اصغر جاشویی، مدرس و نوازنده جنوبی درباره سازهای موسیقی استان بوشهر به خبرنگار هنرآنلاین گفت: نی انبان یکی از قدیمیترین سازهایی است که در کشورهای زیادی آن را به عنوان ساز اصیل میشناسند ولی شکل ظاهری آن مقداری با هم تفاوت دارد. در زمانهای قدیم مردمی که از جایی به جای دیگر میرفتند، این ساز را نیز با خود جابه جا میکردند وبا تغییر دادن شکل ظاهری آن، آن ساز را در منطقهٔ جدید مورد استفاده قرار میدادند و پس از مدتی جز سازهای سنتی آن منطقه در میآمد. با اینکه این ساز در کشورهای مختلف از نظرشکل و صدا تفاوتهایی دارد، ولی نمیتوان گفت که مشابه یکدیگر نیستند.
وی بیان کرد: این ساز کمی بزرگتر از دوزله معمولی (و گاه با هفت سوراخ) که انتهای قمیش دار آن به کیسهای به نام "انبان" الصاق و دقیقاً "هواگیری" شدهاست که از این نقطه الصاق هوا خارج و داخل نشود، در نزدیکی محل الصاق دوزله لوله دیگری به طول نامعین خارج شده (محل خروج این لوله نیز به دقت هواگیری شده) که نوازنده آن را به دهام میگذارد و از این طریق کیسه را پر باد میکند و در نتیجه فشاربازو آرنج بر روی کیسه که هنگام نواختن آن را زیر بغل گرفته است؛ هوا را به داخل لوله دوزله میفرستند و با انگشتان خود سوراخها را باز و بسته میکند. جاشویی معتقد است ساز نی انبان یک ساز لال است. چرا که تنها هشت اکتاو است. و صدای آن مثل آدم لالی هست که دست و پا شکسته صحبت میکند اما صحبتهایش شیرین به نظر میرسد.
وی افزود: با انبان فقط میشود در دستگاه شور نواخت و نه چیز دیگر، اما ما به کمک امید دوستار، دستکاری ای در این ساز انجام دادهایم که بشود ماهور و سه گاه هم بنوازد، اما این ابتکار انحصاری است و نمیتوان با یک ساز همه این دستگاهها را با هم نواخت و هر نی انبان برای یک دستگاه ساخته میشود.
به گفته وی، نی انبان از ترکیب نی جفتی و پوست آهو یا بز ساخته میشود. پوست آهو این روزها کمتر است چرا که شکار این حیوان نیست و تازه اگر هم شکار بتوان کرد، روش خاص خود را دارد. چون برای استفاده پوست را درسته از تن حیوان در میآورد و نحوه شکار آن اگر با تیر اندازی باشد این پوست سوراخ میشود و دیگر قابل استفاده نیست.
وی در توضیح نی جفتی که قسمتی از ساز نی انبان است گفت: ساز نی جفتی هم مختص به ایران نبوده، توسط آفریقا و هندیها از راه دریا که داد و ستد از آن صورت میگرفته وارد بوشهر میشود، و اسکاتلندی ها هم این ساز را به خوزستان میبرند. در شهرهای جنوبی و به خصوص بوشهر این ساز بسیار طرفدار دارد و حال و هوای آن در خانه همه بوشهریها هست.
این مدرس ساز نی انبان توضیح داد: نی 6 سوراخ دارد. یک ساز ناقص است و به یک اکتاو هم نمیرسد. اما صدایی که تولید میکند نوعی غم خاص دارد که من به عنوان یک مدرس پس از سالها همچنان وقتی صدای آن را میشنوم انگار که ماجرای غم انگیزی برایم میگوید و قصه آن غم به دلم میآورد. این ساز کوکهای مختلفی دارد و به مرور زمان به آن انبان که همان پوست آهو یا بز است به آن اضافه شده و موجب به وجود آمدن ساز نی انبان شده است.
وی بیان کرد: نی جفتی طرفدار بسیار دارد، اما در مراسمهای عزاداری بوشهر از "دمام" به عنوان ساز اصلی استفاده میشود، به طوری که اگر دمام در این مراسم نباشد کسی عزاداری محسوب نمیکند.
وی افزود: با وجود این که دمام هم آفریقایی و هندی است و گفته میشده برای جنگ یا توسط داروغهها استفاده میشده، حالا در محرم و صفر استفاده از ساز دمام یعنی آغاز عزاداری. دمام سازی همچون طبل است که دو طرف آن پوست بز است و یک طرف را با دست و طرف دیگر را با چوب مینوازند، این کار باعث میشود لهجه هر صدا با هم فرق کند.
جاشویی گفت: ساز دیگری که بعد از دمام در بوشهر مورد استفاده است "سنج کوچک" است که فضاهای خالی را پر میکند و صدای ریزی دارد.
وی ساز دیگر این خطه را "بوق" عنوان کرد که با شاخ گوزن و فیل ساخته میشده و امروزه از قایبرگلاس هم برای ساخت آن استفاده میشود که سازی شبیه به ترومپت های قدیمی است.
اصغر جاشویی مدرس و نوازنده بوشهری در آخر گفت: این سازها مارک و همچون مارک بوشهر و همچون اعضای بدن ما است.
انتهای پیام/38