سرویس مد و لباس هنرآنلاین : سهیل عباسی از اساتید شناخته شده رشته طراحی لباس است که 27 سال سابقه فعالیت در این زمینه را دارد. او که عضو IFF "فستیوال فشن اسلامی" است از سال 2006 شوهای مختلفی را در بخش پوششهای اسلامی در مالزی برگزار کرده و علاوه بر آن در ترکیه با تعدادی از برندهای پوشاک همکاری میکند. او سال 78 نخستین مجله تخصصی لباس و الگوسازی را با نام " پوشش" منتشر کرد و هم اکنون در واحد جهاد دانشگاهی استان البرز به آموزش تکنولوژی دوخت، مولاژ و اوت کوتور مشغول است. با سهیل عباسی در دفتر هنرآنلاین به گفتوگو نشستیم.
چهطور شد که وارد حرفه طراحی لباس شدید؟
رشته دانشگاهی من در دانشگاه علم و صنعت متالوژی بود، اما با توجه به علاقهای که به طراحی لباس داشتم متدهای متفاوت آموزشی را گذراندم و بعد برای کامل شدن اطلاعاتم به مالزی سفر کردم. آنجا با سرپرست دپارتمان فشن دانشگاه ucsi که یک خانم انگلیسی بودند آشنا شدم و روی متدی کار کردم که چند سال است در دانشگاههای فشن استرالیا، مالزی، لندن، امریکا و کانادا تدریس میشود. این متد pattern making for fashion design نام دارد و ورژن آن 2008 است. با تجربهای که دارم میتوانم بگویم این متد برای کسی علامت سوالی باقی نمیگذارد و از 9 سال پیش که به ایران آمدم با همین شیوه کار میکنم.
این متد برگرفته از متدهای دیگر است یا اصول متفاوتی دارد که توسط شما به وجود آمده است؟
متدهایی مثل متریک و مولر مربوط به یک نفر هستند و افراد مختلف هنگام کار با آنها به صورت سلیقهای تغییراتی در آن ایجاد میکنند، اما این متد توسط مجموعهای از پرفسورها بررسی شده تا استانداردسازی شود و بتوانند از آن خروجی بگیرند و بحث سلیقهای آن کنار رفته است. در متدهای دیگر میگویند جواب نمیدهد و کار خودشان را کردهاند. ولی هر چیزی باید استاندارد علمی داشته باشد و از آن خروجی گرفته شود. این کتاب هم همین کار را انجام داده است.
این کتاب در ایران منتشر شده است؟
خیر، چون به نظر میرسد ما در جامعهمان از به روز شدن میترسیم. برای استاندارد شدن ابتدا باید اساتید به روز شوند. شاید یکی از چیزهایی که باعث شده جای این متد در ایران خالی باشد این است که هنوز اساتید برای یاد گرفتن آن وقت نگذاشتهاند.
یکی از نکاتی هم که فارغالتحصیلان دانشگاه مطرح میکنند این است که اطلاعات اساتید کافی نیست یا دروس رشته طراحی لباس کاربردی نیستند. به نظر شما آنچه در فضای دانشگاهی میبینید و تدریس میشود مفید است؟
من نمیخواهم کسی را زیر سوال ببرم، اما بعضی اوقات ما چشممان را روی واقعیتها میبندیم و نمیخواهیم ببینیم در دنیا چه اتفاقی میافتد. کسی که میخواهد آموزش بدهد باید حتما یک تجربه 10 ساله کاری نزد افراد صاحب نام داشته باشد، نه اینکه بعد از فارغالتحصیل شدن شروع به آموزش دادن کند. تمام افرادی که در دنیا مد را رهبری میکنند مثل کارل لاگرفلد، ولنتینو و... اگر رزومههای آنها را بررسی کنید میبینید در چهل سالگی کار خود را شروع کردند و قبل از آن ده سال نزد افراد ماهر شاگردی کرده و کار را لمس کردهاند، ولی در ایران این موضوع دیده نمیشود و صرفا مدرکگرایی است. به همین دلیل وقتی نمایشگاههای آثار دانشجویان یا فارغالتحصیلان را میبینم جالب نیست. مدرکگرایی باعث شده بعضی آموزشگاهها وعده بدهند که از فلان کشور و دانشگاه مدرک میدهند، در حالی که هیچ مجموعه حرفهای و معتبری مدرک خود را به آموزشگاه دیگری ارائه نمیکند.
