سرویس تئاتر هنرآنلاین: یکم) به ندرت می‌توان نمایشنامه‌نویسی را پیدا کرد که تمام آثارش شاهکار و ارزشمند باشد. حتی نویسنده‌گان بزرگ دنیا هم در میان نوشته‌هاشان، چند تایی اثر کم‌اهمیت دارند. تنسی ویلیامز آمریکایی نیز از این قاعده مستثنا نیست.

دوست‌داران هنر نمایش در جهان و ایران، او را با نمایشنامه‌های ماند‌گار "باغ‌وحش شیشه‌ای" و "اتوبوسی به نام هوس" می‌شناسند اما این روزها نمایشنامه "نمی‌دونم فردا چی می‌شه"، یکی از متن‌های کم‌تر خوانده و شناخته‌شده این نویسنده با کارگردانی سمیرا مهدوی در فرهنگسرای ارسباران اجرا می‌شود؛ نمایشی ساده با یک کارگردانی معمولی و قابل‌قبول. داستان نمایش به ماجرای ارتباط عاطفی میان زن و مردی می‌پردازد که مشکل کوچکی با هم دارند اما زن آن را بزرگ و حل‌ناشدنی جلوه می‌دهد. مرد که معلم مدرسه است، نمی‌تواند خوب حرف بزند و از مشکلِ کم‌رویی رنج می‌برد. او نمی‌تواند جمله‌هاش را تمام کند یا منظورش را خوب برساند. زن که از علاقه او به خود باخبر است، این مسئله را به شکلی سادیسم‌گونه دست‌مایه ریشخند مرد و تفریح خود قرار داده است. در روایت این قصه، تنسی ویلیامز بیشترین بار اطلاعاتی را بر دوش زن گذاشته. او یک‌ریز حرف می‌زند و حرف می‌زند و در طول حرف‌هاش یا مرد را مسخره می‌کند یا پیش‌داوری و قضاوت، و مرد گویا به خاطر حسِ عاشقانه‌اش نسبت به زن نمی‌تواند گستاخی او را پاسخ بدهد اما جالب آن‌که در پیشرفت داستان، مخاطب به مرور درمی‌یابد زن نیز با مشکل حادی گریبان‌گیر است. او دارو می‌خورد، خنده‌های بی‌دلیل و وحشیانه سر می‌دهد یا ناگهان ابراز خستگی و کلافه‌گی می‌کند. این همان حلقه مفقوده ماجراست که متاسفانه خیلی دیر برای تماشاگر فاش می‌شود؛ این‌که زن به افسرد‌گی مبتلاست و در حقیقت او نیز مانند مرد تنهاست و نیاز به همدم و هم‌صحبت دارد. مرد که به نظر می‌رسد این موضوع را از آغاز دریافته، خود را به دست بازی زن می‌سپارد تا در کنار او به آرامش برسد. گرچه مرد در این شب تازه ـ برخلاف شب‌های دیگرـ سنت‌شکنی می‌کند و بیش‌تر از دیدارهای پیشین حرف می‌زند، گیرم فقط چند کلمه بیشتر، ولی همین بیان تجربه‌های جدید است که توجه زن را بیش از شب‌های گذشته به او جلب می‌کند تا در نهایت اجازه بدهد مرد امشب را نزدِ او بماند و در بالارفتن از پله‌ها کمکش کند. از منظر زن، آنچه سبب ملاقات‌های تکراری شبانه آنها شده، وابستگی است، نه دل‌بستگی اما مرد عاقبت با اعترافی دیرهنگام، زن را متوجه اشتباهش می‌کند. او می‌گوید "دوستت دارم و می‌ترسم"، و چیزی که موجب ترس مرد شده، نه خود دوست‌داشتن، که ابرازِ دوست‌داشتن است. او زن را دوست دارد، ولی با صدای آهسته.

