سرویس معماری هنرآنلاین: دومین نمایشگاه آثار صنایع دستی با عنوان "دستان خیال پرداز" عصر جمعه 17 بهمن، با حضور و سخنرانی مهندس سید محمد بهشتی، رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی و رئیس ایکوم ایران، دکتر بهمن نامورمطلق، معاون صنایع دستی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری و عبدالمجید شریف‌زاده، مدیرکل دفتر آموزش، توسعه و ترویج این سازمان، طی مراسمی به کار خود پایان داد.

در این مراسم که با اجرای سهیل محمودی برگزار شد، از پیشکسوتان هنرهای سنتی و صنایع دستی و هنرمندان برگزیده این حوزه قدردانی به عمل آمد.

در ابتدای این مراسم که با استقبال چشم‌گیری از سوی هنرمندان و علاقه‌مندان به هنرهای سنتی همراه بود؛ دکتر عبدالمجید شریف‌زاده طی سخنانی گفت: در فرهنگ دینی، بنای حیات بشر بر یک نوع انسان‌شناسی مبتنی بوده که انسان جدید بنیاد و اساس تفکر خود را بر فراموش کردن آن نهاده است. در انسان شناسی دینی، انسان چون موجودی آسمانی بر روی زمین که به صورت الهی آفریده شده است، تلقی می‌شود و اینگونه است که هنرها مبتنی بر معرفتی است که خود سرشت روحانی دارد. هنرمندان عاشقی که به عشق قلم به دست گرفتند و آفریده‌های خود را در این مجموعه به نمایش گذاشتند.

وی افزود: از تلاش همه دوستانی که در برگزاری این نمایشگاه ما را یاری کردند تشکر می‌کنم. همچنین سپاسگزاری می‌کنم از همت والای هنرمندان هنرهای سنتی و صنایع دستی که در این نمایشگاه خواستیم بخش کوچکی از آثار هنری آنها را در محلی متفاوت در معرض دید علاقه‌مندان قرار دهیم که عموما بازدیدکنندگانی دارد فرهیخته و هنرمند از رشته‌های گوناگون که خانه هنرمندان ایران را به عنوان محلی برای رفت و‌ آمد خود برگزیده‌اند. حضور این قشر فرهیخته در چنین جمعی می‌تواند فضای مناسبی را برای ایجاد گفتمان و گفت‌و‌گو بین هنرمندان هنرهای سنتی و هنرمندان رشته‌های دیگر و فرهیختگانی که در این مجموعه تردد دارند، فراهم آورد.

مدیرکل دفتر آموزش، توسعه و ترویج سازمان میراث فرهنگی در ادامه اظهار داشت: "دستان خیال پرداز" را با این نیت برگزار کردیم که نمایشگاهی باشد برای معرفی بخش کوچکی از توانایی هنرمندان هنرهای سنتی که در این وادی قدم می‌زنند و با عشق آثاری را می‌آفرینند. شاید حضور این هنرمندان در نمایشگاه‌های دیگر به خوبی دیده نشود، بنابراین نیاز به نمایشگاه‌های تخصصی و نمایشگاه‌هایی به منظور معرفی و توسعه و ترویج هنرهای سنتی و صنایع دستی به شدت احساس می‌شود. ما موظفیم این نیاز را در فضاهای گوناگون برآورده کنیم.

شریف‌زاده سپس ادامه داد: امیدواریم در این نمایشگاه توانسته باشیم به هدف‌هایی که عنوان شد، دست پیدا کنیم. مسلما بسیاری از فعالیت‌ها دچار ضعف‌هایی است که امیدواریم با نقطه نظراتی که دوستان در طی این مدت از بازدیدکنندگان جمع‌آوری کردند، رفع نقص کنیم. خوشحالیم که این نمایشگاه بسیار مورد استقبال قرار گرفته و آثار ارائه شده برای بسیاری از مخاطبین تازگی داشته است. این افتخار را مدیون هنرمندانی هستیم که بخش کوچکی از طیف گسترده هنرمندان هنرهای سنتی را شامل هستند.

