سرویس تجسمی هنرآنلاین: گیزلا سینایی معتقد است؛ در هر مسیری از زندگی بن بستهایی است که میتواند آغازگر یک راه جدید باشد و میگوید؛ فکر میکنم بودن در مسیر به صورت مداوم مهمترین چیز است. گیزلا وارگا سینایی یک رنگ خاص بر بوم نقاشی ایران است. رنگ او هر رنگی که باشد بیشتر پرمایه به نظر میآید وقتی بعد از نزدیک به ۴ دهه نقاشی کردن و زندگی در ایران از او میشنوی که؛ بهترین نقاشیام را هنوز انجام ندادهام. گیزلا متولد مجارستان که سرنوشت از کوران جنگ خانمانسوز جهانی به هزار و یکشب ایرانیاش کشانده، شاید بیآنکه بداند مدتها است برای ما خیلی آشناتر از آنچه است که خود گمان میکند.
گفتوگو با این هنرمند در خبرگزاری هنر ایران همزمان با سالروز هفتادسالگیاش بهانهای شد برای مرور آنچه در همه این سالها پشت سرگذاشته است.
هفتادسالگی چطور است؟ این روزها چطور به زندگی نگاه میکنید؟
احساس عجیبی است. هفتاد سالگی بهتر از چهل سالگی است به این دلیل که وقتی به چهل سالگی رسیدم احساس کردم خیلی پیر شدهام ولی الان در هفتاد سالگی به این نتیجه رسیدم که سن فقط یک عدد است و اگر پربار زندگی کرده باشید این عدد خیلی اهمیت ندارد و مثل این است که آدم از یک صافی رد شده باشد و در نهایت خودش باشد. من هنوز این احساس را دارم که بهترین نقاشیام را هنوز انجام ندادهام و هنوز حرف برای گفتن دارم. چیز دیگری که میتوانم به این موضوع اضافه کنم این است که در این سن آدم با هیچ کسی رودربایستی ندارد و با دیگران راحتتر است و میتواند حرف خودش را مستقیم بزند. البته من همیشه رک بودهام و معتقدم روراست بودن خیلی بهتر است. و خب وقتی سنت بالا میرود این رک بودن را راحتتر از آدم میپذیرند.
کاری بوده که دوست داشتهاید انجام دهید و تا حالا نشده باشد؟
وقتی آدم شروع به کار میکند خب خیلی چیزها را نمیداند و آرزوی آرتیست بودن دارد؛ البته چون پدر من نقاش بود و خودم هم پا در عرصهٔ نقاشی گذاشتم میدانم که یک چیزهایی ایده آل یک هنرمند است و آدم فکر میکند که با یک سه پایه و بوم و رنگ یک زندگی رویایی دارد؛ ولی هیچگاه فکر نکردم که ممکن است در این مسیر آرتروز هم بگیرم. در مجموع میتوانم بگویم یک چیزهایی میخواستیم، یک چیزهایی رخ داد و در نهایت به چیزهای دیگری رسیدیم و بیشتر به اینکه خود راه انسان را با خودش میبرد و فکر میکنم نباید در مورد انجام نشدن خواستهها فکر کرد چون در هر مسیری از زندگی بن بستهایی است که میتواند آغازگر یک راه جدید باشد. من فکر میکنم بودن در مسیر به صورت مداوم مهمترین چیز است یعنی اگر میخواستم دوباره مسیری را انتخاب کنم باز همین راه را میرفتم.
اخیرا یک اتفاق خوب دیگر هم افتاده یعنی نشان لیاقتی که به تازگی از مجارستان دریافت کردید.
من سالها در ایران کار و به شرایط اینجا عادت کردهام اما همیشه یک کدورت کوچک در دلم وجود داشته که شاید چون ایرانی نیستم لابد به اندازهٔ هنرمندان ایرانی هم سهم نمیبرم و یک چیزهایی مال من نیست یا شاید دلیل آن را هم زن بودن خودم میدیدم اما با دریافت این نشان روشن شد فعالیتهایی که در ایران داشتهام حتی برایم امتیازی محسوب شده و یک جورهایی فکر کردم که خب حالا قدر مرا میدانند. میدانید که ریشهٔ مجارها را بخشی درغرب بخشی دیگر را از شرق میدانند. کتاب سفرنامهام هم که به تازگی رونمایی شد یک آرت ورک است که شنیدم در کتابخانه ملی مجارستان هم جا گرفته. ظاهرا خیلی آن را پسندیدهاند و به من گفتهاند هر نوع ایده برای برپایی نمایشگاه در آنجا دارم برایم فراهم خواهند کرد و میتوانیم در واقع پلی باشیم که هنرمندان مجاری در اینجا کار کنند و یا نمایشگاه بگذارند.
