سرویس فرهنگ و ادبیات هنرآنلاین: "کتاب ایوب" به گزارش قاسم هاشمی نژاد بخشی است از متن سی و نه پاره عهد عتیق. آنچه درباره تاریخ نگارش "کتاب ایوب" باید بدانیم مشخص نیست؛ از این رو احتمال بر این است که این بخش از عهد عتیق بین قرن 600 تا 300 قبل از میلاد نوشته شده است، اما آنچه درباره این کتاب، خصوصا گزارش قاسم هاشمینژاد حائز اهمیت است؛ زیر و برهای زبانی و به کارگیری ماهرانه ظریفتهای زبانی در گزارش دوباره هاشمی نژاد است.
گزارشگر با استفاده از امکانات تاریخی و قابلیتهای تاریخی زبان، کتاب را برای اجرای یک روایت متمایز تجهیز و قابل توجه کرده است. به کارگیری ظرفیتهای زبانی یک برهه مشخص از تاریخ، برای بازگویی و بازخوانی مجدد یک متن کهن روشی است که کم و بیش بسیاری از مولفان و محققان به کار برده و میبرند، اما آنچه کتاب ایوب را از این نسخه سازیها و نسخهخوانی ها سوا میکند، بهکارگیری وجه استعاری و افزایشی زبان برای گزارش دوباره داستان ایوب است. از این منظر کتاب هاشم نژاد یک نمونه موفق و قابل ارجاع خواهد بود برای کسانی که میخواهند با اتکا به این اسلوب و روش متون مختلف تاریخی را بازخوانی یا احیا کنند.
به تعبیر دیگر با این روش به استقبال متون کهن و تاریخی رفتن، باعث خواهد شد از وجوه استبدادی و جمود زبان- چه در رویه تاریخی، چه در رویه الاهیاتی- آن کاسته شده و بر ظرفیتهای زایشی آن افزوده شود. از طرفی عرصه برای انعطاف پذیری قرائتها و حاشیه نویسیها بیشتر و متکثرتر شود. این دقیقا همان تعبیر و روشی محسوب میشود که درباره قرائت قصص عهد عتیق و عهد جدید در غرب سالیان بسیار است، بهکار برده میشود.
حال می رسیم به کتاب. به ایوب و صبر او. داستان ایوب، شرح زیستن و طی کردن زمان است. شرح بازخرید ثانیههای حیات یا به دست آوردن دوباره آنها تا آخرین دم عمر. از این جهت قصه ایوب شباهت نزدیک و بسیاری به داستان و شرح حال شهرزاد در "هزار و یک شب" دارد. شهرزاد که برای یک روز بیشتر نفس کشیدن و زنده ماندن مجبور به قصه گویی و ناتمام گذاشتن قصهها در هر شب نشینیاش با پادشاه است، بدین لحاظ به نوعی در حال صبوری کردن و اتکا به صبر، همچون ایوب است. با این روش شهرزاد داستانهای بیشتری برای بازگویی میسازد و فرجام قصههایش را برای شب بعد نگه میدارد. فرجامهایی که خون بهای زندگی و زنده بودن نیز هست. همان طور که آزمون الهی، ایوب را به صبوری بیشتر میخواند.
البته تفاوت قصه شهرزاد و ایوب (علاوه بر اینکه صبوری شهرزاد هزار شب و یک روز به طول میانجامد و آزمایش ایوب یک عمر و تا کهولت سن) در این است که ایوب در جایگاه و وضعیتی قرار دارد که خودآگاه میداند این سلوک چه مقامی دارد و این آزمون چه مرتبتی، اما شهرزاد صرفا جهت ارضای میل یک پادشاه خودخواه و خودکامه اسیر این کابوس شده است. تفاوت این دو دقیقا همین جا است. ایوب از پایان کار خویش مطمئن و از سعادت خویش در فرجام کار دل گرم است اما شهرزاد هیچ چیز جز قمار کردن زندگی خود ندارد.
همین تفاوت معرفتی عنصری است که همیشه الهیات را از بوطیقای قصه گویی و قصه نویسی جدا کرده و تا برج عاج، بالا برده؛ شهرزاد دقیقا در دل تراژدی است اما ایوب هیچ از تراژدی نمیداند یا به قسمی از روایتهای عهد عتیق درکی از جهان تراژدی ندارند.
انتهای پیام/
آرش رضایی