتشر شده است و رمان پرحجم "یه اتفاقی افتاده" نیز به زودی به فارسی عرضه می شود تا خوانندگانی که به هلر علاقهمند شدهاند روایت هلر را پس از جنگ و از درون دنیای نو نیز بخوانند.
به گزارش هنرآنلاین، رمان"تبصره 22" اثر جوزف هلر، در سال جاری توسط احسان نوروزی ترجمه و در نشر چشمه منتشر شده است.
انتهای پیام/