به چه محتواهای جدید درسی نیاز داریم در دانشگاه ها تا به آن به روز شدن برسیم؟
در کلاسهای آزاد من افراد با مدرک کارشناسی ارشد می نشینند و اولین نقطه ضعفی که در این افراد میبینم این است که مطلقا الگوسازی نمیدانند. حتی افرادی با بیست و پنج سال تجربه هستند که استانداردها را نمیشناسند. افراد در دانشگاه و آموزشگاه همان چیزی را یاد میگیرند که معلم آنها تدریس می کند، اما وقتی خود مدرس چیز زیادی برای آموزش ندارد شاگردان هم بسیاری از اصول را یاد نمی گیرند.
به نظر میرسد بسیاری از فارغالتحصیلان دانشگاه دانش لازم برای ورود به بازار کار ندارند. فکر میکنید اگر بخواهیم استانداردی در نظر بگیریم هر فرد باید چه مراحلی را طی کند تا بتواند نام خود را طراح لباس بگذارد؟
در کار هنری بخش ژنتیک 80% ، علم 10% و تجربه 10% است، اما همین ده درصد معادل پنج سال تجربه و کارکردن نزد افراد ماهر است. پس به صرف داشتن مدرک کسی نمیتواند طراح لباس شود و 10 سال طول میکشد تا آدمی فکر خودش را جا بیندازد و بتواند ویترین جدید ارائه بدهد.
گاهی اوقات طراحان لباس کارهای غیرمعمول انجام میدهند و آن را به حساب خلاقیت میگذارند. به نظر شما مرز بین استانداردها و خلاقیت چیست و طراح تا چه حد میتواند استاندارد را به خاطر خلاقیت تغییر دهد؟
استاندارد یک بخش ثابت در روند طراحی لباس است ولی خلاقیت به استعداد آن شخص و چیزی که دنیای مد میخواهد به وجود آورد برمیگردد. در دنیای مولاژ این موضوع اتفاق میافتد و شخص میتواند هر خلاقیتی را انجام دهد ولی چیزهایی مثل رویهمگرد لباس برای خانمها، قد دامن، سیلوئت و استاندارد لباسها که خیاط از آن خط میگیرد ثابت است.
کارهایی که شامل حجم و زیورآلات و... میشود زیبایی لباس است و باعث رشد دنیای مد میشود. مد یعنی هر روز با یک چیز جدید و خلاقانه سر و کار داشته باشید، اما وقتی کسی استاندارد را نمیشناسد نمیتوانم به او بگویم خلاقیت داشته باش. همین موضوع باعث شده امروز شاهد مشکلاتی در طراح و تولید لباس باشیم و جامعه تولید کننده و طراح ما با آن درگیرند.
مشکل ارتباط بین تولیدکننده و طراح با گذراندن دوره کارآموزی حل میشود، پس چرا چنین دورهای در دانشگاههای ما وجود ندارد؟
چون ما کارگاه استاندارد نداریم. اول باید یک کارگاه استاندارد تحت نظارت یک تیم رهبری داشته باشیم تا دانشجویان از این فیلتر بگذرند و کسانی که توانایی لازم را دارند از دانشگاه فارغالتحصیل شوند. در حال حاضر فارغ التحصیل دانشگاه از ابتدا خود را طراح لباس میداند و توقع زیادی در مورد قیمت کار و... دارد در حالی که استانداردهای لازم را نمیشناسد و نمیتواند خروجی که بازار میخواهد را تامین کند.
اگر کارگاه و محلی برای کارآموزی طراحان جوان نداریم پس آن 10 سالی که لازم است فرد دوره ببیند تا طراح شود باید چگونه طی شود؟
پیشنهاد من این است که داوران یا کارشناسان نمایشگاهها و جشنوارهها یک بخش از نمایشگاه را به آثار خودشان اختصاص بدهند و کارهایی که صفر تا صد آن با خودشان بوده را به نمایش بگذارند تا ویترین آموزشی برای هنرجویان باشد. به این ترتیب زشت و زیبا برای هنرجو تعریف میشود و معیارهای کار را میشناسد. هنرجو متوجه میشود که اگر مثل آن آثار کار کند در نمایشگاه شرکت میکند و اگر هم کارش رد شود فکر نکند سلیقهای است. این خلاء بزرگ در نمایشگاههای ما وجود دارد.
حالا این سوال پیش میآید که آیا همه کارشناسان و اساتید این رشته کارهایی ارائه میدهند که بتواند استاندارد و الگوی دیگران باشد؟
وقتی این ویترین را درست کنیم افرادی که کار ویترینی را بلد نیستند به ناچار از این کار خداحافظی میکنند چرا که جایگاهشان فرق میکند. یک استاد واقعی هیچ وقت کار بد ارائه نمیدهد. وقتی در یک برنامه خارجی می بینید که طراحی مانند "ویوین وست وود" داور مسابقه است، کسی که در مسابقه شرکت کرده میداند این فرد با غرض قضاوت نمیکند و رد شدن او دلیل بر ضعف کارش است. اگر چنین بخشی به نمایشگاههای ما اضافه شود معلوم میشود چه کسانی حق دارند کار دیگران را داوری کنند.