دکتر عبدالمجید شریف‌زاده در پایان ضمن تشکر از معاونت صنایع دستی سازمان میراث فرهنگی و مدیرعامل خانه هنرمندان ایران گفت: یکی از ایراداتی که به ما گرفته شده، این است که بسیاری از هنرمندان از ما گله کردند چرا ما را برای چنین نمایشگاهی دعوت نکردید؛ ما امیدواریم بتوانیم فضای مناسبی برای نمایشگاهی با این گستردگی در خانه هنرمندان ایران و فضاهای دیگر فراهم کنیم.

در ادامه این برنامه فیلمی در زمینه صنایع دستی و هنرهای سنتی پخش شد و پس از آن مهندس سید محمد بهشتی، رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی و رئیس ایکوم ایران، پشت تریبون رفت و ضمن تبریک دهه فجر انقلاب اسلامی، گفت: برپایی این نمایشگاه را به هنرمندان عزیز و معاونت صنایع دستی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری تبریک می‌گویم. در موضوع صنایع دستی و هنرهای سنتی از یک سو حرف و سخن بسیار گفته می‌شود ولی من دیدم که در هر موقعیتی آقای نامورمطلق، تأکید داشتند در ضرورت ورود در بحث نظری نسبت به این موضوع؛ من فکر می‌کنم که از جهاتی بسیار حق دارند.

وی ادامه داد: من فکر می‌کنم نکته‌ای که آقای شریف‌زاده در مورد مظلومیت هنرهای سنتی و صنایع دستی فرمودند، البته به خیلی از توجهات و عدم توجهاتی که در خارج از حوزه صنایع دستی و هنرهای سنتی وجود دارد، بستگی دارد و تا حد زیادی دایره را برای فعالیت این حوزه تنگ کرده است. ولی از جهاتی هم نباید از حق گذشت که گرفتاری‌های داخلی این حوزه هم بی‌تأثیر نبوده و کمک کرده است به این که این محاصره تا حد امکان تنگ‌تر شود.

مهندس بهشتی در توضیح سخنانش اضافه کرد: مشکلاتی که در حوزه هنرهای سنتی و صنایع دستی هست، البته از آن جهت نیست که هنرمندان در این زمینه کم تلاش می‌کنند، فکر می‌کنم امروز در سطح کشور توجه و فعالیت درونی‌ای که در این حوزه اتفاق می‌افتد به لحاظ کمیت و کار عملی کم نیست، شاهدش هم به طور مثال همین نمایشگاهی است که در خانه هنرمندان ایران برگزار شده است. هنرمندان ما در عین حال که شرایط سختی دارند و مشکلات جدی‌ای پیش روی دارند ولی فعالیت می‌کنند.

وی افزود: فکر می‌کنم مشکل اصلی همان جایی است که آقای نامورمطلق به آن می‌پردازند، اینکه بحث‌های نظری در این حوزه ضعیف است و ما فعالیت در تاریکی انجام می‌دهیم. بحث‌های نظری این خاصیت را دارند که می‌توانند مثل یک چراغ محیط را برای ما روشن کند. یکی از چیزهایی که در حوزه صنایع دستی ما با آن مواجه هستیم این است که جریان هنر مدرن، هنر سنتی ما را به جمود و توقف در گذشته، متهم می‌کند. مشکل از اینجا آغاز شده که در بین همه کسانی که در حوزه هنرهای سنتی فعالیت می‌کردند، تلاش جدی‌ای صورت نگرفته که اگر این حرف خطا است، خطا بودنش بیان شود.

رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی سپس عنوان کرد: حتی فعالیت‌ها و تلاش‌هایی را می‌بینیم که بیشتر شبیه به مهر تأیید‌زدن به این ادعای هنر مدرن و معاصر است. ما هنرمندانی را داریم که نسبت به این هنر توجه نشان می‌دهند و برای حفظ اصالت تأکید می‌کنند بر رعایت همان محصولاتی که تا یک دورانی مثل صفوی داشته‌ایم. این که ما شبیه آن دوران شویم و متوقف در آن دوران شویم گویی اصالت‌ها را حفظ کرده‌ایم؛ یعنی به نفع حفظ اصالت، پذیرفته‌ایم که نو به نو نشویم. این در شرایطی است که ما باور کردیم که گویی از مشخصات سنت و از جمله هنرهای سنتی، پرهیز از نو شدن است. در صورتی که وقتی به گذشته هنرهای خودمان نگاه کنیم، می‌بینیم یکی از ارکان سنت هنری در سرزمین ما، نو شدن بوده است. تکرار‌کردن، متوقف‌شدن و جمود، قبیح بوده است.

وی با بیان مثالی از معماری ایران با اشاره به وجود تداوم و یکپارچگی در معماری ایران از دوره سلجوقی تا اواخر قاجار، به تنوع‌ها و نوآوری‌های این دوران نیز پرداخت و گفت: گویی همه هنرها در معماری این دوران در یک دستگاه نواخته شده اما هیچ‌گاه نغمه تکراری در این آثار نداریم؛ یکجا و در یک اصلی با هم مشترک هستند اما در فروع ما شاهد نو به نو شدن هستیم، آنقدر که این به عنوان یک اصل پذیرفته می‌شود. از جمله اصول همین نو به نو شدن است. اما در کجا نو به نو شدن؟ در عرصه هنرهای سنتی می‌بینیم گاهی هنرمندان تلاش می‌کنند حرف‌های نو بزنند، بدعت‌گذاری کنند و فضای جدیدی را در فعالیت‌های هنری باز کنند.

مهندس بهشتی تأکید کرد: ولی در بسیاری مواقع شاهد یک جور خلط مبحث هستیم؛ یعنی سنت هنری ما اقتضا می‌کند که اصل ثابت باشد و در فرع تجربه‌های نو رخ دهد در صورتی که ما شاهد هستیم که خیلی جاها اصل، برای نوآوری مورد توجه قرار می‌گیرد و فرع حفظ می‌شود و این است که کار ما را پشت و رو، برعکس و ناموفق می‌کند. به این ترتیب رکن اصلی نو به نو شدن و یا معاصر شدن، محقق نمی‌شود و فقط شاهد جدا شدن از اصل هستیم و این به استیصال منجر می‌شود و به دنبال آن گم‌گشتگی، اضطراب، ترس و عدم اعتماد به نفس از راه می‌رسند. اینگونه است که محاصره تنگ‌تر می‌شود.

رئیس ایکوم ایران با بیان مثالی از کشور ایتالیا و جایگاه هنرهای سنتی در موفقیت صنعت امروزی این کشور، اظهار داشت: وقتی به سنت هنری ایران نگاه می‌کنیم، می‌بینیم همیشه وجه کاربردی هم در هنرهای ما بسیار قوی بوده است؛ یعنی در زندگی جاری حضور داشته‌اند. در صورتی که امروز در ایران این همه کارخانه سرامیک‌سازی، نساجی، مبلمان و صنعت‌های مختلف داریم ولی با هنرهای سنتی ما در ارتباط نیستند. چطور این ارتباط برقرار نیست در صورتی که در سنت ما هنر و صنعت یکی بوده است. فریب دوره جدید را نخوریم که برای هنرمند یک حیثیت غیر کاربردی قائل است که دیگر این چیزها را به خودش مربوط نمی‌داند.

