سرویس تئاتر هنرآنلاین: "خانمها! آقایان! به قرن ۱۶ خوش آمدید، من مرد عام هستم، قرن شانزده قرن مرد عام است، مثل همه قرون دیگر، دراین قرن، ما مردان عام خیلی کارها انجام میدهیم..."
این آغاز نمایش "مردی برای تمام فصول" است. نمایشی که حاصل انتظار چند ساله مرد نامآشنای سینماست که دیدن کلاه مشکی خاص و شال گردن سفیدش تنها یک نام را به ذهن متبادر میکند: بهمن فرمانآرا.
بهمن فرمان آرا که به دلیل اخلاق خوش حرفهای زبانزد خاص و عام است بعد از انتظاری بلند مدت با وجود بیماری سخت و جدیدش به آرزوی اجرای نمایشنامه "مردی برای تمام فصول" به همراه بهترینهای عرصه تاتر جامه عمل پوشانده و معتقد است تدبیر دولت اعتدال و امید شامل حالش شده است. او از نسلی است که تاتر کلاسیک را به خوبی درک کرده و میانهای با مدرن کردن متون فاخر تاتر ندارد.
او میگوید همه تلاشش این است که جوانان علاقهمند به تئاتر نمایشی کلاسیک با تمام جزئیات را مشاهده کنند حتی اگر منتقدان این بار به او لقب مردی برای یک فصل و یا دو فصل را بدهند! پیش از شروع اجرای نمایش "مردی برای تمام فصول" گپ و گفتی صمیمی با بهمن فرمان آرا داشتیم که در ادامه آن را میخوانید.
آقای فرمان آرا کمی به عقب برگردیم یک دهه از زمانی که قرار بود نمایش "مردی برای تمام فصول" را روی صحنه ببرید گذشته، حالا بعد از گذشت این همه سال و تحمل ناملایمات، در آستانه اجرای نمایشتان هستید آن هم در بهترین سالن تئاتر کشور... چه اتفاقی افتاد که ناگهان همه چیز وفق مراد شما شد؟
کجای این اتفاقات ناگهانی بود؟ خود شما اشاره کردید، یک دهه گذشته... اما خب دلایل که مشخص است، اما حالا نمیخواهم به آنها بپردازم، به نظرم بهتر است حالا هم بیان نشود، اما در مجموع فضا تغییر کرده... در دولت آقای روحانی که خودم هم از جمله کسانی بودم که به ایشان رای دادم یک فضای فرهنگی مثبتی ایجاد شده است. علی جنتی به عنوان وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و همکارانشان که مسئول شدهاند، آدمهای فرهنگی هستند یا لااقل دغدغه فرهنگ دارند. این بود که به خود این جرات را دادیم که این پروژه را اجرا کنیم. مسئولان هم همراهی کردند مثلا در مورد سالن واقعا ما غیر از تالار وحدت جای دیگری نمیتوانستیم این نمایش را روی صحنه ببریم.. یکی به دلیل عمق صحنه و تعداد صندلیهای که در این تالار وجود داره و همینطور اجرای خاص این نمایش است که توام است با با لباسهای فاخر و مخارج بالا، گریمهای سنگین و... در هر صورت شرایط مهیا است و گروه ما از روز شنبه هفدهم آبان ماه جاری اجرا را شروع خواهیم کرد و امیدوارم مردم دوست داشته باشند.
فکر میکنید مردم از نمایش شما استقبال کنند؟
امیدوارم! گروه اجرایی این کار در عرصه تاتر ایران کم نظیرند، از طراح صحنه که منوچهر شجاع است تا بازیگرانی مثل رضا کیانیان، سیامک صفری، هدایت هاشمی، احمد ساعتچیان و... من سعی کردم برای این اجرا همه بچههای فعال تاتر ایران حضور داشته باشند و سعی کردیم کار خوبی را برای اجرا آماده کنیم. میدانم برای اولین بار نیست ولی کارن همایونفر برای این نمایش موسیقی ساخته که با ارکتر اجرا شده، ما بسنده نکردیم به یک ساز محدود واقعا کم نگذاشتیم...
