سرویس فرهنگ و ادبیات هنرآنلاین /در دوره های مختلف به مردم توصیه های فراوانی برای خواندن کتاب در طول ساعات روز شده است.اما هزینه بالای کتاب و وجود نسخه های کمیاب، قشری از جوانان را تا حدودی نسبت به کتابخوانی بی انگیزه کرد.
در طی سال های اخیر با پدیده ای نسبتا نو به نام کتاب گویا و یا صوتی روبرو شده ایم. پدیده ای که اگر چه به سال های دورتری برمی گردد اما در چند سال اخیر پررنگ تر از گذشته در میان اهالی ادبیات به چشم می خورد. به طوری که این روزها آمار فروش کتاب های صوتی بیشتر از خرید کتاب های کاغذی به چشم می خورد و دسترسی آسان به کتاب های صوتی از طریق اینترنت و فضای مجازی ، کار برای کتابخوان ها راحت تر کرده است.
عده ای هنوز بر این باور هستند که ارتباط برقرار کردن با کتابی که توسط شخص دیگری خوانده شود، نمی تواند آن حس و حال را برای خواننده داشته باشد.اما آن کجا که یک خواننده با زحمت برود و یک کتاب را از کتابفروشی تهیه و زمانی را برای صرف خواندن آن کند_ که البته اگر کتاب را در شب مطالعه می کند نور مناسب راهم برای خواندن کتاب رعایت کند_ و غیره... و این کجا که شخصی در گوش شما به صورت شنیداری متنی را رو خوانی کند و شما آهسته چشمان خود را ببندید و روی تخت و یا مبلی به استراحت بپردازید و یا در خیابان قدم زنان به داستانی از کتاب گوش بسپارید. بدون آنکه بخواهد چشم تان و یا جسم شما در گیر گرفتن یک کتاب برای مطالعه باشد.
از طرفی باید بپذیریم که جامعه به سویی در حرکت است که انسان باید خود را با آن شرایط وقف دهد. این که تکنولوژی هر روزه موارد جدیدی را به ذهن ما می افزاید، از جمله مواردی است که نمی توانیم از کنار آن به راحتی بگذریم و به مرور زمان، ذهن و علایق ما تبدیل به آنچه می شود که جامعه همراه با تکنولوژی به ما می آموزد.بنابراین مبنای اینکه کتاب های صوتی خوب است یا خیر اتفاقی است که در دنیای بزرگ ادبیات ما در حال رخ دادن است.
آنچه که می تواند ما را نسبت به پدیده کتاب های صوتی سوق دهد، دانستن فروش کتاب های صوتی نسبت به کتاب های کاغذی خواهد بود.خیلی ها برای این اعتقاد هستند که کتاب گویا صرفه جویی در وقت و زمان است. در زمان هایی که هدر می روند می توان با یک گوشی و یا هندزفری به گوش کردن یک کتاب زمان را گذر کرد.بررسی ها نشان داده که کتاب صوتی سابقه ای طولانی در دیگر کشور ها دارد. اما رادیو اینترنتی ایران صدا از سال 1386 کتاب گویا را در برنامه های خود قرار داده است.
با این حال با یک بررسی ساده در اینترنت متوجه می شویم که خیلی از نویسندگان بزرگ چه آن ها که در قید حیات هستند و چه آن ها که دیگر در جمع نویسندگان نیستند، آثارشان با فایل های صوتی متفاوتی در اینترنت برای دانلود موجود است. از نویسندگانی چون محمود دولت آبادی، دکتر عبدالحسین زرین کوب، محمد علی اسلامی ندوشن، جلال آل احمد، صمد بهرنگی و ... می توانید فایل های صوتی کتاب آن ها را به گوش بسپارید.
باید به این نکته هم اشاره کنیم که کتاب های صوتی در ابتدای راه نشر کتاب با مشکلات و موانعی هم روبرو هستند که در زیر با چند نویسنده در این خصوص به صحبت پرداخته ایم.
مدیر پخش انتشارات چشمه:بحث کپی رایت دغدغه کتاب های صوتی است
بهرنگ کیائیان مدیر و مسئول پخش انتشارات نشر چشمه درباره کتاب های گویا و استقبال آن در میان مردم عنوان کرد:فکر نمی کنم نویسندگان، کتاب های صوتی را به کتاب های کاغذی ترجیح بدهند. این ها امکانات جدیدی است که در واقع بحث فرهنگ کتابخوانی را می تواند گسترش دهد. به نوعی که شما کتاب را به صورت چاپ و یا کاغذی منتشر کنید یک بعد کاراست و اینکه بتوانید به صورت فایل صوتی ودیجیتالی و یا بتوانید ساز و کاری ایجاد کنید تا درگوشی های موبایل ریخته شود، مسئله دیگری است. با ورود امکانات، شرایط مختلفی برای مطالعه کتابخوانی ایجاد می شود که تا حدودی امکان دسترسی آسان به بازار کتاب را گسترش می دهد.