مهندس بهشتی در پایان گفت: از بیرون نمی‌توان انتظار داشت که ملاحظه ما را کنند. ما باید از درون قدم‌هایی را برداریم که این قدم‌ها از درون دایره را برای ما گشاده‌تر و فراخ‌تر کند. اگر درون ما اتفاقاتی بیفتد حتما تأثیرش در بیرون هم دیده خواهد شد. ببینید که هنرهای سنتی ژاپن از چه جایگاه رفیعی برخوردار است در حالی که هنر مدرنش هم حرف برای گفتن دارد. من فکر می‌کنم خوب است تأمل روی این موضوع را جدی بگیریم و حوزه نظری این عرصه از هنر را قوی‌تر کنیم.

پس از سخنان مهندس بهشتی؛ افسانه مدیرامانی، هنرمند طراح پارچه که در سال 2014 موفق به کسب نشان اصالت از سازمان جهانی یونسکو شده است، به سخنرانی پرداخت.

در ادامه پس از پخش فیلمی با عنوان "داستان سفال" ساخته مریم بیانی؛ محسن کاوه، هنرمند معرق‌کار نیز به سخنرانی پرداخت.

سپس دکتر بهمن نامورمطلق، معاون صنایع دستی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری به عنوان آخرین سخنران این مراسم پشت تریبون رفت و با تبریک ایام دهه فجر، گفت: دهه فجر نوید بازگشت به فرهنگ خودمان را می‌داد، انقلابی که هنوز تمام نشده و همچنان ادامه دارد و هیچگاه ما در دوران پسا انقلاب قرار نگرفتیم. ما هنوز از الف تا یای انقلاب اسلامی، در همان الف هستیم و هنوز خیلی چیزها مانده است تا محقق شود. انشالله به اهدافی که انقلاب برای آنها صورت گرفت و خون‌ها برایشان ریخته شد، نزدیک شده و برسیم.

وی افزود: از خانه هنرمندان ایران، تشکر می‌کنم که امکان برگزاری این نمایشگاه را برای دومین بار برای ما فراهم کردند. از دوستان خودم در معاونت صنایع دستی و هنرهای سنتی و همچنین از تک تک هنرمندان عزیز تشکر می‌کنم. از جناب آقای مهندس بهشتی بسیار متشکرم، ایشان منشاء هنر معاصر ما چه مدرن و چه سنتی، هستند. یک شخصیت فرابخشی و یک حکیم عرصه فرهنگ هستند.

معاون صنایع دستی سازمان میراث فرهنگی، با تشکر از اساتید و هنرمندان حاضر در مراسم به ویژه مرتضی رحمانی موحد(معاون گردشگری)، ادامه داد: معتقد هستم اگر بین ایشان و همکارانشان و هنرمندان ما پیوندی ایجاد شود، دست کم 30 درصد از برنامه ها پیش می‌افتیم. اگر جناب آقای موحد در مقررات گردشگری منظور بدارند که هتل‌ها و مراکز گردشگری موظف هستند با صنایع دستی و هنرهای سنتی ایران آرایش پیدا کنند، قدم بسیار بزرگی برای احیای این صنایع و هنرها برداشته خواهد شد.

دکتر نامورمطلق با مخاطب قرار دادن معاون گردشگری سازمان میراث فرهنگی، ادامه داد: آقای موحد عزیز، وقتی گردشگری به هتل‌های 5 ستاره ما می‌آید و می‌بیند در این هتل هیچ نمودی از هنرهای سنتی و صنایع دستی ما نیست؛ با چه نیتی برود در بازار و بخواهند صنایع دستی ما را خریداری کند. وقتی می‌بیند ما خودمان در هتل‌هایمان از اینها استفاده نمی‌کنیم، وقتی می‌بیند ما این هنرها را پس می‌زنیم و آنها را باور نمی‌کنیم و قبول نداریم، چه انتظاری از گردشگر خارجی هست؟