این روزها نقاشیهایی از شما در نمایشگاه "نوسنت گرایی" در موزه هنرهای معاصر هم روی دیوار رفته. آیا اولین باری است که کارتان در این موزه به نمایش در میآید؟
خیر. فکر میکنم حتی سال ۲۰۰۰ بود که یکی از کارهایم به موزه رفت و قبل از آن هم چنین اتفاقی افتاده بود.
فکر میکنید میتوانیم به زودی مروری بر آثار شما در قالب یک نمایشگاه جامع داشته باشیم؟
فکر میکنم خیلی سخت باشد چون خیلی کارها زیاد و پراکنده هستند و اگر این کار انجام شود موجب خوشحالی من است اما با این حال میگویم که پروژه سفرنامه برای من خیلی مهمتر است چون یک نمایشگاه سیار بود و ممکن است از اینجا به هندوستان و جاهای دیگر دنیا هم برده شود. در انتظار چنین موقعیتی هستم چون در هفت جای دیگر آن را نشان دادهایم و اکنون از گرجستان آن را برگرداندهام و به دنبال موقعیت مناسب برای نشان دادن آن در ایران هستم.
یعنی خیلی مشکل خواهد بود که از دورههای مختلف کاریتان نمایشگاهی برگزار شود؟
خیلی مشکل است چون من خودم تقریباً هیچ کاری ندارم و همهٔ کارها پراکنده هستند. تعدادی از آثار را میتوانم به یاد بیاورم کجا هستند ولی خیلی از آنها خارج از ایران رفتهاند و باید با کمک دوستان آنها را ردیابی و پیدا کرد.
فکر میکنید در خانواده سینایی نسل اولیها که شما باشید موفقتر هستند یا فرزندانتان؟
من فکر میکنم وقتی ما هم همسن آنها بودیم راه ما همین راهی بود که اینها اکنون آن را طی میکنند و تا زمانی که این دایره بسته نشده نمیتوان در مورد موفقیت یک نفر قضاوت کرد. در واقع بعد از مرگ یک نفر میتوان در مورد ماحصل کارهای او سخن گفت و من فکر میکنم این موفقیتها بدون ریاضت و تحمل سختیها رخ نمیدهند. البته باید بگویم شرایط ما هم با این نسل متفاوت است و من خودم درست وسط جنگ جهانی به دنیا آمدم که واقعاً دوران سختی بود. البته من زیاد این را احساس نکردم چون پدرم یک مرد رویایی بود و با وجود دشواریها، من احساس آرامش و خوشبختی داشتم. مثلاً به خاطر دارم پدرم در یک چاپخانه کار میکرد و کتابهایی که قرار بود خمیر شوند را به خانه میآورد که بیشترشان هم کتاب قصه بودند؛ مانند قصههای "هزار و یک شب" و آنها را برای من میخواند. برای من کشف آن سرزمینها یک رویا بود و وقتی با آقای سینایی ازدواج کردم و به ایران آمدم واقعاً شگفت زده شدم. خیلی چیزها برای من که به ایران آمده بودم تازه بودند. البته به این دلیل بود که تفاوت فاحشی با فضایی که در آن زندگی کرده بودم داشتند.
در مورد دورهٔ اول کاریتان که اسمش "از غرب به شرق" بود؛ برایمان بگوئید؟
این مجموعه در حقیقت دید یک انسان است که میآید در مملکتی و در ابتدا فقط ظواهر این دنیای جدید را میبیند. مانند کلهپزی یا مردمی که که در کوچه قالی حمل میکنند. دید من به عنوان یک فردی که بیرون به درون این فضاها آمده با نگاه یک ایرانی با هم فرق میکرد بنابراین در آن دوره آثار بیشتر به این سمت و سو تمایل داشتند. مثلا چیزی که برای من هنوز عجیب است همین پیک نیک رفتن ایرانی هاست که ماشین را جایی پارک میکنند و در همان دود و خاک کنار ماشین مینشینند و حتی دوست ندارند کمی راه بروند.