او درباره عملکرد مدیران دربرابر کتاب های صوتی بیان کرد:مشکل عملکردی در بنیاد مدیریتی داریم. متاسفانه هنوز در ایران بحث حق کپی رایت برای ناشران و اهالی موسیقی حل نشده است.ضمن اینکه حمایت های خوبی از سوی کسانی که می خواهند حقوق را به رسمیت بشناسند، انجام نمی شود. معمولا کپی رایت ممکن است تاثیرمنفی روی دیگر آثار فرهنگی داشته باشد. به همین دلیل ناشران موافق هستند که کتاب را به صورت کاغذی در بیاورند و ترجیح می دهند این را حفظ بکنند و به کتاب های قدیمی اسیبی وارد نشود. بعد وارد موقعیت های تازه ای در زمینه مطالعه کتاب شوند. بحث کپی از نسخه های صوتی می تواند تاثیر منفی روی نسخه کاغذی یک کتاب بگذارد و این خوب نیست.
با اینکه طی سال های اخیر، کتاب های صوتی ساز و کار بیشتری پیدا کرده اند و فرهنگ آن در میان مردم جاافتاده است. نویسندگان و شاعران خیلی جدی تر به دنبال انتشار کتاب های صوتی هستند و این کار را تولید و به بازار عرضه می کنند.
مدیر پخش آثار نشر چشمه درباره عدم قانونمندی چاپ نشر کتاب گفت: حتما باید دو قانون برای انتشار یک کتاب وجود داشته باشد. اول اینکه قانون عدم کپی رایت در واقع تضمین کننده کار یک نویسنده است. اما قوانین سفت و سخت داخلی در ارشاد نداریم. تا جایی که من اطلاع دارم، کتاب های صوتی ازوزارت ارشاد مجوزی ندارند و فقط در بخش سمعی بصری و جاهایی که برای موسیقی مجوز می گیرند در آنجا برای کتاب های گویا مجوز تهیه می کنند. هنوز قوانین خوبی در ارشاد برای کتاب های صوتی به تصویب نرسیده است.
مصطفی رحمان دوست:همراه تکنولوژی قدم بر داریم
مصطفی رحمان دوست شاعر، قصه نویش و مترجم کتاب های کودک است که از او کتاب های زیادی در بازار منتشر شده است. او معتقد است که تا کنون حدود 83 کتاب از او به صورت کتاب صوتی در دسترس قرار گرفته است.
رحمان دوست وجود کتاب های صوتی را اتفاق خوبی در عرصه کتاب می داند. او درباره قانون خاص برای انتشار کتاب های صوتی به هنر آنلاین می گوید:قانونی که برای سی دی های موسیقی و انتشار آن ها در بازار حاکم است، شامل کتاب های صوتی هم می شود.تا پیش از این در کشور ما قانونی برای کپی ترک های موسیقی وجود نداشت و رعایت نمی شد.
اما به مرور حالا موسیقی کمتر با این مشکلات روبرو است. درباره کتاب های صوتی هم همین اتفاق می افتد . به هر حال کتاب های صوتی پدیده ای جدید در حوزه ادبیات است که باید این مسیر را ادامه دهیم و به سرانجام برسانیم. در دنیایی که ما زندگی می کنیم، اتفاقات افتاده است و قوانین ضبط شده اما ما در آغاز راه هستیم. یک مقدار زیادی از نگرانی هایی که نویسندگان ما از انتشار کتاب های صوتی دارند، به جا است. همانطور که تقریبا در عرصه موسیقی نگرانی ها کاسته شده و تا حدودی از بین رفته است. به این خاطر که تلاش دست اندرکاران موسیقی به صورتی بوده که آثار خود را به گونه ای تولید کنند که کپی کردن برای آن ها صرفی نداشته باشد. الان دنیا به سمتی هدایت می شود که در عرصه موسیقی کپی کردن صرفی برای مردم نداشته باشد. در وضعیت کتاب های صوتی هم باید به این نقطه برسیم.
او در ادامه بیان کرد:به هر حال در هر جامعه ای سطح فرهنگ اجتماعی به جایی می رسد که خود مردم خیلی از قانون های نانوشته را رعایت می کنند. کتاب های صوتی تازه راه افتاده است. قوانین وجود دارد، همانطور که از کپی کردن یک کار صوتی می شود شکایت کرد، از کپی کردن یک کتاب صوتی هم می شود شکایت کرد.