وی افزود: ما اول باید خودمان باور کنیم و بعد بخواهیم که دیگران باور کنند. امیدوارم با همتی که شما و دوستان‌تان دارید، یک اتفاق جدی در این زمینه رخ دهد و حضور صنایع دستی در هتل‌ها، مهمانسراهای‌مان و مراکز گردشگری فقط حضور در آنجا نیست؛ مهم‌ترین موضوع، بخش ترویجی این کار است. هدف از برگزاری این نمایشگاه، فروش نبود؛ بیشتر گفتمان‌سازی و ترویج بود. هدف، پیدا‌کردن مخاطبانی تازه بود. خانه هنرمندان ایران جایگاه خاصی دارد و مخاطبان مخصوص به خودش را دارد، ما می‌خواهیم این مخاطبان را به خودمان نزدیک و جذب کنیم. خدا را شکر موفق هم بودیم.

این پژوهشگر در ادامه عنوان داشت: برخی از آثاری که در این نمایشگاه به نمایش درآمد، برای خود من شگفت آور بود. می‌توانم بگویم یک مکتب تازه در حوزه چوب در حال شکل‌گیری است، متاسفانه دیده نمی‌شود. ما در مملکتی زندگی می‌کنیم که هنوز به اهمیت گفتمان‌سازی و فرهنگ‌سازی پی نبرده و نمی‌خواهد برای این کارها هزینه کند. ما هیچ اعتباری برای این کارها و کمپین‌های تبلیغاتی نداریم، اینها لازم است که باشد. همه چیز با تغییر اندیشه‌ها و باورها شروع می‌شود و برای این کار باید گفتمان‌سازی کنیم و برای گفتمان‌سازی لوازمی لازم است که ما آنها را در اختیار نداریم.

دکتر بهمن نامورمطلق اضافه کرد: همانطور که مهندس بهشتی فرمودند، مشکلات زیادی از جمله مشکل ساختار نظری داریم، از آن بدتر مشکل ساختاری، اختیارات، اعتبارات و ... داریم اما متاسفانه در حوزه فرهنگ‌سازی هم مشکلات زیادی داریم. ما وسایل اولیه برای فرهنگ‌سازی را در مملکت خودمان نداریم، به همین دلیل در کشورهای دیگر از ما استقبال نمی‌شود و از محصولات ما استفاده نمی‌شود؛ ما چقدر هزینه کردیم برای اینکه محصولات خودمان را در دنیا بشناسانیم؟ ترکیه هزینه می‌کند، شما در خیابان‌های تهران راه می‌روی، تبلیغ پوشاک ترکیه را می‌بینید. ما چقدر در ترکیه تبلیغ صنایع دستی خودمان را کرده‌ایم؟

وی ادامه داد: برای مردم ما این سوال پیش می‌آید که چرا صنایع دستی ما گران است، صنایع دستی چینی در اینجا ارزان است؟ ما با گفتمان‌سازی می‌توانیم جواب این سوال را بدهیم و بگوییم زیرا اینها واقعا صنایع دستی هستند، آنها شبه صنایع دستی هستند. ما با گفتمان‌سازی می‌توانیم بگوییم که وقتی هنرهای سنتی در خانه ما هست، خانه ما انسانی‌تر، معنوی‌تر و ایرانی‌تر می‌شود. خانه‌های ما بدین ترتیب هویت پیدا می‌کنند. خب ما لوازم و اعتبار این کارها را نداریم. رسانه‌ها هم که باید در این زمینه فعالیت کنند، این کار را انجام نمی دهند.