در مجموعه "از غرب به شرق" به نوعی خشونت و ترس وجود دارد. فکر میکنید این ترس از کجا نشأت گرفته است؟
من فکر نمیکنم ترس وجود داشته باشد. این شاید از آن اشتباهاتی است که ما فکر میکنیم اگر کلاغ میکشیم معنا یا بار مثبتی ندارد. من فکر میکنم یک اثر هنری همواره قرار نیست چیزهای زیبا را به تنهایی نشان بدهد. ممکن است زیبایی را نشان بدهیم اما باید آن ترس و واهمه و واقعیت را در کنار هم نشان داد. من به این معتقد هستم که یک اثر هنری باید برخی مواقع به شما شوک هم بدهد. البته این اعتقاد من است که اثر هنریای که در آن علامت سئوال نیست؛ شاید اثر خوبی هم نیست. البته تأکید میکنم که این دیدگاه شخصی من است. مثلا در مجموعه عروسکها همیشه این سئوال بود که این عروسکی که شکسته است و دور انداخته شده؛ چرا میخواهد لبخندش را همچنان حفظ کند؟ اما در آثار تخت جمشید یا دیوارها این فلسفه و این سئوال یک شکل واقعی به خودش میگیرد. یادم میآید که مجموعهٔ عروسکها را در وین به نمایش گذاشتیم و من در آن زمان سی و پنج سالم بود و برایشان این سئوال بود که چرا شما که این قدر جوان و زیبا هستید این عروسکهای کور را کشیدهاید؟ و یادم هست که به آنها درمورد شرایط جنگی که بر ایران حاکم بود گفتم و عنوان کردم که هنرمند باید احساس واقعیاش را در آثارش بازتاب بدهد. من حتی فکر میکردم عروسکها به دلیل نوع نگاهی که در آنها بود؛ خریداری نداشته باشند اما خوشبختانه همگی به فروش رفتند.
از آن مجموعه یک اثر بر روی جلد کتاب شطرنج با ماشین قیامت کار شد. در جریان بودید؟
بله. این کتاب کار آقای احمدزاده است. در منزل ما این کار را دید و به من گفت این اثر درست مثل این است که داستانش در آبادان اتفاق افتاده باشد و آن تنها تابلوی عروسکی بود که من دوست داشتم آن را نگه دارم و مرا به دورانی از جنگ در مجارستان میبرد که من کودک بودم و داشتم درخت کریسمس را تزیین میکردم و دلهره داشتم که آیا پدرم به منزل میرسد یا نه. برای من این اثر یک حس شخصی داشت و آقای احمدزاده که آن را دید خواهش کرد که آن را پشت جلد کتابش بگذارد؛ چون با فضای کتاب هم جور در میآمد. البته این اثر در نهایت به آقای احمدزاده تقدیم شد. چون بچههایش میخواستند برای تولدش این اثر را به او هدیه بدهند.
این مجموعه چه سالی در ایران به نمایش درآمد؟
این مجموعه هرگز به صورت نمایشگاه در نیامد بلکه با آثار دیگر در کنار هم و به صورت گروهی به نمایش در آمد. اما برای عروسکها دو نمایشگاه در وین داشتم.
آثار را برای فروش به وین برده بودید؟
خیر. میدانستم که هیچ دیوانهای حاضر به خریدن این آثار نیست چون جنبهٔ دکوراتیو ندارند. ولی هر زمان که اثری را برای فروش و یا مشتری خلق کردم کار خوبی از آب در نیامد. من همواره آنچه در وجودم بوده را نقاشی کردهام و مثلاً در مورد دورهٔ دیوارها همیشه همه میگویند که آن دوره خیلی خوبی بوده و کاش میتوانستی از آن آثار دوباره بکشی. من هم تلاش کردم دوباره بکشم اما خب، چون تکرار کردم و دورهٔ آن گذشته بود به نظر خودم آثار خوبی نشدند. اینطور شد که دیگر سفارشی کار نکردم و فکر میکنم هنرمند باید در انتخاب موضوع و شکل کار آزاد باشد و آنچه در دلش هست را بکشد. همینطور است که میبینیم شاعری که مدح پادشاهان را میگوید سطح کارش با شاعری که از دلش سخن میگوید متفاوت است. به همین دلیل فکر میکنم چون دوست نداشتهام خودم را تکرار کنم در نقاشی دورههای مختلفی را داشتهام.
بعد از عروسکها یک دوره به اسم "طنین سکوت" داشتید.
بله در این دوره من با افکار خیام آشتی کردم که بیشتر برگرفته از مجسمههای آشور و پرسپولیس هستند. در این آثار زندگی و گذشته با هم تلفیق شدهاند. برای من که از سرزمینی میآیم که بیش از هزار سال بیشتر تاریخ نداریم خیلی جالب و عجیب بود.