رحمان دوست با اشاره به آثار صوتی خود گفت:من تا کنون بین 80 تا 83 نسخه کتاب هایم را به صورت فایل صوتی در سایت ام منتشر کرده ام و به آن دست یابی دارم. اما در فروش کتاب هایم تاثیری ایجاد نکرده است. کتاب های صوتی در صفحات اینترنت و دنیا فراوان است. به هر حال کتاب های صوتی در خارج از ایران خریدار دارد و در سایت ها با قیمت ارزان تری به فروش می رسد. برای مثال کتاب « پنج انگشت » را آغاز کردیم. هم سی دی این کتاب دربازار است و هم در اینترنت عرضه کرده ایم که قابل دسترسی و خرید اینترنتی باشد. این اتفاقا ها باعث می شود تا فرهنگ کتاب صوتی در میان مردم جا بیافتد.
رحماندوست درپاسخ به این سئوال که ایا کتاب های صوتی می تواند جای کتاب های کاغذی را مغازه ها بگیرد، عنوان کرد: درباره کتاب های صوتی، به هر حال باید به روز حرکت کنیم. در دنیا ثابت شده که کتاب صوتی یک تعریف خاص و نیز کتاب کاغذی هم به همان صورت منتشر خواهد شد.هر کدام هم خواستار و خواهان خود را در میان مردم دارد. هر دو یک رسانه مجزا هستند که باعث افزایش تعداد خوانندگان می شوند. خیلی از خوانندگان فرصت خواندن کتاب های کاغذی را ندارند و از این طریق می توانند در زمان هایی که وقت اضافی دارند، کتاب های صوتی را گوش کنند. پس ما باید از کتاب های صوتی استفاده کنیم تا سطح مطالعه درکشور را بالا ببرند.
مهرداد فلاح :درباره کتاب صوتی تبلیغ شود
مهرداد فلاح از جمله نویسندگان و شاعری است که سال هاپیش شعری را به صورت تصویری ارائه داده بود که از آن فایل تصویری استقبال خوبی در میان اهالی کتاب شده بود.
فلاح در کنار شاعرانی چون بهزاد زرین پور، علی عبدالرضایی، ابوالفضل پاشا از شاعران تاثیرگذاری بود که شاعران دهه ی هفتاد خوانده می شوند، دهه ای که از دیدگاه منتقدان یکی از دهه های تاثیر گذار در ادبیات فارسی معاصر است.. دهه ای که به باور منتقدان توانست بر بسیاری از جریانات مابعد خود تاثیر بگذارد.و توانست شعر فارسی را از لحاظ زیبایی شناسیک وارد مرحله ی جدیدی بکند.
او درباره پدیده کتاب صوتی می گوید:هر پدیده ای که وارد جامعه می شود، باید درباره آن تبلیغات شود.به هر حال تهران شهر پرترافیکی است که مردم می توانند در طول ترافیک، کتاب های صوتی را در ماشین های خود گوش کنند. دردسر خواندن کتاب کاغذی را ندارند. متاسفانه جامعه ما خیلی با مطالعه و راه های جدید مطالعه میانه ای ندارد، پس باید درباره کتاب های صوتی صحبت شود. در جامعه کتاب خوان درباره کتاب های صوتی باید تبلیغ شود.
این شاعر درباره جایگاه کتاب صوتی در کنار کتاب کاغذی بیان کرد:به نظر من کتاب های صوتی نمی تواند جایگاه کتاب های کاغذی را بگیرد. این تجربه ها در کشورهای دیگر زودتر از ما انجام شده و نتیجه مثبت داده است. در جامعه چندرسانه ای زندگی می کنیم که باید کتاب هم به شکل گوناگون در اختیار مردم باشد.
این نویسنده در ادامه به آثار خود اشاره کرد و گفت: من به صورت رسمی کتاب صوتی نداشته ام. اما سال ها پیش شعری داشتم،شعر چندصدایی به نام «چهار دانه یک نگاه» که به صورت تصویری به بازار آمد که با تعداد معدود دوستان این کار را انجام دادیم و خیلی هم با استقبال روبرو شد. من با این امکان جدید بیگانه نیستم. اما شرایط چاپ و نشر شرایط ایده آلی نیست. همه این موارد می توانست سالیان پیش اتفاق بیافتد. باید این تجربه ها انجام شود. و متن خواندنی به صورت های مختلف و گوناگون در اختیار مردم قرار بگیرد. این ها زمینه های گسترده ای در مطالعه ایجاد می کند. وقتی ما با تکنولوژی سر و کار داریم پس باید کتاب هم همراه این تکنولوژی پیش برود.