اما بسیاری از افرادی که به عنوان طراح لباس یا مدرس این رشته میشناسیم خودشان پوشش مناسب و زیبایی ندارند. واقعا اگر بخواهیم آثار داوران و اساتید را به نمایش بگذاریم چند نفر این شرایط را دارند؟
سوال سختی است. زمانی که داور جشنواره بودم، این سوال را از خودم میپرسیدم. معدود آدمی داریم که درست پوشیدن را بداند. زمانی که صحبت میکنیم اساتید میگویند به خاطر شرایط کاری خود نمیتوانند لباس زیبا بپوشند، اما شیکپوش بودن ربطی به محدودیت شغلی ندارد. من در دانشگاه مدرسان تکنولوژی دوخت یا طراحی لباس را میبینم که بدتیپ هستند و حتی دوخت لباسشان ایراد دارد، پس این شخص چگونه میتواند به هنرجو بگوید درست کار کند. تاکیدم این است که از آدمها توقع نداریم کامل باشند ولی کسانی که در طول سالها ثابت و بدون تغییر میمانند پس حرفی برای گفتن ندارند. کسی که تدریس میکند باید سیلوئت رفتاری خودش را بشناسد، باید الگوی هنرجو باشد و ویترین خوبی برای آنها باشد.
یکی از عناوینی که به تازگی در ایران رواج پیدا کرده و عدهای خود را با آن عنوان معرفی میکنند " کارشناس مد" است. کارشناس مد از نظر شما چه کسی است؟
کارشناس مد افرادی هستند که استایل خودشان متفاوت با دیگران است، با مد زندگی میکنند، در "فرانترو" ها شرکت دارند و سابقه فعالیت، تحصیلاتشان و اینکه آن تحصیلات در چه دانشگاه معتبری انجام گرفته باشد هم خیلی مهم است.
پس با این اوصاف ما در ایران کارشناس مد نداریم.
نه نداریم، اما افرادی را میبینیم که در مصاحبهها و گروههای مختلف خود را کارشناس مد معرفی میکنند. من زمانی کارشناس مد میشوم که خیلی چیزها را بدانم، مثل مدل مو، ناخن، استایل، لوازم، روانشناسی رنگ و حتی روانشناسی، چون مد رواندرمانی است. چرا مد به وجود میآید؟ که جامعه را براساس سلایق و نیازها درمان کنید. ولی ما بدون دانستن اینها میگوییم طراح لباس هستیم. طراح لباس مانتو سنتی طراحی میکند، اما سنتی چه هست که شما مانتو آن را طراحی میکنید؟ سنت جایگاه خودش را دارد، ولی مانتو لباس روزمره است. وقتی کسی تعریفها را نمیداند چهطور میتواند اظهار نظر کند. امروزه در دنیای مد خیلی از ژورنالیستها هستند که به عنوان کارشناس مد مطرح میشوند چون زندگیشان در این مقوله است. کسی میتواند در مورد مد اظهار نظر کند که فکر بیمار نداشته باشد. کارشناس مد باید یک روان آزاد بدون محدودیت داشته باشد و پیگیر اتفاقات دنیای مد باشد.
پس طراح لباس بودن هم به معنای کارشناس مد بودن نیست؟
نه، حتی "شنل" وقتی میخواهد فشن شو بگذارد چند نفر از ژورنالیستها را میآورد تا قبل اینکه مدلها روی صحنه بروند بر همه چیز نظارت کنند. ولی ما در ایران میخواهیم همه کاره باشیم در حالی که حتی یک کار پژوهشی در مورد سیلوئت لباس ایرانی نداریم و کارهای محدودی که موجود است کامل نیست. دانشجویان ما پتانسیل این را دارند کارهای بزرگ انجام دهند پس خوب است آنها را به تحقیق وادار کنیم. هر دانشگاه باید یک مجله تخصصی داشته باشد تا بتواند این خلا را پر کند و نشان دهد خروجی آن دانشگاه چقدر مفید است.