معاون صنایع دستی با تأکید بر نقش رسانه‌ها، اظهار داشت: صدا و سیما را نگاه کنید، چقدر راجع به صنایع دستی کار می‌کند؟ تبلیغاتی به اندازه یک سریال تلویزیونی راجع به فرش ماشینی پخش می‌کند! راجع به دانشگاه ها صحبت می‌کند، همه‌اش شخصیت‌ها دنبال نامزدبازی هستند! دانشگاه صدا و سیما دانشگاه نیست، محل کارش هم محل کار نیست. نگاه کنید همین فیلم‌هایی که دارند نشان می دهند، روابط عاشقانه یک مدیرعامل با منشی اش، این محل کار است؟ این چه الگویی است که دارند از دانشگاه، محل کار، کارگاه و ... می‌سازند؟ این وضعیت ما است. مسئولین متوجه ما نیستند که به ما کمک کنند و دست ما باز بگذارند و دست ما را پر کنند.

نامورمطلق در ادامه افزود: ما محصولات بی‌نظیری داریم واقعا، من همه جای دنیا و ایران را می‌گردم، وقتی می‌رسم به همین نمایشگاه "دستان خیال پرداز" متحیر می‌شوم زیرا بی‌نظیرند. ما این نمایشگاه را گذاشتیم تا مردم ببینند چه فعالیت‌هایی انجام می‌شود. من خدمت مهندس بهشتی عرض کردم؛ معاونتی که حتی یک گالری ندارد برای اینکه بتواند گاهی این آثار را برای شما به نمایش درآورد، خب دستش بسته است.

وی ادامه داد: امیدوارم با همین بضاعت کمی که داریم بتوانیم در خدمتتان باشیم و نهادهای دیگر بتوانند کمک کنند. انشالله آقای مهندس بهشتی غیر از این مرجعیت فرهنگی‌ای که دارند، به جهت مسئولیتی که دارند و رئیس پژوهشگاه هستند بتوانند به ما کمک کنند. ما منتظریم از کمک‌های بین نهادی استفاده کنیم. اینها اگر کمک کنند در واقع به خودشان و هویت این مملکت هم کمک کرده‌اند. در موزه‌ها چه نشان می‌دهیم؟ میراث‌داری می‌کنیم، در گذشته کسانی ساخته‌اند و ما اکنون آنها را به نمایش گذاشته‌ایم اما متاسفانه قدر این هنرمندان زنده میراث‌ساز را نمی‌دانیم. اینها گنجینه‌های زنده مملکت هستند و باید قدر آنها را تا زنده هستند بدانیم.

دکتر بهمن نامورمطلق، معاون صنایع دستی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری در پایان گفت: من در اختتامیه دومین نمایشگاه "دستان خیال پرداز" می‌گویم دست متولیان صنایع دستی بسته است، دست‌شان را باز کنند، اختیاراتشان را افزایش دهند. دولت نهم و دهم دست ما را بست، دولت یازدهم باز کند. تا دیر نشده دست ما را باز کنید تا بتوانیم هنرهای سنتی و صنایع دستی را احیا کنیم.

در پایان این مراسم با حضور دکتر بهمن نامورمطلق، مهندس سید محمد بهشتی، مرتضی رحمانی موحد، دکتر عبدالمجید شریف‌زاده و سید حسن صائب از پیشکسوتانی چون مهدی ابراهیمیان، هراج مگردون، زنده‌یاد محمد ضیایی، الله‌وردی افراش و هنرمندانی چون آرش حیدریان، سوسن هداوند، افسانه مدیرامانی، محسن کاوه، مریم بیانی و محمدرضا پورفرزانه با اهدای لوح و جوایزی تقدیر به عمل آمد.

همچنین به صورت ویژه و برای ادای احترام، از مهندس سید محمد بهشتی قدردانی شد. در این مراسم چهره‌هایی مانند جعفر پاک‌دست، ژیلا رسام عرب‌زاده، محسن دلجو، علی بختیاری، هوشنگ فرزان، محسن محسنی و ... حضور داشتند.

گفتنی است؛ دومین نمایشگاه "دستان خیال پرداز" به همت سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری از 10 تا 17 بهمن ماه سال جاری در 5 نگارخانه خانه هنرمندان ایران برگزار شد.

گزارش تصویری مرتبط

انتهای پیام/

فرین روحانیان