به گزارش خبرنگار هنرآنلاین، اخیرا مطلع شدیم احتمال آن هست تا جزیره قشم به عنوان سایت نمونه گردشگری کشور برای ثبت ملی و جهانی معرفی شود. به این بهانه با عبدالرضا دشتی زاده رئیس میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی قشم انجام شده که در ادامه می خوانید.

- در ابتدا از پیشینه تاریخی جزیره برایمان بگویید.

جزیره قشم از لحاظ زمین شناسی و رسوب شناسی در واقع بخشی از زاگرس جنوبی محسوب می شود یعنی برخلاف دیگر جزایر خلیج فارس که از گنبدهای نمکی و مرجانی که از شش هزار سال پیش بوجود آمدند تشکیل شده این جزیره ادامه زاگرس در تنگه هرمز است که تا عمان پیش می رود. رشته کوهی که در اواخر عصر یخبندان یعنی کمتر از پنجاه هزار سال پیش با آب شدن تدریجی یخ ها و جدا شدن از سرزمین اصلی در حدود ده هزار سال قبل تبدیل به جزیره می شود. در پایان نامه دکتری من که مربوط به سکونتگاه بشر نخستین است، قشم به دلیل سکونت بشر اولیه در هفت هزار سال پیش دارای اهمیت تلقی می شود.

مسئله مهم دیگر تداوم استقرار در جزیره قشم است. یعنی از دوره پارینه سنگی یعنی زمانیکه انسان مهاجر و غیر یکجانشین بوده، در جزیره قشم و در منطقه ای به نام "بام قشم" ما توانستیم قدیمی ترین استقرارگاه انسان در خلیج فارس را کشف کنیم که با توجه به همین موضوع به قشم دعوت شدم وبا سمت ریاست میراث فرهنگی در اینجا ماندگار شدم. خوشبختانه محوطه "بام قشم" هم در این فاصله ثبت ملی شد.

به این ترتیب ما حتی از دوران پارینه سنگی در قشم آثار به جا مانده داریم. در سال 1391 پروژه باستان شناسی خلیج فارس را انجام دادیم . در این پروژه حدود دویست محوطه به صورت بندرگاه مربوط به دوره های اشکانی و ساسانی شناسایی شد. این کشف نشان می دهد که ایرانی ها در این دوره ها در خلیج فارس حضور داشتند وبه تجارت سالم با شرق دور ، قسمت های شرقی آفریقا و هند می پرداختند به این معنی که برای مثال هرگز وارد تجارت برده و امثال آن نشدند. حضور ایرانی ها در جزیره قشم هم در دوره های هخامنشی، اشکانی و ساسانی دیده می شود.

- چه آثاری از این دوره های تاریخی در جزیره برجای مانده است؟

آثار به جا مانده این منطقه از این دوران بیشتر همان بندرگاه ها هستند چرا که جزیره قشم نقش محوری در خلیج فارس داشته یعنی در رابطه با کرانه های شمالی و جنوبی خلیج فارس یک پایلوت به حساب می آمده است. در دوران اسلامی هم جزیره قشم اهمیت خو را از دست نداد و در دوره آل بویه در قرن چهارم، دوره سلجوقی قرن پنجم و دوره تیموری در قرن هشتم آثاری در قالب ابنیه مذهبی و سازه های دفاعی در قشم شناسایی شده اند که خوشبختانه تعداد زیادی از این ها ثبت ملی شده است. این آثار مسئله مهمی را نشان می دهدو آن تداوم حضور ایرانیان در خلیخ فارس است. شما تصور کنید ما اگر در دوره آل بویه سازه دفاعی داریم یعنی درقرن چهارم ایرانی ها از خلیج فارس حفاظت می کرده اند و این یکی از مدارک مهمی است که حاکمیت ایرانی ها را بر خلیج فارس نشان می دهد.