اشاره کردید به مانتوی سنتی. چند سالی است ضرورت وجود لباس ایرانی و اسلامی مطرح میشود و بر این اساس لباسهایی با المانهای ایرانی تولید شد که به دلیل تکرار زیاد و تولید بدون اندیشه، کارآیی خود را از دست دادند. به نظر شما چقدر مهم است که لباس یک شخص نشانگر ملیت او باشد و این کار در ایران چقدر قابل انجام است؟
اگر میخواهیم سنتهایمان را مثل کشورهای هند، سنگاپور و... نشان بدهیم نیازی نیست مانتویی بدوزیم که رویش سوزندوزی باشد، بلکه لباس خطوط هواپیمایی ما که با مسافران خارجی در ارتباط هستند میتواند هویت ما را نشان بدهد. اینکه من روی هر پارچهای سوزندوزی کنم درست نیست، مهم این است که در زمان و جایگاه مناسب از هر چیزی استفاده کنم. اگر قرار است من چیزی را با عنوان آناتومی پوشش برای کسی طراحی کنم بهتر است ساختارهای حرکتی و خوب دیده شدن را رعایت کنم و فرهنگ بومی کشورم را نشان دهم.
علاوه بر این مشکل ما این است که در ایران چیزی به نام ثبت وجود ندارد. ما دوختی به نام رشتیدوزی داریم که ثبت نشده است، اما سالهاست برند شنل از آن استفاده میکند، ولی هیچکس نمیتواند بگوید این رشتیدوزی است. ثبت نشدن آثار ما و نداشتن منابعی که بگوید گذشتگان ما کجا بودهاند باعث نادیده گرفته شدن توسط مراکز علمی تحقیقاتی میشود.
یکی دیگر از موقعیتهای شغلی در دنیای مد، استایلیست است و در ایران هم به تازگی این واژه را افرادی در مورد خود به کار میبرند، اما واقعا ما در ایران استایلیست داریم؟
به مطلب جالبی اشاره کردید. امروزه این عنوان هم در ایران مد شده است. سلبریتیها در دنیا باید افرادی به عنوان استایلیست داشته باشند که برای خرید لباس با آنها بروند. چهرههای مشهور نمیتوانند هر لباسی را بپوشند چون الگوی یک عده هستند و همه چیز آنها نقد میشود.
حال در ایران به پوشش افراد مشهور توجه کنید. وقتی قرار است کار یک طراح لباس تن یک هنرپیشه روی فرش قرمز جشنواره باشد، پیش از آن شخص به کار طراح توجه میشود، اما وقتی لباس نکات اولیه مثل تنخور خوب و دوخت خوب را ندارد پس طراح چه کار کرده است؟ بنابراین وزارت ارشاد میتواند قبل از این نوع مراسم طراحانی را به این افراد معرفی کند تا بتوانند مجموعههای آنها را ببینند و مطابق الگوپذیری جامعه خریداری کنند. باید ارتباطی به عنوان ویترین به وجود بیاید چون همانطور که تولیدکننده با طراح ارتباط ندارد، سلبریتیها هم با طراحان ارتباط ندارند. اگر طراحان لباسهایی که تن هنرپیشهها میبینیم واقعا افرادی حرفهای و به نام بودند دوخت لباسها آنقدر مشکل نداشت. طراح باید به واسطه خصوصیات آن شخص لباس را طراحی کند ولی این اتفاق نمیافتد.
حتی اگر این ارتباط بین طراح لباس و هنرمندان ایجاد شود، نکته مهم این است که روی فرش قرمز چه لباسی باید پوشید؟ یک طراح چقدر جای بروز خلاقیت دارد و آنچه ارائه میشود باید زیبا باشد یا غیر معمول؟
اگر کسی واقعا طراح باشد پس درمانگر هم هست و درمانگری یعنی دادن یا گرفتن اعتماد به نفس فرد. در بسیاری از لباسهایی که دیدم هیچ فکری وجود نداشت، چه برسد به خلاقیت. خیلی چیزهای متفاوت هست که طراح میتواند روی آن کار کند و استفاده نکردن از آنها به دلیل نبود پختگی افراد است. گذشته از آن طراح لباس در ایران خط قرمزهایی دارد که آنها را میشناسد. پس چگونه یک هنرپیشه با لباسی روی فرش قرمز میآید که در جامعه ما قابل استفاده نیست.
باید با جستجو در اینترنت و بررسی برندها، خط فکری طراحان را بشناسیم تا بتوانیم آنها را نقد و تحلیل کنیم. ما در دنیایی هستیم که چشمی به نام اینترنت داریم، اما بعضی طراحان ما حتی کپی کردنشان هم درست نیست و در نتیجه روی فرش قرمز طرحی را میبینیم که قبلا به شکل بهتری ارائه شده بوده و حالا با کاستیهایی اجرا شده و این به معنی عدم آگاهی است.
مریم درویش