برای اجرای این نمایش مرکز هنرهای نمایشی به شما پیشنهاد یا شما درخواست کردید؟
معمولا کسی به من پیشنهاد نمیکند! من پیشنهاد کردم و این بارآنها پذیرفتند. به دوستان گفتم با آمدن دولت جدید و در پیش گرفتن شعار تدبیر و اعتدال امیدوار شدم که با اهالی فرهنگ و هنر با تدبیر برخورد شود و خوشبختانه با تدبیر هم مواجه شدیم یعنی کاملا در جهت فکری ما عمل شد و دست ما را برای اجرا باز گذاشتند. ما در کشورمان یک تالار وحدت داریم و هزاران درخواست برای اجرا، اما با درخواست ما موافقت شد. شاید موردی که به اجرای ما کمک کرد این بود که من تقاضای هیچ کمک مالی از مرکز هنرهای نمایشی نکردم، زیرا میدانستم برای این درخواست باید کمسیونهای مختلف تصمیم گیری کنند و ما زمان اجرا را از دست میدادیم به هر جهت عزیزانی که عمری است در عرصه تاتر فعالیت میکنند و از این راه امرار معاش میکنند امکان داشت ناراحت شوند، حق هم داشتند ممکن بود بگویند به فرمان آرا بودجه میدهید و به ما که عمری در تئاترخاک صحنه خوردیم، بودجهای تعلق نمیگیرد! به همین دلیل از همان ابتدا کمکی نخواستیم. فقط با مجموعه تالار وحدت و بنیاد رودکی قرار داد منعقد کردیم.
چرا تا این اندازه اصرار داشتید نمایش "مردی برای تمام فصول" را اجرا کنید؟ با این همه سخت گیری و اعمال سلیقه و یک دهه انتظار... در این سالها چرا سراغ متن دیگری نرفتید؟ این نمایش چه جذابیتی برای بهمن فرمان آرا دارد؟
من در سنی نیستم که قرار باشد یا توانش را داشته باشم که ۱۰ نمایش دیگر را به روی صحنه ببرم! در ضمن به نظرم متن کار بسیار فاخری است که همان ۹ سال قبل که قرار شد کار را اجرا کنم از خانم فرزانه طاهری خواستم تا متن را دوباره ترجمه کند تا این اندازه وسواس داشتم. البته ترجمه دیگری از آقای آل رسول بود اما خواستم نگاهی دوباره به متن داشته باشم. این متن از دوجهت برای من ارزش دارد یکی پاسداری اخلاق و وجدان شخصی و دیگری اهمیت قائل شدن برای قانون. جملهای هست در متن نمایشنامه که سر تامس شخصیت اصلی این داستان میگوید. "من به شیطان هم در مقابل قانون پناه میدهم برای امنیت خودم!"
این داستان در انگلستان و در قرن ۱۶ روایت میشود و تمام داستان بر محور اهمیت قانون و قانون مداری روایت میشود. آیا حرکت پادشاه قانونی هست یا قانونی نیست؟ شخصیتها چه تلقی از قانون دارند و تناقضهایی که ایجاد میشود مثلا اینکه یک مسئول بلند پایه که در ساختار حکومت شاه مقام ارجمندی دارد دچار تضاد میشود و سرانجام جانش را در مقابل هجوم بیپایان بیقانونی از دست میدهد.
پس شما میخواهید با این نمایش به جامعه پیام بدهید یا شاید هم مسئولان...
من معلم اخلاق هیچکس نیستم! من فقط میخواستم یک تاتر کلاسیک با تمام جزییات اعم از لباس نور، دکور و... اجرا کنم. من دغدغههایی دارم، اما به هیچ کس خرده نمیگیرم... من واقعا تئاتر را دوست داشتم و دارم، همین! برای اینکه این روزها به بهانه مدرنیزم میبینم متون قدیمی دست کاری میشود، مثلا هملت را میبینی در حالی که کباده به دست گرفته! و اگر این نمایشنامه را مطالعه نکرده باشید اصلا متوجه نمیشوی شاهکاری از شکسپیر روایت میشود. اینها نوآوریهای جوانان تاتر است، اما من تصمیم دارم به اندازه سنم نمایشی به معنای کامل و کلاسیک اجرا کنم و جوانان این سبک اجرا را هم ببینند حالا اگه میخواهند به طعنه بگویند مردی برای یک فصل یا دو فصل هیچ ایرادی ندارد! اما اگر قرار است این روایتها ی اقتباس گونه اجرا شود، باید بگذارند امثال من هم حرفشان را بزنند.
خبری که خیلیها را شگفتزده کرد نقش آفرینی شما در نمایشتان بود! بهمن فرمان آرای بازیگر، گم شده شما بود؟
من برای نقش کاردینال احتیاج به یک فرد چاق و چله داشتم که از خودم بزرگتر پیدا نکردم (با خنده) و به علاوه اینکه این بخش فقط یک صحنه است، شاید دوست داشتم جای اورسن ولز که این نقش و بازی کرده قرار بگیرم. البته من در ابتدای تحصیلم در انگلستان به مدرسه هنرپیشگی رفتم و زمانی هم که در آمریکا سینما میخواندم رشته دومم تاتر بود. من در دانشگاه سابقه بازی در تاتر را داشتم. اما ثصمیم نداشتم که در مردی برای تمام فصول بازی کنم، یک روز در آن اوایل که کار جدی شده بود با شوخی به کیانیان گفتم نقش کاردینال را برای خودم کنار گذاشتهام و شوخی شوخی جدی شد!