- در صیانت از این آثار آیا تاکنون اقدام موثری صورت گرفته است؟

نکته ای که بر آن تاکید دارم فعالیت های مذبوحانه کشورهای حاشیه جنوب خلیج فارس در چند سال اخیراست که متاسفانه آن هم به دلیل کم کاری های ما در حوزه میراث فرهنگی خلیج فارس، باستان شناسان جویای نام را به خدمت می گیرند و خیلی از آثاری که مربوط به امپراطوری های هخامنشی، اشکانی و ساسانی است را به نام خود که در آن دوران اساسا به صورت اقوام چادرنشین زیست می کرده اند و حتی از معماری بی بهره بودند اعلام می کنند و خود را میراث دار خلیج فارس می دانند و نامی از ایران هم نمی برند. این یکی از فجایعی است که به خصوص در چند سال گذشته که ما رکود فرهنگی در همه حوزه ها داشته ایم روی داده است. مسئله دیگری که آن هم تاثیر فاجعه باری از خود را برجا خواهد گذاشت این است که کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس حتی اشیاء مردم شناسی جزیره قشم و سایر جزایر را خریداری کرده و به صورت قاچاق وارد کشورهای خود کرده و در موزه های خود قرار داده و به عنوان فرهنگ عربی معرفی می کنند. این یعنی این که هنر ایرانی در روز روشن به تاراج می رود.

- علت اصلی غنی بودن میراث فرهنگی قشم در چیست؟

جزیره قشم به این علت که موقعیت استراتژیک خاصی داشته می توانیم تلفیقی از هنرهای خاورمیانه را درآن ببینیم. هنر هند از حیث پوشاک و شمال آفریقا از حیث موسیقی از این جمله اند که به دلیل ارتباطات تجاری با این مناطق تاثیر متقابل بر یکدیگر داشته اند.

- آیا معرفی جزیره قشم به عنوان سایت نمونه گردشگری عملی است و یا اراده ای جدی برای تحقق آن مشاهده می شود؟

این کار انجام نخواهد شد مگر زمانی که به جامعه بومی قشم اهمیت داده شود. یعنی زمانی می توانیم بگوییم این کار را می توانیم انجام دهیم که جامعه ساکن جزیره وضعیت فرهنگی و اقتصادی متعادلی داشته باشند. در غیر این صورت چنین ادعایی تنها یک یاوه است و هیچ گاه جامه عمل نخواهد پوشید. وقتی جامعه بومی قشم یک جامعه صدمه دیده است و در وضعیت اقتصادی بغرنجی به سر می برد، نمی توانیم گردشگر را دعوت کنیم . در این شرایط ورورد گردشگر تنها به تخریب منطقه منجر می شود. برای چنین اقدامی لازم است مرمت و حفاظت از آثار تاریخی منطقه را به سطح مطلوبی برسانیم و وضعیت اقتصادی اش را به تعادل برسانیم.

- پتانسیل جزیره برای چنین اقدامی تاچه حد است؟ جزیره قشم هم از نظر تاریخی و هم طبیعی پتانسیل بالایی دارد. تنها ژئوپارک جهانی خاورمیانه، معماری زیبا، بش از دویست کیلومتر سواحل ماسه ای جزیره، جنگل حرا که یکی از زیستگاه های پرندگان مهاجر است از این جمله اند. در صورت ساماندهی ریشه ای و توسعه پایدارکه یکی از شرایطش ساماندهی جامعه محلی است می توانیم ادعا کنیم که گردشگری قشم منطقه نمونه در خاورمیانه است. نه اینکه گردشگر به جزیره بیاید و در خیابان ها چادر بزند و زباله های خود را در حاشیه روستاها رها کنئد و بعد در بازار کالای بی کیفیت چینی را به جای صنایع دستی جزیره خریداری کند و مدعی رونق گردشگری در منطقه شویم.

- در پایان از فعالیت های میراث فرهنگی جزیره قشم بگویید.

اقداماتی که در میراث فرهنگی قشم انجام داده ایم نسبت به آنچه در ذهن داریم بسیار کم بوده است. بزرگترین پروژه باستان شناسی خلیج فارس در قشم ، تبدیل قلعه تاریخی پرتقالی ها از محل تجمع اراذل و اوباش به محوطه تاریخی از جمله این اقدامات است. امسال هم حدود پنج کاوش در منطقه خواهیم داشت. اما این ها در مقابل عظمت خلیج فارس کارهای زیادی نیست. باید تمام محوطه های تاریخی قشم ساماندهی شود که موجب تقویت هویت ملی و هم جذب گردشگر می شود.

گفتگو از شادی ثروت