در این میان مجموعه "جنوب و ماسکها" را هم خلق کردهاید که از قلم افتاد. در مورد این دوره برایمان بگویید؟
بله. دنبال اسطوره و داستانهای کهن بودم و یک مسافرت به جنوب داشتم و زنهایی را با نقابهای رنگی دیدم و احساس کردم اسطورهٔ مجسم روبروی من اینها هستند. در آن زمان احساس میکردم گذشته در مقابل من ایستاده است. من داستانهای زیبایی در مورد جنوب شنیدم که خیلی جالب و هیجان انگیز بودم و میتوانم آنها را با داستانهای یونانی مانند "ادیپ" یا "الکترا" مقایسه کنم. خب اگر عمری باقی ماند؛ دوست دارم در مورد آنها نیز کار کنم. حس قویای در مورد جنوب دارم و هنوز عشق من به جنوب تمام نشده است. من در جنوب متوجه یک سری خطوط موازی در اسطورههای غرب و شرق شدم. میتوانم بگویم مثلاً فیگور آناهیتا مانند فیگور آرتمیس است. یا مثلا گاو بازی در اسپانیا را مرتبط با آیینهای میترائیسم در مورد ریختن خون گاو بر زمین میدانم.
پس از مجموعهٔ جنوب یک پروژه هنر محیطی در جزیرهٔ هرمز ارائه دادید. در مورد کارهای محیطیتان برایمان بگویید؟
کارهای محیطی را خیلی دوست دارم و دنبال میکنم چون اگر توجه کرده باشید من در کارهایم به طبیعت گرایش زیادی دارم. یک بار برای یک فستیوال محیطی دعوت شده بودم که یک ماندالای بزرگ در ساحل کار کردیم. البته تجربهٔ جالبی بود که کار محیطی شما را خود طبیعت خراب میکرد که خیلی نزدیک به فلسفه شرقی است. تبتیها مراسمی دارند که یک ماندالای بزرگ توسط دویست راهب و با حضور دالایی لاما ساخته میشود. در طی یک هفته این ماندالا درست میشود و در نهایت در مراسم زیبایی این ماندالا را جارو میزنند و در دریا میریزند. بعدها یونگ این ماندالا را به روانشانسی وارد کرد و از آن برای تمرکز و آرامش بیماران سود میجست. خود من کارگاهی در تمام دنیا از هند تا پاریس داشتم که در آن ماندالا کار میشد و بازتاب خیلی خوبی داشت. ماندالا در واقع مفهوم عمیقی را نشان میدهد به این معنی که هر چه شما خلق میکنید و یا از خودتان به جا میگذارید بالاخره تمام میشود. من در هنر محیطی که کار میکنم این فلسفه را به کار میبرم و آن را دوست دارم. البته تفاوت ما با مراسم اصلی این است که ما عکس و فیلم هم میگیریم. آقای نادعلیان که در این کار حرفهای هستند هم از کارشان فیلم و عکس تهیه میکنند. در مورد آثار نقاشی همین طور فکر میکنم و معتقدم نباید کار را برای خودتان نگه دارید. طرز فکر کسانی که کارهایشان را نمیفروشند یا برای خودشان نگه میدارند به نظر من خیلی غیر منطقی میآید. به نظر من چنین شخص دیگر پیشرفتی در کارش نخواهد داشت.
اخیرا در یک تجربه محیطی در جزیره کیش هم شرکت داشتید.
- یک "اِن جی او" از تصویرگران و نقاشان دعوت کرد تا در مورد مرجانها و ماهیهای کیش کار کنند و در نهایت یک نمایشگاه برگزار شود. میتوانم بگویم که تجربه خیلی خوبی بود. حرف اصلی این بود که یک سری از ماهیها و مرجانها در اثر ساخت و سازهای دریایی از بین میروند یا در حال انقراض هستند. یا اینکه میخواهند بر روی دریای جنوب اسم عربی بگذارند و بهتر است که با این حرکت به سمت بهبود شرایط پیش برویم تا جلوی تخریبهای دریایی گرفته شود. البته من فکر میکنم ضروری است که گالریهایی در کیش راه اندازی شود. چرا باید در جزیرهٔ تجاری کیش فقط برند بفروشیم؟ به هر حال آنجا خیلی توریست دارد و میتواند به یک مرکز برای جذب توریست از طریق هنرهایی مثل نقاشی بدل شود. وقتی در آنجا مردم همه چیز میخرند؛ خوب چرا آرت نخرند؟ البته فکر میکنم این اواخر یک سمپوزیم مجسمه در آنجا داشتند که برای اولین بار در کیش برگزار میشد.
و بالاخره اینکه پروژهٔ بعدیتان چه خواهد بود؟
الان در حال کار کردن روی همین پروژه ماهیها و مرجانها هستم تا ببینیم بعد چه پیش میآید.
انتهای پیام/
حمیده پازوکی