دوم) در کارگردانی نمایش، اتفاق ویژه‌ای را شاهد نیستیم. مهدوی متنِ ویلیامز را خیلی خطی و سرراست به اجرا درآورده است. میزانسن‌ها دور از هرگونه تصویرسازی پیچیده است و ریتم و روایت نمایش، درست مانند رابطه زن و مرد، کُند و کِش‌دار و گاهی کسالت‌بار. در دکورِ ثابت و قاب‌های تکراری نمایش، بازیگران مجبورند مخاطب را تنها با نحوه بیان و بازی‌های گفتاری ـ بیشتر در مورد زن ـ به دنبالِ خود بکشانند. حتی مرد هم که این فرصت را دارد تا با بروز بازی‌های رفتاری، فضای جذابی را به نمایش تزریق کند، به دلیل کارگردانی غیرخلاقانه مهدوی از این امتیاز محروم مانده. یکی از لحظه‌های کشنده و بی‌تاثیر نمایش، صحنه بازی دومینو است. به راستی چرا تماشاگر باید دقایقی طولانی را شاهد یک بازی نه چندان آشنا و خاص میان دو شخصیت نمایش باشد، بی‌آنکه بداند میان آنها و بازی‌شان چه می‌گذارد یا چه معنایی باید از آن بازی استنباط بشود؟ با توجه به این‌که شخصیت‌ها نام ندارند و می‌توان مشکلِ آنها را به هر فرهنگ و قومیتی نسبت داد، آیا بهتر نبود با انتخاب یک بازی آشنا و جهانی‌تر ـ برای نمونه شطرنج یا ورق ـ علاوه بر رمزگشایی از افکار و دغدغه‌های شخصیت‌ها، زمینه جذاب‌تری برای سرگرمی تماشاگر فراهم می‌شد؟

سوم) در میان دو بازی نمایش، محمدعلی حسینعلی‌پور بسیار خوب و موفق عمل کرده است. نحوه بیان و نگاه او شخصیت ساده‌لوح و خجالتی مرد را به درستی نشان می‌دهد و با آن‌که در بیش‌ترین لحظه‌های نمایش، حرکت بخصوصی ندارد، ریزترین و ساده‌ترین حرکت‌های او، احوال و افکار مرد را بیرون می‌ریزد. نگاه کنید به جایی‌که مجبور است چسب زخمی را دورِ انگشت زن بپیچد و این کار ساده را ـ از سر خجالت ـ به شکلی نصفه‌نیمه انجام می‌دهد. اشاره انگشتِ مرد به انگشت زن یک بازیِ نمایشی کوچک اما به شدت جذاب و شیرین خلق می‌کند. بازی راحله طاهری گرچه چندان توی ذوق نمی‌زند و تماشاگر می‌تواند آن را تحمل کند، ولی تکرارِ بیش از حد خنده‌های عصبی و اغراق‌آمیز، زن را از وجه افسرده‌گی و بیمارگونه‌گی دور کرده و او را بیشتر موجودی بدجنس و دیگرآزار نشان می‌دهد. در حالی‌که زن هم به اندازه مرد، نیازمندِ اوست. اگر طاهری در بازی خود از سکوت‌های طولانی و نگاه‌های مفهومی و سرزنش‌بار به مرد استفاده می‌کرد، بی‌شک می‌توانست وجوه بیش‌تر و پنهان‌تری از شخصیت زن را به نمایش بگذارد اما در این شکل از بازی، بی‌ضرورت گرفتارِ خنده‌های ناخوشایند و پرگویی‌های کلافه‌کننده و آزارنده شده است. در مجموع باید گفت نمایش "نمی‌دونم فردا چی می‌شه" هرچند دست‌آورد ضعیفی برای گروه اجرایی نیست، ولی پیش و بیش از هر چیز به آثار تجربی و دانشجویی شباهت دارد تا یک اثر حرفه‌ای و کامل از کارگردانی که حدود ده سال است در عرصه تئاتر و به‌ ویژه کارگردانی فعالیت می‌کند.

انتهای پیام/

احمدرضا حجارزاده