در این سالها جریان تاتر ایران را پیگیری میکردید؟
من از تماشاچیان پر و پا قرص تاتر ایرانم و معتقدم در شرایط کنونی تاتر ایران بسیار هیجان انگیزتر از سینماست. جوانان خیلی زیاد و مشتاقی در کار تاتر هستند و من شانس این را داشتم با تعدادی از این جوانان مثل رضا ثروتی، همایون غنیزاده حمید پورآذری و محمد یعقوبی دوست باشم. وقتی نمایش "کالیگولا" کار همایون غنیزاده را دیدم باور نمیکردم کارگردان این کار یک جوان متولد سال ۱۳۵۹ باشد! پختگی نمایش به سن و سال او نمیخورد. یا مثلا نمایش "ویتسک" کار رضا ثروتی با وجود اینکه به من پیشنهاد بازی داده بود و من رد کردم اما کار بسیار زیبایی بود. اینها درشرایطی است که این جوانها نمایشهای غربیرا ندیدهاند، امکاناتی به آنها ندادهاند اما خیلی خوب هستند. به همین دلایل من جز علاقمندان تاتر ایران هستم و امیدوارم نمایش مردی برای تمام فصول هم به توجه و سرمایه گذاری در عرصه تاتر کمک کند زیرا اقتصاد تئاتر مهم است وگرنه ما در مورد نیروی انسانی تحصیل کرده و علاقهمند مشکلی نداریم...
فکر میکنید واقعا کسی حاضر هست در تئاتر سرمایهگذاری کند؟
این بودجههایی که در اختیار دولت است متعلق به مردم است، همه دولتها برای فرهنگ و هنر هزینه میکنند، اما در کشور ما دولت از گروهای تئاتر کرایه میگیرد، کمک پیشکش! دولت باید بداند وظیفهاش کرایه دادن سالنهای تاتر نیست! من کاسبکاری دولت را قبول ندارم. مسئله مهم تاتر، پشتیبانی دولت است که الان وجود ندارد در حالیکه در همه جای دنیا دولتها به تئاتر سوبسید میدهند. چرا بچههای تاتر گرفتار فیلم و سریال هستند؟ چون برای تهیه یک فیلم یک میلیارد هزینه میشود اما برای دستمزد تاتر باید کلی معطل شوند و در نهایت هم مگر چقدر عایدات دارند؟ هیچ! ما سخت افزار تاتر مناسبی نداریم. مثلا تالار حافظ شرایط مناسبی ندارد، صندلیهای بسیار سخت و ناراحت است و فضا تئاتری نیست، به صرف ساختن چهار تا دیوار که سالن تئاتری ساخته نمیشود. با این حال علاقمندان به تاتر در همین سالن حافظ روی زمین مینشینند و تاتر میبینند، به خاطر همین علاقهمندیها دولت باید نگاه جدی به تاتر داشته باشد.
این روزها اتفاقی تلخ افتاده و در نبود فضای حمایتی از ابتدای سال تعدادی کار تاتر هم توقیف شده و مرکز هنرهای نمایشی هم از این آثار حمایتی نکرده. شما نگران نیستید که مثلا در حین اجرا کارشما توقیف شود و یا...
اگر بخواهیم نگران این مسائل باشم اصلا نباید از خانه بیرون بیایم. مسائلی در کنترل من هست و مسائلی نیست.. من با ممیزی به هر شکلش مخالفم به دلیل اینکه ما مردم این مملکتیم و اینجا زندگی میکنیم. من به راحتی هر جایی میتوانم زندگی کنم ولی متعلق به این خاکم و هیچ ممیزی و فشاری باعث نمیشود قهر کنم و جای دیگری زندگی کنم. من حاضرم حتی ممنوعالخروج شوم اما اینجا بمانم و کار کنم. اینکه کاری را تمرین کردهایم، هزینه شده، بازیگر وقت گذاشته ناگهان توسط افرادی از نهادهای دیگر توقیف شود، اشتباه است. ما مدتهاست که دچار ملوک الطوایفی احکام شدهایم. کاری در تهران جایزه میگیرید و تقدیر میشود اما در شهر دیگر همان اثر با منع مواجه میشود! من بدخواه مملکت نیستم، نمیخواهم فضای آرامی که با زحمت بدست آمده از بین برود. دوران من و نسل ما سپری شده و گذشته است. فقط آرزو میکنم نسل جوان و آیندهساز این مملکت برای کار و اجرا فرصت داشته باشد و دیده شود. آینده برای نسل بعد است، همین!
انتهای پیام/
غزاله نهانی